رۋدنىي تۇرعىندارىنا وتكەن قىس وڭاي سوققان جوق. ساقىلداعان سارى ايازدا ابدەن توزىپ بىتكەن جىلۋ قۇبىرلارىنىڭ ءبىر جەرىن جاماسا, ەكىنشى جەرىنەن جارىلا بەرگەن سوڭ, قالا اكىمدىگى تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا ءماجبۇر بولعان. قىستىڭ قىراۋىندا قىسىلتاياڭ جاعدايدا قالعان قالاعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءوزى ارنايى كەلدى. قۇبىر جوندەۋ جۇمىستارىمەن تانىسىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەسكەن پرەزيدەنت: «قالانىڭ جىلۋ جەلىلەرى 70-80 پايىزعا, كەيبىر تۇستاردا 90 پايىزعا دەيىن توزعان. ۇكىمەتكە كەلەسى قىسقا دەيىن اۋقىمدى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تاپسىردىم», دەگەن ەدى.
رۋدنىيعا, ونىمەن ىرگەلەس جاتقان قاشار, جەلەزورۋدنىي ەلدى مەكەندەرىنە جىلۋ تاراتاتىن جەلىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 182 شاقىرىمنان اسادى. كوپ ۇزاماي مەملەكەت بيۋدجەتىنەن 8 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, قار ەرىپ, توڭ جىبىسىمەن بىردەن بىرنەشە كوشەنىڭ ماگيسترالدى جىلۋ قۇبىرىن جاڭارتۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. ناتيجەسىندە, بيىل جازداي ۇزىندىعى 11 شاقىرىم بولاتىن جىلۋ قۇبىرى جاڭارتىلدى.
– وسىلايشا, توزىعى جەتىپ تۇرعان ماگيسترالدى جەلىلەردىڭ ۇلەسىن 40 پايىزعا دەيىن ازايتتىق. ءبىز ءبىر قۇبىردىڭ ورنىنا ەكىنشى قۇبىردى قويىپ, جاي عانا كۇردەلى جوندەۋ جاساپ جاتقان جوقپىز. جىلۋ جەلىلەرىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. الدىمەن قۇبىردىڭ استىنداعى بەتون توسەنىشتەردى اۋىستىردىق. ونىڭ ۇستىنە جىلۋ, سۋ وتكىزبەيتىن پەنوپوليۋرەتاندى ماتەريالمەن قاپتالعان قۇبىرلاردى توسەدىك. مۇنداي قۇبىرلاردىڭ جىلۋ جەتكىزۋ ساپاسى جوعارى بولادى. جىلۋدى جوعالتپايدى جانە جالاڭاش مەتالل قۇبىر سياقتى ءشىرىپ كەتپەيدى, – دەيدى «رۋدنىي جىلۋ جەلىلەرى» جشس-نىڭ ديرەكتورى ولەگ ابىلقايىروۆ.
رۋدنىيداعى الەۋمەتتىك نىساندار مەن تۇرعىن ۇيلەرگە قازاننىڭ بەسىنەن باستاپ جىلۋ بەرىلە باستادى. و.ابىلقايىروۆتىڭ ايتۋىنشا, كەلەسى جىلى ماگيسترالدى قۇبىرلارمەن قاتار, تىكەلەي تۇرعىن ۇيلەرگە جىلۋ اپاراتىن ساعالىق قۇبىرلاردى جوندەۋ جۇمىستارى باستالادى.
– بيىل نەگىزگى كۇش ماگيسترالدى قۇبىرلاردى جاڭارتۋعا جۇمسالدى. ماگيسترال مەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ, الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ اراسىن جالعايتىن قۇبىر ساعالارى دا ابدەن توزىپ تۇر. قازان ايىنىڭ باسىندا جىلۋ جىبەرۋ كەزىندە بىرنەشە جەرىنەن جارىلدى. ونى دەر كەزىندە بۇتىندەپ قويدىق. بىراق الداعى قىستا وسى ورامىشىلىك قۇبىرلار ءجيى جارىلۋى مۇمكىن. بيىلشا ولاردى جەدەل جوندەپ, قىستان امالداپ شىعامىز, – دەدى رۋدنىي جىلۋ جەلىلەرىنىڭ باسشىسى.
بۇعان دەيىن قىس بويى قىمبات وتىن – مازۋت جاعىپ كەلگەن ارقالىق قالاسىندا تاياۋدا كومىرمەن جاناتىن جاڭا جىلۋ قازاندىعى ىسكە قوسىلدى. شالعاي شاھارداعى جىلۋ جەلىسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 35 شاقىرىمعا جۋىقتاپ قالادى. سونىڭ 85-90 پايىزىنىڭ توزىعى جەتىپ تۇرعان. قالالىق قۇرىلىس جانە ساۋلەت ءبولىمى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءومىرجان ابدىبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, توزعان جەلىنى ءۇش جىل ىشىندە جاڭارتىپ شىعۋ ءۇشىن مەملەكەت قازىناسىنان 12 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بيىل 3,2 ملرد تەڭگە قارجىعا ەسكى قۇبىردىڭ 7 شاقىرىمى جاڭارتىلىپتى. قالاداعى 50-دەن اسا تۇرعىن ءۇي, وزگە دە الەۋمەتتىك جانە كاسىپكەرلىك نىساندار وسى جاڭا قۇبىرعا قوسىلعان. ماماندار بيىل توسەلگەن قۇبىرلاردىڭ ساپاسى وتە جوعارى دەپ وتىر. قۇبىردان اعاتىن ىستىق سۋدىڭ تەمپەراتۋراسىن ارنايى قۇرىلعى باقىلاپ وتىرادى. جالپى, ارقالىق قالاسىنداعى جىلۋ قۇبىرلارىنىڭ دەنى جەر ۇستىمەن وتەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل – جوندەۋگە قولايلى, جەڭىل ءارى ارزان. مۇنىڭ سىرتىندا قۇبىردىڭ بويىمەن ارنايى بەلگى بەرەتىن سىمدار تارتىلعان. قۇبىر جارىلعان جاعدايدا اپات ورنىن وسى سىمداردىڭ كومەگىمەن جىلدام انىقتاۋعا مۇمكىندىك بار.
بۇگىندە وسىدان ءۇش جىل بۇرىن سالىنعان كومىرمەن جاناتىن جىلۋ ەنەرگەتيكالىق ورتالىعىنىڭ كەم-كەتىك تۇستارىن دۇرىستاۋ جۇمىستارى اياقتالىپ قالعان. تاياۋدا ەكى بۋ قازاندىعى ىسكە قوسىلدى.
قالالىق جىلۋ ەنەرگەتيكالىق ورتالىعىنىڭ ءوندىرىس باسشىسى اسكەربەك الماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, الداعى قىستان قىسىلماي شىعۋ ءۇشىن ارقالىققا 48 مىڭ توننا كومىر قاجەت. قازىر قوردا 10 مىڭ توننا وتىن بار. قالعان كومىر كەلىسىمشارتتا بەلگىلەنگەن كەزەڭگە ساي, شۇباركولدەن تەمىرجول ارقىلى جەتكىزىلىپ جاتىر. ال قانداي دا ءبىر وقىس جاعداي بولا قالسا, وعان ارنايى 4,5 مىڭ توننا مازۋت ساقتاۋلى تۇر.
قوستاناي وبلىسى
