كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
«سەن نە كوردىڭ؟
مەن نە كوردىم
نە كوردىك؟
ءبىز جاساعان جوق باتىرلىق,
جوق ەرلىك!
اۋىل.
مەكتەپ.
قالا.
قيال.
سودان سوڭ
ماقسات قۋىپ,
جاقسى ات قۋىپ جونەلدىك!...,
– دەپ كەلەدى دە:
«ويتكەنى ءبىز ءورت ىشىندە ونگەنبىز,
ءومىر ءۇشىن – ولىمگە دە كونگەنبىز!
سوعىس كورگەن اكەلەردەن – جارالىپ,
سوعىس كورگەن انالاردى – ەمگەنبىز!...»,
دەپ اياقتايدى.
شىنىندا سوعىستان كەيىن دۇنيە ەسىگىن اشقان ۇرپاقتىڭ بالالىق شاعى قىزىققا تولى بولدى دەي المايمىز. ايتەۋىر اكەلەرى سوعىستان امان كەلگەنگە كوڭىلدەرى توق بولىپ جۇرگەنىمەن, قاندى قىرعىننان كەيىن ەسىن ەندى جيا باستاعان ەلدەگى جۇپىنى تىرشىلىكتى, جۇدەۋ تۇرمىستى ولار دا كوردى. جوقشىلىقتى, تاپشىلىقتى كورگەن بالا شيرىعىپ وسەدى. سوندىقتان با, «سوعىستان سوڭ تۋعانداردىڭ» اراسىنان ەلدىڭ اۋىر جۇگىن كوتەرگەن اپتالداي ازاماتتار كوپ شىقتى. ادەبيەتكە دە ولار بۋىرقانعان تەڭىزدەي ءبىر تولقىن بولىپ كەلىپ, زور سەرپىلىس, تىڭ جاڭالىق اكەلدى. وسى بۋىننىڭ بەلدى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى, – ايتۋلى اقىن باقىتكەرەي ىسقاقوۆ.
باقىتكەرەي اعامىز اسىل ءسوز ونەرىنە ءوز قاتارىنان شامالى كەشىگىپ كەلسە دە, بىراق نىق سەنىممەن كەلىپ, ارقالى اقىندىق ءۇنىن تانىتىپ, ءوز بۋىنىنا بىردەن ءسىڭىسىپ كەتتى. جىل ارالاتىپ جارىق كورگەن جىر جيناقتارىمەن بىرگە اقىندىق قۋاتى دا ارتىپ, وقىرمانعا تانىلدى. اۋزى دۋالى اقىن اعالارىنىڭ كوزىنە ءتۇسىپ, باتاسىن الدى. ومىردەن وتكەنشە پوەزياعا ادال ەڭبەك ەتىپ, ادەبيەتتىڭ ءبىر ساربازىنا اينالدى.
اقىننىڭ ولەڭدەرىندە اناۋ ايتقانداي, جاڭاشىل سيپات بولماعانىمەن, وقىرماندى كوڭىلدىڭ نازىك قىلىن شەرتەر سىرشىلدىعىمەن, ءبىر دەممەن قۇيىلىپ تۇسكەن كەستەلى تىلىمەن, باستىسى, شىنايىلىعىمەن باۋراپ الادى. ومىرگە, قوعامعا وزىنشە ءۇن قاتىپ, ازاماتتىق كوزقاراسىن استارلى ويمەن كوركەم جەتكىزدى. ول قانداي تاقىرىپتى قوزعاسا دا اقىندىق شابىتپەن, جىلى لەپپەن جەرىنە جەتكىزىپ جازدى. ماسەلەن, اقىننىڭ تۋعان جەر, تابيعات, جاستىق شاق, ماحاببات, ادامگەرشىلىك, دوستىق تاقىرىبىنا جازعان جىرلارىندا ەشقانداي جاتتاندىلىق جوق. بۇل تاقىرىپتاردى تالاي اقىن شيىرلاسا دا, ب. ىسقاقوۆ ولار باسقان ىزگە جولاماي, تىڭنان جول تاۋىپ, ءوز قولتاڭباسىن قالدىرعان.
تۋعان جەر دەمەكشى, اقىننىڭ «تورعاي تاسىپ كەلەدى» اتتى ولەڭىن وقىساڭىز, ءبىز ايتىپ وتىرعان پىكىرگە انىق كوزىڭىز جەتەدى.
«تورعاي تاسىپ كەلەدى,
تولقىن اتىپ,
قارا جەردى ەكپىنى سولقىلداتىپ.
جۇمارلانىپ,
دوڭگەلەپ,
كۇركىرەيدى,
مۇز كەۋدەسىن ساۋلەگە جارقىلداتىپ.
كۇمبەز اسىپ قارايدى نۇرىن توگىپ,
توبەسىنەن تالداردىڭ شىرىن توگىپ,
تولقىن سەڭدى جاعاعا لاقتىرادى
كۇتىرلەتىپ,
سىندىرىپ, ءبارىن سوگىپ!
تورعاي تاسىپ كەلەدى
شامىرقانىپ,
بۇيرالانىپ,
دوڭبەكشىپ, بۋىرقانىپ!
كەمەرىنەن شۇپىلدەپ اتىپ شىقتى
توقپاق جالدى تولقىندار سۋىن الىپ.
كارى تورعاي كۇش جيناپ نامىستاندى,
بەلدەن قىسىپ ءۇيىرىپ قامىس, تالدى.
تال قابىعىن سىدىرىپ جالاڭاشتاپ
ومىراۋلاپ توسىمەن جانىشتادى.
بەرەكەلى بايلىعىن ۇلەستىرىپ,
الپىس ەكى سالاسىن ىلەستىرىپ.
تورعاي تاسىپ كەلەدى,
ۇلىتاۋدان
حالقىنا قوڭىراۋلى ءۇنى ەستىلىپ.
تولقىعان تولقىنداردى الدان بۇرىپ,
ءنار الدى,
بار تىرشىلىك ءشول قاندىرىپ.
تورعاي تاسىپ بارادى,
تورعاي تاسىپ,
تامام ەلدى,
قاراتىپ,
تاڭقالدىرىپ!..»
بەلگىلى عالىم قانيپاش مادىباەۆا اقىن تۋرالى جازعان ءبىر ماقالاسىندا: «اسىل تاس كەنىشىنىڭ قازبا بايلىعىنىڭ باسىم بولىگىن قۇرايتىن, باعاسى ءباربىر قۇندى مايدا تاستار ەكەن. كەنىشتىڭ قۇيىلعان قۇمى مەن سىرەسكەن قارا تاسىنىڭ اراسىنان ارا-تۇرا كوز قۋانتىپ, جارق-جۇرق ەتىپ اقتارىلىپ تۇسەتىن جاقۇت تاستارىنداي ءومىردىڭ ولەڭگە تۇسكەن تازا سۋرەتىمەن جۇرەك باۋراپ اكەتەتىن ءساتتى ورالىمدار اقىن
ب.ىسقاق پوەزياسىنىڭ وزىندىك ءبىر ەرەكشەلىگى, دارا سيپاتى» دەپ جازىپتى. عالىمنىڭ بۇل پىكىرى اقىننىڭ شىعارماشىلىق قۋاتىن تاپ باسقان.
بۇگىندە باقىتكەرەي ىسقاقوۆتىڭ ەسىمى كوپ ايتىلمايدى. الايدا حالقىمىز «الماس قىلىش قىن تۇبىندە جاتپايدى» دەيدى عوي, سول سەكىلدى ناعىز اقىننىڭ دا اتى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. سىرشىل اقىننىڭ تاڭعى شىقتاي مولدىرەگەن ولەڭدەرى پوەزيانى ءسۇيىپ وقيتىن وقىرماندارىنىڭ جۇرەگىنەن وشپەيدى دەپ سەنەمىز.
