سالىمشى بولۋدىڭ تاۋەكەلى نەمەسە دەپوزيتتى دۇرىس تاڭداۋ ديلەمماسى

ازاماتتاردىڭ بانك شوتىن­داعى, دەپوزيتىندەگى جانە تولەم كار­توچ­كاسىنداعى جي­ناق اق­شا­سىنىڭ ساقتالۋىنا قا­زاق­ستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كە­پىلدىك بەرۋ قورى (قدكبق) جاۋاپ­تى. وتاندىق دەپوزيتتەرگە كە­پىل­دىك بەرۋ جۇيەسىنە يسلام بانك­تەرىنەن باسقا بانك­تەر­دىڭ بارلىعى قاتىسادى (ولار­دىڭ ىشىندە شەتەلدىك بانك­تەر­دىڭ قازاقستاندىق فيليالدارى دا بار). بانك ليتسەنزيا­سىنان ايىرىلعان جاعدايدا قدكبق سالىمشىلارعا جيناق اقشالارىن قايتارادى. بۇل رەت­تە ليميتتەلگەن سومالاردىڭ ساقتالۋىنا كەپىلدىك بەرىلەدى:

• 20 ملن تەڭگە – تەڭگەدەگى جيناق دەپوزيتتەر (سالىمدار) بو­يىنشا;
• 10 ملن تەڭگە – تەڭگەدەگى وزگە دەپوزيتتەر, شوتتار جانە كار­توچكالار بويىنشا;
• 5 ملن تەڭگە – شەتەل ۆاليۋ­تا­سىنداعى دەپوزيتتەر, شوتتار جانە كارتوچكالار بويىنشا.

وتەم تولەۋ بارىسىندا دەپوزيتتەر بويىنشا بانك ليتسەنزيا­سىنان ايىرىلعان كۇنگە قاراي ەسەپتەلگەن سىياقىلار دا ەسەپكە الىنادى. ەسكەرۋ كەرەك جايت – بىرنەشە بانكتە ءارتۇرلى شوتتا ساقتالعان اقشالارعا ءاربىر بانك بويىنشا جەكە-جەكە كەپىلدىك بەرىلەدى. سوندىقتان جيناق اق­شا­لاردى قاۋىپسىزدەندىرۋ ءۇشىن قدكبق ولاردى بىرنەشە بانك­تە ساقتاۋعا كەڭەس بەرەدى.

«ەگەر سالىمشىنىڭ ءبىر بانك­تە بىرنەشە دەپوزيتى اشىل­عان بولسا جانە اعىمداعى شوت­تا­رىن­­دا, تولەم كارتوچكا­لا­رىندا اقشالارى جاتسا, سون­داي-اق شەتەل ۆاليۋتاسىندا دا سالىمى بولسا, وندا وتەم تولەۋ بارىسىندا بۇل سومالار جيناقتالىپ, ولار بويىنشا جيىنتىق كەپىلدى وتەم تولەنەدى. بىراق ول سوما ءاربىر سالىم ءتۇرى بويىنشا بەلگىلەنگەن كەپىلدىك سوماسىن ەسكەرە وتىرىپ, 20 ملن تەڭگەدەن اسىرىلمايدى», دەلىنگەن قور جاۋابىندا.

مىسال كەلتىرە كەتەيىك. ما­سە­لەن, دەپوزيتوردىڭ جيناق سالى­مىندا 5 ملن تەڭگەسى بار دەلىك. ودان باسقا ەكى اعىمداعى شو­تىندا 10 جانە 7 ملن تەڭگە جي­ناقتالعان. ساقتاندىرۋ جاع­دايى تۋىنداعان كەزدە تولەنۋگە جاتاتىن كەپىلدىك وتەم سوماسى 15 ملن تەڭگەنى قۇرايدى (جيناق سالىمى بويىنشا 5 ملن تەڭگە جانە ەكى اعىمداعى شوت بو­يىنشا 10 ملن تەڭگە). ياعني دەپوزيتور كەپىلدىك سوماسىنان اساتىن 7 ملن تەڭگەسىن الا المايدى. ەگەر ول سالىمداردىڭ ءبىرىن باسقا بانكتە ساقتاعاندا بار­لىق اقشاسىنا تولىعىمەن قول جەتكىزەر ەدى.

جاعدايدى بىلاي سارالاپ كورسەك تە بولادى. سالىمشىنىڭ شە­تەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزي­تىن­دە 17 مىڭ دوللار بار. بانك ليتسەنزياسىنان ايىرىلعان كۇنى ايىرباس باعامى 445 تەڭگە بولعان. ياعني تەڭگەگە شاق­قان­دا 7 565 000 تەڭگەنى قۇ­راي­دى. وتەمدى ەسەپتەۋ بارىسىندا ءاربىر سالىم بويىنشا كە­پىل­­دىك بەرىلگەن شەكتى سوما ەس­كە­رىلەدى. ۆاليۋتالىق سالىم بويىنشا بۇل سوما – 5 ملن تەڭگە. دەمەك سالىمشىعا 5 ملن تەڭگە مولشەرىندە كەپىلدى وتەم تولەنەدى دەگەن ءسوز. ال قالعان 2,5 ملن تەڭگە زاڭدا بەلگىلەنگەن ماكسيمالدى كەپىلدى وتەم سوماسىنان اسىپ كەتەدى جانە وتەلۋگە جاتپايدى.

سالىمشى كەپىلدىك بەرىل­گەن مولشەردەن اسقان سومانى تالاپ ەتۋ ءۇشىن بانكتىڭ تاراتۋ كوميسسياسىنا جۇگىنۋگە قۇقىلى. تاراتۋ كوميسسياسىن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى تاعايىندايدى. كوميسسيا بانك ىستەرىن اياقتاۋ جانە كرەديتورلارمەن ەسەپ ايى­رىسۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شارالار قابىلدايدى. ولاردىڭ قاتارىندا دەپوزيتتەرىندەگى اقشالارى كەپىلدىك بەرىلگەن ماكسيمالدى وتەم سومالارى­نان اساتىن جەكە تۇلعالار دا بار. كرەديتورلاردىڭ تالاپ­تارى كەزەكتىلىك تارتىبىنە قاراي قاناعاتتاندىرىلادى. تالاپ­تار­دى قاناعاتتاندىرۋدىڭ 10 كەزەكتىلىگى بار. تاراتىلاتىن بانكپەن ەرەكشە قارىم-قاتى­نا­سى جوق جەكە تۇلعالاردىڭ كەپىلدىك مولشەرىنەن تىس سومالارى بويىنشا تالاپتارى ءتورتىنشى كەزەكپەن قاناعات­تان­دى­رىلادى.

تاراتۋ كوميسسياسى جەكە تۇل­عالاردىڭ بانك شوتتارى بو­يىنشا تالاپتارىن كرەديتور­لاردىڭ تىزىلىمىنە ءوز بەتىمەن ەنگىزىپ, ولارعا بۇل تۋرالى جاز­باشا حابارلاما جىبەرەدى. وسىلايشا, سالىمشىلار ءۇشىن دەپوزيتتەرى بويىنشا كەپىل­دىك­تەن ارتىق اقشالارىن الۋ ماقساتىندا بانكتىڭ تاراتۋ كوميسسياسىنا بولەك ءوتىنىش بەرۋدىڭ قاجەتى جوق.

تاراتۋ كوميسسياسى كەزەك­تى­لىك بويىنشا تولەمدەردى تاراتىلاتىن بانكتىڭ اكتيۆتەرى مەن م ۇلىكتەرىن ساتۋدان تۇسكەن اقشا, بۇرىن بەرىلگەن نەسيەلەر, ونىڭ ىشىندە قارىز العان پروبلەمالىق كليەنتتەرگە قا­تىس­تى جۇمىستار بويىنشا تۇس­كەن اقشا ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرادى. ءاربىر تاراتىلاتىن بانك اكتيۆىنىڭ مولشەرى مەن ساپاسى ارقالاي بولاتىندىقتان, كرەديتورلار, ولاردىڭ ىشىندە 4-ءشى كەزەكتەگى كرەديتورلار ال­دىن­داعى بەرەشەكتەردى وتەۋ­دىڭ قانداي دا ءبىر تياناقتى مەرزىمى قاراستىرىلماعان.

ء«بىر كەزەكتەگى بارلىق مو­يىن­دالعان تالاپتاردى قا­ناعات­تاندىرۋ ءۇشىن اقشا وسى كەزەكتەگى كرەديتورلار اراسىندا سول كرەديتورلاردىڭ تالاپ­تارى تىزىلىمىنە سايكەس قانا­عات­تان­دىرىلۋعا جاتاتىن تالاپتار سوماسىنا ۇيلەسىمدى تۇردە ۇلەستىرىلەدى. بۇل جەردە بانكتى تاراتۋ بارىسىندا قانداي دا ءبىر كەزەكتەگى كرەديتورلاردىڭ تالاپتارىن قاناعاتتاندىرۋ بو­يىنشا مىندەتتەمەلەردى وتەۋگە اقشانىڭ جەتپەي قالۋ قاۋپى بار», دەيدى قدكبق پروبلەمالىق بانك­تەرمەن جۇمىس ىستەۋ باسقار­ما­سىنىڭ باستىعى نازگۇل الماساەۆا.

ايتا كەتۋ كەرەك, بانكتى تاراتۋ بارىسىندا كرەديتورلار كوميتەتى قۇرىلادى. ونداعى ماقسات – كرەديتورلاردىڭ مۇددە­لە­رىن قامتاماسىز ەتۋ جانە شە­شىمدى سولاردىڭ قاتىسۋىمەن قا­بىلداۋ. كوميتەتتىڭ قۇرامىنا ءاربىر كەزەكتىلىكتەگى كرەديتورلار ساناتىنان تالاپ ەتۋ سوماسى ەڭ جوعارى ءبىر وكىلدەن كىرەدى. سوندىقتان كرەديتورلاردىڭ, ولاردىڭ ىشىندە 4-ءشى كەزەكتەگى كرەديتورلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن بۇل كوميتەتتىڭ قۇرامىنا ەنۋدەن جانە ونىڭ وتىرىستارىنا قاتىسۋدان باس تارتپاۋ كەرەك.

قدكبق ءوز كەزەگىندە اقشادان ايىرىلىپ قالۋ قاۋپىن بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا قاراجاتتى دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ جۇ­­يەسىنە قاتىسۋشى بانكتەردە ساق­­تاۋدىڭ ويلاستىرىلعان, اقىل­عا قونىمدى ستراتەگياسىن ۇستانۋعا كەڭەس بەرەدى. قور ماماندارى جيناق اقشانى قور­عاۋ ءۇشىن ونى ءارتۇرلى بانكتە ماكسيمالدى كەپىلدىك مولشەرى شەگىندە ورنالاس­تىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى.