«اۋرۋ باتپانداپ كىرىپ, مىسقالداپ شىعادى» دەمەكشى, قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا دەندەپ ەنگەن بۇل دەرتتەن ايىعۋ جولىندا جان-جاقتى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ايتالىق, الماتى وبلىسىندا جىل باسىنان بەرى 53 قىلمىس تىركەلگەن بولسا, ونىڭ ىشىندە 48 ءىس سىبايلاس جەمقورلىقپەن بايلانىستى. پارا الۋ جانە پارا بەرۋ فاكتىلەرى بويىنشا 40 قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن. فارماكولوگيالىق باقىلاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, سالىق سالۋ, قۇرىلىس, سوت, قۇقىق, جەر, ءبىلىم بەرۋ سالالارىندا جۇيەلى جەمقورلىقتىڭ – 8, سونداي-اق كاسىپكەرلىك قىزمەتكە ارالاسۋدىڭ – 3, كولەڭكەلى ەكونوميكانى قورعاۋدىڭ 1 فاكتىسى انىقتالعان. مەملەكەتتىك ورگاندارعا 7 اقپاراتتىق حات جولدانىپ, بەلگىلەنگەن جانە الدىن الىنعان زالال سوماسى 1,9 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. سىبايلاس جەمقورلىققا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان قىزمەتكەرلەرىنىڭ بەيىمدىلىگى بايقالعان.
ءبىر وكىنىشتىسى, جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىقتىڭ قاتارىندا جاس ۇرپاققا ءتالىم-تاربيە بەرەتىن مۇعالىمدەردىڭ كەزىگۋى كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەدى. «مىڭ اسقانعا – ءبىر توسقان» دەگەندەي, ءتىپتى ساندا بار ساناتتا جوق «مۇعالىمدەردىڭ» اتىنا اقشا اۋدارىلىپ, ونىڭ پايداسىن كورىپ كەلگەن باس ەسەپشىلەردىڭ اشكوزدىگىنە نە ايتۋعا بولادى؟ الماتى وبلىسىندا 609 ملن تەڭگە جۇمىس ىستەمەيتىن مۇعالىمدەرگە تولەنگەندىگى اشكەرە بولدى. بۇل تۋرالى الماتى وبلىسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت باسشىسى سەرىك ورىمبەتوۆ بريفينگتە مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جۇرگىزىلگەن سىرتقى تالداۋ بارىسىندا 609 ملن تەڭگەدەن استام قاراجاتتى جالاقى تۇرىندە اۋدارىلعان 13 ء«ولى جان» انىقتالدى. وسى فاكتىلەر بويىنشا 6 بۋحگالتەرگە قاتىستى قىلمىستىق ىستەر تىركەلگەن. ولاردىڭ بىرەۋىنە قاتىستى 6 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى جازا تاعايىندالىپ, سوت ۇكىمى شىعارىلدى. 81 ملن تەڭگە شىعىن تولىعىمەن وتەلدى.
«سونداي-اق بۋحگالتەرلەر مۇعالىمدەرمەن كەلىسە وتىرىپ, جوعارى جالاقى تولەگەنى تۋرالى 4 فاكتى بار. مۇنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جالپى سوماسى 81 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇگىنگى تاڭدا ءبىر فاكتى بويىنشا بۋحگالتەر مەن 4 مۇعالىم 3 جىلدان 6 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. 62 ملن تەڭگە كولەمىندە كەلتىرىلگەن زالال تولىعىمەن وتەلدى», دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.
انىقتالعانداي, بۇل فاكتىلەرگە ادامي فاكتور جانە «پارۋس-كاز» بەن «1س» جۇيەلەرىندە قازىناشىلىق بازالارىمەن ينتەگراتسيانىڭ بولماۋى سەبەپ بولعان. سونىمەن قاتار «بيزنەسكە جول» جوباسى اياسىندا دەپارتامەنت وكىلدەرى 1359 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىمەن 40 جۇمىس كەزدەسۋىن وتكىزگەن. وندا 49 ماسەلە قارالىپ, ونىڭ 32-ءسى وڭ شەشىم تاپسا, 6647 كاسىپكەردىڭ قۇقىعى قورعالعان.
بۇگىنگى كۇنى اردان اتتاپ, سۇعاناقتىققا باراتىن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الىپ, جولىن كەسۋگە ەرىكتىلەر دە جۇمىلدىرىلىپ وتىر. وڭىردە «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ۆولونتەرلىك» جوباسى اياسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتتىڭ ءموبيلدى توبى ىسكە قوسىلدى. توپقا ەرىكتىلەر, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قۇرىلىمداردىڭ وكىلدەرى كىردى. بۇگىنگى تاڭدا ءموبيلدى توپ وبلىس ورتالىعى قوناەۆ قالاسى مەن شالعايداعى 30-دان استام ەلدى مەكەندى ارالاپ شىقتى.
«بۇل باستامانىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى تىكەلەي ورىنداۋشىلاردى ماسەلەلەردى شەشۋگە بەلسەندى تارتۋ, سونداي-اق حالىقتىڭ نەعۇرلىم وتكىر سۇراقتارىنا جەدەل جانە ءتيىمدى دەن قويۋ بولىپ سانالادى. مۇنداي جوبالار ازاماتتاردىڭ ءوتىنىش بەرۋ ءراسىمىن ەداۋىر جەڭىلدەتىپ, ولارعا بيلىك ورگاندارىمەن ىڭعايلى جانە قولجەتىمدى بايلانىس ارنالارىن ۇسىنا وتىرىپ, قوعامدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى», دەيدى سەرىك ورىمبەتوۆ.
ءموبيلدى توپقا بارلىعى 1250-گە جۋىق ادام جۇگىنىپ, 570-تەن استام سۇراققا جاۋاپ ىزدەگەن. ونىڭ ىشىندە 110-عا جۋىق ماسەلە مەدياتسيا جولىمەن ءساتتى شەشىلىپ, ەكىجاقتى ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى. سونداي-اق, ءوتىنىش بىلدىرگەندەردىڭ دەنى قۇقىقتىق جانە زاڭنامالىق ماسەلەلەر بويىنشا ساۋالدار قويىپ, 200-گە جۋىق كەڭەس العاندىعىن دا ايتا كەتۋ كەرەك.
كەزدەسۋلەردىڭ جەرگىلىكتى تۇرعىندار كوپ جينالاتىن جەرلەردە ءوتۋى ازاماتتاردى بارىنشا قامتۋعا ىقپال ەتتى. ءوتىنىش بىلدىرگەندەردىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى – جۇمىسقا ورنالاسۋ, رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى جولداردىڭ جاي-كۇيى, ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماقتارىن اباتتاندىرۋ, تۇرعىن ۇيلەر مەن كوممەرتسيالىق وبەكتىلەردى گازداندىرۋ, سوت داۋلارى, زاڭ كونسۋلتاتسيالارى, مەملەكەتتەن جەڭىلدىكتەر مەن سۋبسيديالار الۋ.
«جەر ۋچاسكەسىنىڭ مەملەكەتتىك اكتىسىن جوعالتىپ الىپ, قۇجاتتى قالاي قالپىنا كەلتىرەرىمدى بىلمەدىم. ءموبيلدى توپتىڭ كەلگەنىن پايدالانىپ, بارلىق سۇراعىما جان-جاقتى جاۋاپ الدىم. بۇل شالعاي اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن وتە پايدالى ءارى قاجەت جوبا ەكەن. زاڭداردى بىلمەۋ جانە كوپتەگەن ماسەلەدە قۇزىرەتتىلىكتىڭ, بىلىمدىلىكتىڭ جوقتىعىنان كەيدە ءوز قۇقىقتارىمىزدىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرەتىنىمىز جاسىرىن ەمەس. وسى ورايدا, ءموبيلدى توپتىڭ قاراپايىم حالىققا تيگىزەر پايداسى زور بولماق», دەيدى قوناەۆ قالاسىنىڭ تۇرعىنى تولەگەن ايدىن.
سىبايلاس جەمقورلىقپەن ءتيىمدى كۇرەس ازاماتتاردىڭ, بيلىك پەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسپاق.
الماتى وبلىسى
