سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
اۋرۋحانا – دەنساۋلىق پەن ءومىردىڭ قادىرىن بىلگىزەتىن ورىن. مۇنى تابالدىرىعىنان اتتاعان ساتتە-اق ۇعىناسىڭ. بۇل بولىمشەگە جىلىنا مىڭعا جۋىق ناۋقاس تۇسەدى. 8 دارىگەر, 9 مەدبيكە, 7 تازالىقشى جۇمىس ىستەيدى. بولىمشەدە ورتالىق جانە پەريفەريالىق نەرۆ جۇيەسىنىڭ پاتولوگياسىن, دەگەنەراتسيالىق اۋرۋ مەن ومىرتقا باعاناسى جاراقاتتارىنىڭ زارداپتارىن ەمدەيدى. مي مەن ج ۇلىن اۋرۋلارىن دياگنوستيكالاۋدىڭ دا بارلىق ءتۇرى جۇرگىزىلەدى.
وسى حابارلارعا قانىق بولعاننان كەيىن اۋرۋحانا ءىشىن ارالاۋعا كىرىستىك. سوزگە سەنۋىن سەندىك, ناتيجەسىن كوزبەن كورۋگە اسىقتىق. القيسسانى ەمدەلۋشىلەردىڭ جاعدايىن بىلۋدەن باستادىق. باقىلاۋىمىزشا, بولىمشەدە 12 بيۋدجەتتىك جانە 2 اقىلى توسەكتىك ورىن بار. بوس ورىن كورمەدىك. ءار توسەكتە ءومىر ءۇشىن ارپالىسىپ جاتقان جاندار جاتىر. پاتسيەنتتەرگە جايلى جاعداي جاسالعانىن ۇعىنىپ, قۋانىپ تا كەلەمىز. ءبىر نەمەسە ەكى ورىندى پالاتالار, ولاردىڭ اربىرەۋىندە سەبەزگى, سانيتارلىق توراپ, جازۋ ۇستەلى, كيىمگە ارنالعان شكافتار بار ەكەن. سودان 72 جاستاعى ەمدەلۋشىگە جولىعىپ, سوزگە تارتتىق.
– جاعدايىمىز جاقسى. بۇل جەردە ءبارى مەيىرىممەن قارايدى. «اجەلەپ» كوڭىلىمنەن شىعۋعا تىرىسادى. دارىگەرلەردەن باستاپ تازالىقشىلارعا دەيىن جاقسى قارىم-قاتىناس جاسايدى. ءوزىم اۋىرىپ, جانىم قينالعاندا بۇل ماعان وتە ۇلكەن كومەك. ءبىر اپتاداي توسەكتەن تۇرا الماي قالعان كەزىم ۇشىراستى. سوندا مەنى بالاشا جۋىندىرىپ, تاماقتاندىرىپ جاعدايىمدى جاسادى. قىزىق ايتايىن, وسىدان ءتورت كۇن بۇرىن مەنى باسقا بولىمشەگە اۋىستىردى. ول جاقتان كەتكەنشە اسىقتىم. بۇل بولىمشەنىڭ ءوزىنىڭ ءبىر تىنىشتىق كۇيى, قۇندىلىعى بار, – دەدى قورعالجىننان كەلىپ, ەمدەلىپ جاتقان قانتاي قاليقىزى.
باسقا دا ناۋقاستاردىڭ ايتۋىنشا, شىنىمەن, بۇل بولىمشەنىڭ ەرەكشە اتموسفەراسى بار. ونىڭ سەبەبىن دە ەمدەلۋشىلەردىڭ وزىنەن سۇراپ كوردىك. تۇسىنۋىمىزشە, ءبىرىنشى پسيحولوگيالىق جۇمىستار جۇرگىزىلەدى ەكەن. دارىگەرلەر ناۋقاسقا اۋرۋىن بايىپپەن ءتۇسىندىرىپ, تالداپ, ەمدەۋ جولىن جىك-جىگىمەن ۇعىندىرادى. سودان ناۋقاستار بەلگىسىزدىكتەن ارىلىپ, كوكەيلەرىندە ءبىر شىرايلى ءۇمىت پايدا بولادى. ەكىنشىدەن, بولىمشە جۇمىسشىلارىنا «سىپايىلىق, مەيىرىم, جاناشىرلىق» دەگەن قاتاڭ تالاپ قويىلعان. ۇشىنشىدەن, اكىمشىلىك تازالىق پەن جايلىلىققا ەرەكشە نازار اۋدارعان. مىسالى, ناۋقاستار جاتقان بولمەگە كۇنىنە ەكى رەت كۆارتستاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
– بىزگە قاتاڭ تالاپ قويىلادى. باسشىلىق جۇمىسقا ەرتە كەلەدى. ەڭ باستىسى, قاتەمەن جۇمىس ىستەتكىزەدى. دارىگەرلەردىڭ, مەدبيكەلەردىڭ, تازالىقشىلاردىڭ جىبەرگەن قاتە-كەمشىلىكتەرى تالدانىپ, جەكە قاداعالاۋمەن قاتەسىن تۇزەتكىزەدى. ەسكەرتە كەتەيىن, مۇنىڭ ءبارى – ەشقانداي ايعاي-شۋسىز بىلىكتىلىكپەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىس. ودان كەيىن تەك ناۋقاستارمەن ەمەس, بىزبەن دە پسيحولوگيالىق جۇمىس جۇرگىزىلەدى. نەگىزگى ماقساتىمىزدى ەسكە سالىپ, تاباندىلىق پەن سالقىنقاندىلىقتى ەرەكشە تالاپ ەتەدى. بۇعان قاتىستى پراكتيكالىق جۇمىستار دا جۇرەدى. سوسىن تەك وقۋ ورنىنان العان ءبىلىم عانا ەمەس, وزىمىزدەن ءارى قاراي دا ىزدەنىپ, شەتەل تاجىريبەلەرىنە قاراۋىمىزدى سۇرايدى. بىراق مەنىڭ ويىمشا, ەڭ باستى ەرەكشەلىگىمىز – ادامداردىڭ جانىن ءتۇسىنىپ, ءتانىن كاسىبي تۇردە ەمدەيتىنىمىز دەپ ويلايمىن, – دەدى وسى اۋرۋحانادا 11 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان اعا مەدبيكە ايدا سەرىكقازىقىزى.
بولىمشە مەڭگەرۋشىسى قانات احمەتوۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل جەردەگى ماماندار رەسەي, گەرمانيا, فرانتسيا, جاپونيا, اۋستريا, وڭتۇستىك كورەيانىڭ كلينيكالارىندا تاعىلىمدامادان وتكەن. اۋرۋحانا سىرتتان دارىگەرلەر دە الدىرتىپ تۇرادى. اسىرەسە تۇركيا, گەرمانيا, يزرايل, پولشا مەملەكەتىنىڭ مەديتسينا ماماندارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىلعان.
سودان وپەراتسيا جاسايتىن بولمەگە كىردىك. ءفوتوتىلشى وپەراتسيا ساتىنەن سۋرەتتەر ءتۇسىرىپ الدى. ءبىز تەحنيكالىق جاعدايدى سارالاپ ۇلگەردىك. وپەراتسيالىق ارەكەتتەر جوعارى تەحنولوگيالى ادىستەردى, شاعىن ينۆازيالىق تەحنيكانى پايدالانۋىمەن جاسالادى ەكەن. نەيروحيرۋرگيالىق وپەراتسيا جاساۋ بولمەسى وزىق تەحنولوگيالى جابدىقپەن جاراقتاندىرىلعان. مىسالى, OPMI PENTERO 900 وپەراتسيالىق ميكروسكوپى, نەيروناۆيگاتسيا, ەلەكتروندى وپتيكالىق تۇرلەندىرگىش, راديوجيىلىكتى گەنەراتورلار بار.
اۋرۋحانا جانى – دارىگەر. سول سەبەپتى وپەراتسياعا كەدەرگى جاساماي, سىرتقا شىعىپ, دارىگەرمەن تىلدەسۋدى ءجون كوردىك. رۇستەم امانتاي ۇلى – بىلىكتى مامان. جىلىنا 100-دەن اسا وپەراتسيا جاسايدى. رەكوردى – 180 وپەراتسيا. مايتالمان مامان تۋرالى ءسوزدى بىردەن ەرەكشەلىگىنەن باستايىق. ونىڭ ايتۋىنشا, وپەراتسياعا ۇنەمى كوڭىلدى كىرەدى. ناۋقاسقا ناركوز بەرگەننەن كەيىن, بىردەن جانىنا جاقىن, ءارتۇرلى جانرداعى مۋزىكا قوسىپ, وپەراتسيانى مۋزىكا تىڭداپ جاساپ شىعادى. نەگىزى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىندا مۇنداي ءۇردىستىڭ بۇرىننان بارى ءمالىم. ءار دارىگەردىڭ ءوز ىرىمى, ادەتى بولادى. ءبىزدىڭ ەستىگەندەرىمىزدىڭ ىشىندەگى ەرەكشەسى دە وسى بولدى. ول جىل سايىن نەيروحيرۋرگياعا بايلانىستى شەبەرلىك كۋرستارىنان ءوتىپ, ءبىلىمىن جاڭارتىپ وتىرادى.
– مەن ءوز پاتسيەنتتەرىممەن ۇنەمى بايلانىستا بولۋعا تىرىسامىن. ولاردىڭ وپەراتسيادان كەيىن اياققا تۇرىپ كەتۋى جانىما جىلۋ بەرەدى. ءوز ماماندىعىمدى ودان ءارى سۇيە تۇسەمىن. دارىگەرگە ءتورت نارسە كەرەك: ءبىلىم, سابىر, جان-جاقتىلىق, بىرەگەي بولمىس. سوندا عانا ول شىن دارىگەر بولا الادى. مەن وزگە دارىگەرلەر سەكىلدى قالاي دارىگەر بولعانىمدى, ماماندىعىمنىڭ ەرەكشەلىگىن جانە باسقا دا تاقىرىپتاردى قوزعاماي-اق قويايىن. وتە ماڭىزدى ءبىر دۇنيە تۋرالى ايتقىم كەلەدى. ادامدار قازىر وزدەرىن كۇتۋدى قويدى. قازىر بىزگە باس-مي, ومىرتقا, ىسىك اۋرۋلارىمەن اۋىراتىن ادامدار كوپ تۇسەدى. شىنى كەرەك, مۇنىڭ ءبارى – كۇتىنبەۋدىڭ سالدارى. ادامدار قاراپايىم قاعيدالارعا ءمان بەرۋدى قويعان. ۇلى ىستەرگە, وقيعالارعا جۇگىرەدى. بىراق دەنساۋلىقتى ساقتاۋ قاراپايىم قاعيدالاردان باستالادى, – دەيدى ر.امانتاي ۇلى.
جالپى, وتاندىق نەيروحيرۋرگيا ۇلتتىق ورتالىق پەن 39 وبلىستىق جانە قالالىق اۋرۋحانالار بازاسىنداعى 51 بولىمشەدەن تۇرادى. كەيىنگى 15 جىلدا ەلىمىزدە نەيروحيرۋرگيانىڭ جاڭا باعىتتارى پايدا بولدى. ميكرونەيروحيرۋرگيا, ەندوۆاسكۋليارلىق نەيروحيرۋرگيا, تامىرلى پاتولوگيالاردى ەمدەۋ, ومىرتقا مەن ج ۇلىننىڭ زاقىمدانۋى كەزىندەگى رەكونسترۋكتيۆتىك وپەراتسيا, ىسىكتەر مەن ميدىڭ باسقا دا پاتولوگياسى كەزىندە نەيرومودۋلياتسيا جانە نەيروناۆيگاتسيا جۇيەلەرىن قولدانۋ بويىنشا 70 يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا ەنگىزىلگەن. بۇرىن ەمدەلمەيتىن اۋرۋلار قازىر ەمدەلەتىن بولعان. مەديتسينا جاعدايى بىرتىندەپ جاقسارىپ جاتىر. وسى اۋرۋحانا سەكىلدى زاماناۋي جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلعان جانە قۇرامىندا ءتيىستى سالالىق ماماندارى بار ەمدەۋ ورىندارى كوبەيدى. شەتەلدەن تاجىريبە الماسىپ, ەمدەۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارى مەن ادىستەرىن ەنگىزۋ دە قولعا الىنىپ ءجۇر.
تۇيگەنىمىز, جاعداي جاقسارىپ كەلەدى. بىراق تۇيتكىلدەر دە جوق ەمەس. مىسالى, ارنايى توسەكتىك ورىندار جەتكىلىكسىز ايماقتار ءالى دە بار. بالالار جاتاتىن نەيروحيرۋرگيالىق ورىن از, كەي وڭىردە مۇلدەم جوق. تەرەڭدەي بەرسەك, تىزبەك جالعاسا بەرەدى. ماسەلەلەر شەشىمىن تاۋىپ, مەديتسينامىز ءالى دە جاقسارا تۇسەدى دەپ سەنەمىز.
