ماماندىقتار باسەكەسى

ۇلتتىق سىنىپتاۋىشقا 840-قا جۋىق جاڭا كاسىپ ەنگىزىلەتىن بولادى. بۇل تۋرالى وسى جىلدىڭ تامىزىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى حابارلادى. ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ بول­جا­مىنا سايكەس جالدامالى جۇمىسكەرلەرگە دەگەن سۇرانىس 2023-2030 جىلدارى شامامەن 2 ملن ادامدى قۇرايدى. اسىرەسە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 380 مىڭ ادام, ساۋدا سالاسىندا 206,9 مىڭ ادام جانە اۋىل شارۋا­شى­لىعىندا 175,2 مىڭ ادام سۇرا­نىسقا يە بولماق.

قازاقستاننىڭ جاڭا مامان­دىقتار مەن قىزمەتتەر اتلاسى قانداي ماماندىقتاردىڭ قاجەت ەكەنىن, نەندەي ماماندىقتاردىڭ نارىقتان ىعىساتىنىن ساراپ­تاعان. زەرتتەۋ نەگىزگى 9 سالا بو­يىن­شا قاراستىرىلعان. ولار – ەنەرگەتيكا, تاۋ كەن-مەتاللۋرگيا كەشەنى, مۇناي جانە گاز, اۋىل شا­رۋاشىلىعى, اقپاراتتىق تەح­نو­لوگيالار, تۋريزم, كولىك جانە لوگيستيكا, ماشينا جوندەۋ, قۇ­رىلىس. ەلدە سۇرانىسقا يە ما­مان­دىقتار مەملەكەتتە ءجۇرىپ جات­قان دامۋ كەزەڭدەرىنە بايلانىستى وزگەرىپ وتىرادى. قازاق­ستاندا 2010 جىلدان باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعىنان 1,2 ميلليون ادام كەتتى. سەبەبى قا­لالار وسە باس­تادى, ءوزىن-ءوزى جۇ­مىسپەن قامتۋ قىسقاردى جانە سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتتى. وسى ۋاقىت ىشىن­دە ونەركاسىپتەگى جۇمىسپەن قامتۋ كەرىسىنشە 949 مىڭنان 1121 مىڭ ادامعا دەيىن ءوستى. قۇرىلىستا جۇمىسشىلار سانى 570 مىڭنان 659 مىڭعا دەيىن كوتەرىلدى.

مامانداردىڭ بولجامىنشا, 2025 جىلعا قاراي قىز­مەتكەرلەردىڭ 50 پايىزى قايتا دايار­لاۋدان وتۋگە ءتيىس. «ەڭ سو­راقىسى, مامانداردىڭ 6 پا­يىزى ءوز كاسىبىن تولىعىمەن وز­گەر­تۋگە, ياعني قىزمەت سالاسىن اۋىستىرۋعا ءماجبۇر بولادى. بى­لىك­­تىلىك تالاپتارىنىڭ 40 پايى­زى وزگەرەدى. ال ەگەر ءبىز ما­مان­­دىق تاڭداپ, ونى وزەك­تى جانە سۇرانىسقا ساي يگەرە ال­ساق, وندا جاڭا قۇبىلىس, جاڭا پا­را­ديگما پايدا بولادى. بۇل – شەبەرلىكتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاق­تىعى. ءسىزدىڭ ماماندىعىڭىز جو­عارى تەحنيكالىق بولسا دا, ءسىز قول­داناتىن داعدىلار تەز ەس­كىرەدى», دەگەن ەدى قازاق­ستان­داعى Skillbox وكىلى مارينا ارەفيەۆا.

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك تە بۇل ماسەلەگە دەن قويىپ ءجۇر. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە 129 ماماندىق جويىلادى. بىرىنشىدەن, بۋحگالتەرلەر اقىرىنداپ كەتە باس­تايدى. ەكىنشىدەن, ۋچەتچيك پەن قويماشىلار كەتەدى. ۇشىنشىدەن, وندىرىستە جۇرگەن اككۋمۋلياتورشىلار, كونتسەنتراتور جاسايتىن ماماندار, كىتاپحاناشىلار قاجەتسىز بولادى. سەبەبى قازىر ءبارى اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەردى قولدانادى. «ەلىمىزدە 4500 نوتاريۋس بار دەسەك, سونشالىقتى نوتاريۋس كەرەك بولماي قالادى. قازىر ادىلەت مينيسترلىگى اۆتو­ماتتاندىرىلعان نوتاريۋس جۇيە­سىن ەنگىزىپ جاتىر. ال وندا جۇمىس ىستەيتىندەر الداعى 4-5 جىلدا نە زاڭگەر, نە زاڭ كەڭەسشىسى بولۋى كەرەك», دەيدى مينيستر.

ال IT سالاسىندا جاڭا ما­ماندىقتار باسقا سالالارعا قا­راعاندا تەزىرەك پايدا بولادى. مىسالى, وتە جاڭا, بىراق قازىردىڭ وزىندە سۇرانىسقا يە باعىت – «بۇلتتى» ينفراقۇرىلىمدار مەن قىزمەتتەردى ورنالاستىرۋ, باس­قارۋ مامانى. قارجى, ماركەتينگ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دەرەكتەردى تالداۋشىلار دا سۇ­رانىسقا يە. سونداي-اق ماشي­نالىق وقىتۋ مودەلدەرىن دامىتا جانە وقىتا الاتىن, جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە الگوريتمدەر مەن قوسىمشالار جاساي الاتىن ماماندار دا قاجەت.

جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى 2030 جىلعا دەيىن بۋح­گالتەرلەردى, كۇزەتشىلەردى, فەر­­مەرلەردى, دۇكەن ساتۋشى­لا­رىن سۇرانىسقا يە ما­مان­دىقتاردىڭ قاتارىنا قوستى. بۇل پوزيتسيالاردا وتان­داس­تارىمىزدىڭ سانى كوپ, بىراق ولاردىڭ ەڭبەگى وسى مىندەتتەردى الماستىراتىن تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە قاراعاندا ارزانىراق. سونىمەن قاتار جۇ­مىس ىستەيتىن وتانداستاردىڭ زەي­نەت­كەرلىك جاسقا جەتۋىن ەسكەرسەك, مۇنداي كادرلارعا سۇرانىس ازىرگە تۇراقتى بولىپ قالا بەرەدى.

«بارلىعى ديپلوم الۋعا, ماماندىعى بويىنشا ەكى-ءۇش جىل جۇمىس ىستەۋگە جانە مانساپ قۇرۋعا تىرىسادى. بۇگىندە جاستار ءبارىن بىردەن قالايدى, مانساپتىق ءوسۋ ساتىلارى جوسپارلانبايدى. مەنىڭشە, ۋنيۆەرسيتەتتە ۇزاق ۋاقىت وقىعىسى كەلەتىندەردى, سودان كەيىن مانساپ قۇرعىسى كەلەتىندەردى جانە كۋرستاردان ءوتىپ, اقشا تابۋدى باستاعىسى كەلەتىندەردى اجىراتا ءبىلۋ كەرەك. سەبەبى كوبىنە گرانتتارعا تەك ديپلوم ءۇشىن وقيتىندار جانە وسى ماماندىق بويىنشا جۇمىس ىستەمەيتىندەر تۇسەدى. سو­­­دان كەيىن ەڭبەك نارىعىنداعى پوزي­­­تسيالار اشىق قالادى», دەيدى تۇلەكتەر قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى راميز احمەدوۆ.

تەحنولوگيا جاڭا مامان­دىق­تار قۇرىپ قانا قويماي, بۇ­رىن­نان بار ماماندىقتارعا قو­يى­لاتىن تالاپتاردى وزگەرتەدى. ەگەر بەس-جەتى جىل بۇرىن جۇمىس بەرۋشىگە قىز­مەتكەردىڭ سالالىق ماماندانۋى ماڭىزدى بولسا, قازىر كومپانيا­لار بىرنەشە فۋنك­تسيانى ورىندايتىن امبە­باپ ۇمىتكەرلەردى ىزدەيدى. ەڭ­بەك نارىعى ماماندارىنىڭ پىكى­رىنشە, قازىر «كروسس» ۇعىمى ما­ڭىزدى. بۇل – فۋنكتسيونالدى دامۋ تەندەنتسياسى بار ماماندىقتان داعدىلارعا دەيىن ءوسۋ. ياعني ءوز مامان­دىعىنان تىس قوسىمشا قۇ­زى­رەتتەردى دامىتاتىن مامان­دار باعالانادى دەگەندى بىل­دىرەدى. مىسالى, IT سالاسىنداعى مامان­داردىڭ تاپشىلىعىنا باي­لا­نىستى مۇنداعى جالاقى دا ورتاشا دەڭگەيدەن جوعارى. ور­تا-بەكەند ازىرلەۋشىنىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى وتكەن جىلى 1,2 ملن تەڭگەنى, سەنور دەڭ­گەيىن ازىرلەۋشىنىڭ ورتاشا اي­لىق جالاقىسى 1,4 ملن تەڭگەنى قۇ­رايدى. الەم ەكونوميستەرىنىڭ بول­­جامىنشا, ءتورت جىلدان كەيىن الەمدەگى بارلىق بيزنەس مىن­دەت­تەردىڭ 43 پايىزى ماشينالار ارقىلى ورىندالادى. وسىلايشا, ماماندىقتار «مايدانى» باستالادى. بۇعان دايىن بولۋىمىز كەرەك.