ناۋرىز ايىندا العاش ساحنالانعان شاكارىمنىڭ «ۇجدان» ءاپساناسى ناعىز «كوزىرگە» اينالىپ وتىر. ايماۋىتوۆ تەاترىنىڭ اكتەرلەرى بۇل قويىلىمدى قاي ساحناعا, قاي سىنعا اپارىپ ويناماسىن, بارلىعىندا وزا شاۋىپ, كورەرمەن مەن سىنشىلاردىڭ ۇلكەن قوشەمەتىنە يە بولىپ كەلەدى. «ۇجدان» قازىرگى قوعام ءۇشىن وتە پايدالى ءارى وتە كوكەيكەستى تۋىندى ەكەنىن دالەلدەپ ۇلگەردى. ناۋرىز ايىنان بەرى اكتەرلەر ونى ۇلكەن ساحنالاردا ۇزىن سانى 10 رەت قويىپ ۇلگەرىپتى. ەندى قازان ايىنىڭ سوڭى مەن قاراشا ايىنىڭ باسىندا ماسكەۋدە وتەتىن حالىقارالىق فەستيۆال كەرەكۋلىك تەاتر ءۇشىن ونەر شىڭىنا ۇمتىلۋ مەن كورەرمەندەر شەكاراسىن كەڭەيتۋدە تىڭ قادام بولماق.
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, تەاترتانۋشى, ونەرتانۋ دوكتورى باقىت نۇرپەيىستىڭ پىكىرىنشە, جۇسىپبەك تەاترىنىڭ ۇجىمى كەيىنگى جىلدارى ۇنەمى شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ ءجۇر. تەاتر ءوز رەپەرتۋارىن ءار الۋان تۋىندىسىمەن تولىقتىرۋدى باستى نىسانا ەتىپ ۇستاۋى قۇپتارلىق قادام.
– ايتالىق, بيىلعى ماۋسىمدا تەاتر ساحناسىندا جارىق كورگەن شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ «ۇجدان» اڭگىمەسى جەلىسىندە قويىلعان سپەكتاكل ەلىمىزدىڭ مادەني ومىرىندەگى ەلەۋلى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى بولدى. رەجيسسەر ازامات نىعمانوۆ زاماناۋي تەاترلىق ۇدەرىستە پايدا بولعان جاڭا تاسىلدەردى سپەكتاكلدە ەركىن قولدانعان. قويىلىم باستالعاننان-اق ونىڭ پوستدرامالىق نەگىزى بىردەن بايقالدى. رەجيسسەر شەشىمىندە باستى كەيىپكەر دەگەن ۇعىم جوق. مۇندا بارلىعى بىردەي ارەكەت ەتەدى. بۇعان رەجيسسەر تەاترلىق ديسكۋرس جاساۋ ارقىلى قول جەتكىزگەن. ياعني قويىلىم ءماتىنى بارلىق قاتىسۋشى اكتەرگە ءبولىنىپ ار, نامىس, ۇجدان ت.ب. ماسەلەلەرگە قاتىستى ويلار اقتارىلادى. سپەكتاكلدىڭ سيمۆولدىق-مەتافورالىق قاتارى رەجيسسەر مەن سۋرەتشى ەلي رانشە جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن كورسەتتى. ساحنادا باسى ارتىق زات جوق. شارشى كەڭىستىك ورتاسىندا ورنالاسقان بيىك ءتورتبۇرىش اعاش كونسترۋكتسيا ءوزىنىڭ جەڭىلدىگىمەن وقيعاعا بايلانىستى قۇبىلىپ وتىرادى. قويىلىمعا قاتىسقان اكتەردىڭ بارلىعى دا ءوز زامانداستارىن تولعانتاتىن جايلاردى: وتباسىلىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى, جاھاندانۋ مەن باسەكەلەستىكتىڭ قىسپاعىن, جەكە ادامدار اراسىنداعى كۇردەلى قاتىناستاردى, جالعىزدىق پەن قوعامنان وقشاۋلانۋدى, ادام ساناسىن بيلەگەن قورقىنىشتار مەن ۇرەيلەردى ءوز دەنەلەرىنەن وتكىزە وتىرىپ شىنايى بەينەلەر سومدادى. كەيىپكەر جان دۇنيەسىن تۇسىنۋدەگى نەگىزگى رەجيسسەرلىك قۇرالدىڭ ءبىرى – سپەكتاكلدەگى پلاستيكا پارتيتۋراسىنىڭ مانەرلىلىگى. سپەكتاكلدىڭ ءون بويىندا ۇجدانعا قاتىستى ويلاردىڭ فيلوسوفيالىق ءمانى بي ارقىلى شەشىم تاپتى. ا.نىعمانوۆ ار, نامىس, ۇجدان شارپىلىستارىن سوزبەن بىرگە, بي قيمىلدارىمەن بەرەتىن ساحنالاردى سەميوتيكالىق بەلگىلەرگە سىيدىرىپ كوركەمدەپ بەرۋدەن كوپ ۇتقان. پلاستيكالىق بەينەلى بي قويعان يليا پودچەزەرتسەۆ پەن رەجيسسەر اكتەرلەردىڭ دەنە قيمىلدارىن ءتيىمدى پايدالانىپ, كەيىپكەر بولمىسىن سۋرەتتەۋدە ناقتىلىققا جەتكەن, – دەپ باعا بەردى تانىمال تەاتر سىنشىسى.
جىل باسىنان بەرى بۇل پرەمەرانى پاۆلودار, سەمەي, وسكەمەن, قاراعاندى, تالدىقورعان, سولتۇستىك قازاقستان وڭىرلەرىنىڭ جۇرتشىلىعى تاماشالادى. ءار قويىلىم كورەرمەندەردىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەنىن اڭعاردىق. ارينە, ەلدىڭ مۇنداي قۇرمەت-قوشەمەتىن كورە تۇرا, «ۇجداننىڭ» ەلدەن ەرەك ماسكەۋگە شاقىرتۋ العانى كەزدەيسوق جاعداي دەي المايمىز. سىنشىلار ايتىپ وتىرعانداي, «ۇجدان» قازىرگى قازاق تەاترىنداعى شىعارماشىلىق ءوسۋدىڭ جاڭا ءبىر باعىتى سىندى.
– ءبىر قىزىق وقيعا ايتايىن. جۋىقتا پەتروپاۆل قالاسىندا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرi تەمiربەك جۇرگەنوۆتiڭ 125 جىلدىعىنا ارنالعان قازاقستان دراما تەاترلارىنىڭ XXIX رەسپۋبليكالىق فەستيۆالiندە ونەر كورسەتتىك. سوندا وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ «ۇجداندى» كادىمگىدەي ۇناتىپ, ءبىزدىڭ اكتەرلەردىڭ انا تىلىمىزدە نە ايتقانىن تۇسىنبەسە دە, ويىنىنا ءسۇيسىنىپ وتىرعانىن اڭعاردىم. بۇعان قاراپ, الدا ماسكەۋدە وتەتىن فەستيۆالعا دەگەن سەنىمىمىز نىعايا ءتۇستى. ەندى ەسىل-دەرتىمىز رەسەي جەرىندەگى كورەرمەننىڭ جۇرەگىن جاۋلاۋ. ارينە, اتاقتى ستانيسلاۆسكي نەگىزىن سالىپ كەتكەن قازىرگى تەاتر جۇيەسىنىڭ وتانىندا ونەر كورسەتۋ وڭاي ەمەس. ءبىزدىڭ ۇجىم ءۇشىن الداعى فەستيۆال – ونەردەگى ۇلكەن ءبىر باسپالداق بولماقشى. ازامات نىعمانوۆ وسى جازدا بىرنەشە مارتە پاۆلودارعا كەلىپ, اكتەرلەرمەن اپتالاپ جۇمىس ىستەدى. توگىلگەن تەردىڭ تەككە كەتپەسى انىق, – دەيدى ايماۋىتوۆ تەاترىنىڭ ديرەكتورى ارمان تەمىربەك.
ايتىپ وتەيىك, «ۇجدان» قويىلىمى بيىل كسرو حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ق.قۋانىشباەۆتىڭ 130 جىلدىعىنا ارنالعان ءىI رەسپۋبليكالىق «سىن – شىن بولسىن» تەاتر فەستيۆالىندە (قاراعاندى) «ۇزدىك قويىلىم» اتالىمىن, بيكەن ريموۆانىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان «BIKEN» I حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىندە (تالدىقورعان) «ب.ريموۆا اتىنداعى ارنايى جۇلدە» مەن «Amanat» پارتياسىنىڭ ارنايى جۇلدەسىن, سونداي-اق مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن تەمiربەك جۇرگەنوۆتiڭ 125 جىلدىعىنا ارنالعان قازاقستان دراما تەاترلارىنىڭ XXIX رەسپۋبليكالىق فەستيۆالiندە (پەتروپاۆل) وزا شاۋىپ, «ۇزدىك رەجيسسەرلىك شەشىم» اتالىمىن جەڭىپ الدى. بۇل جەتىستىكتىڭ بارلىعى وڭاي كەلمەگەنى انىق. اكتەرلەر جاتسا-تۇرسا دايىندالىپ, شەبەرلىكتەرىن كۇن سايىن شىڭداعانىنا كۋا بولدىق. سىنشىلاردىڭ سوزىمەن ايتساق, پاۆلودارلىق قازاق تەاترى تاريحىنداعى ەڭ ءساتتى ءارى تابىستى پرەمەرالاردىڭ بىرىنە اينالعان قويىلىمنىڭ ارقاسىندا ايماۋىتوۆ ۇجىمىنىڭ ءوزى بۇگىندە ەلىمىزدەگى ەڭ وزىق تەاترلاردىڭ بەستىگىنە ەنىپ وتىر.
ال «ۇجداننىڭ» ساحنالىق نۇسقاسىن جازىپ شىققان نۇركەن تۇرلىبەك ونى دايىنداۋ بارىسىندا مىڭ پاراق جازىلىپ, مىڭ پاراق جىرتىلعانىن ايتادى. ەتيۋدتەردى قازىرگى زامان تۇرعىسىنان قاراپ, كورەرمەن تالعامىنا ساي ەتۋدە تەاتر ۇجىمى قوسىلا جۇمىس
ىستەگەن.
– نەگىزگى ويىمنىڭ 80 پايىزى قويىلىمدا كورىنىس تاپقانىنا كوڭىلىم تولادى. وزدەرىڭىز بايقاعانداي, مۇندا باستى ءرول دەگەن اتىمەن جوق. اركىم ءار كەيىپكەردىڭ بويىنان باستى ءرولدىڭ يەسىن كورگىسى كەلەدى. ماسەلەن, ۇنەمى قوعام ورتاسىندا جۇرەتىن ۇجداننىڭ ءبىر بولشەگى – اتى جوق كەيىپكەردى كورەرمەندەردىڭ ءبىرى باي, ەندى ءبىرى ءدىن قىزمەتكەرى دەپ قابىلدايدى ەكەن. وتكەندە ءبىر سىنشى «مولدالارىڭىز جاقسى وينايدى ەكەن» دەگەن پىكىرىن جەتكىزدى. ايتقانىنا ەرىكسىز كۇلدىم. شىنداپ كەلگەندە, ءار كورەرمەن قالاي قابىلدايدى ماسەلە سوندا. ارينە ونىڭ ءبارى ءبىز ءۇشىن قىزىق ءارى ماڭىزدى. ءتىپتى كەيدە ءوزىمىز «ۇجداندى» كورىپ وتىرىپ, كەيىپكەرلەردى جاڭا قىرىنان تانىپ جاتامىز. بۇل – قويىلىمنىڭ پوتەنتسيالى جوعارى ەكەنىن, كەلەشەكتە دە ۇزاق ۋاقىت قوعام ءۇشىن وزەكتىلىگىن جوعالتپايتىنىن اڭعارتسا كەرەك, –دەيدى ول.
كورەرمەندى تەرەڭ ويعا جەتەلەيتىن, كورىپ وتىرىپ ساحناداعى كەيىپكەرلەر اراسىنان ءوزىن ىزدەيتىن قويىلىم ماسكەۋ تورىندە دە ءساتتى شىعادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. جالپى, ءاپسانادا 26 اكتەر وينايدى. مۇنىڭ سىرتىندا بىرگە ەرىپ باراتىن اكىمشىلىك جانە تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر بار. جالپى سانى 40-تان اسا ادام ماسكەۋگە اتتانىپ بارادى. فەستيۆال تەاتر ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە بولعالى تۇر. مىتيششينسكي دراما جانە كومەديا تەاترىنىڭ ساحناسىندا وتەتىن سىنعا جالپى سانى 14 تەاتر قاتىسقالى وتىرسا, قازاقستاننان ايماۋىتوۆ تەاترى – جالعىز ۇمىتكەر. ماسكەۋدە قازاق زيالىلارىنىڭ مول شوعىرلانعانىن ءارى رەجيسسەر ازامات نىعمانوۆتىڭ سول جەردەن ەكەنىن ەسكەرسەك, قويىلىم بارىسىندا كورەرمەننەن كەندە بولمايتىن سياقتىمىز. ادامي قاسيەتتەردىڭ بيىك شىڭى سانالاتىن ۇجدان ماسەلەسى بۇگىنگى الماعايىپ زاماندا اسا وزەكتى.
پاۆلودار وبلىسى
