زاڭسىز اكتيۆتەردى قايتارۋ: پارمەن مەن پايىم

زاڭ نەلىكتەن جۇمىس ىستەمەي جاتىر؟

جۋىردا ءماجىلىس دەپۋتاتى مارات ءباشىموۆ پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, وسى سۇراقتاردى قويدى. «پارلامەنت قابىلداعان وتە ماڭىزدى قۇجات – «زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى» زاڭ ەندىگى جۇمىس ىستەپ, ناتيجەسىن كورسەتۋگە ءتيىس ەدى. «Amanat» پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتارى اكتيۆتەردى قايتارۋ – جازانىڭ بۇلتارتپاستىعىنا جانە ەل ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى بۇزىلۋىنا بەرىلگەن ادىلەتتى جاۋاپ ەكەندىگىنە سەنەدى. ءبىز قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە جۇزدەن اسا جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسىن وتكىزدىك. بارلىق نورما ناقتىلانىپ, زاڭ ورىنداۋعا دايىن بولدى. مىنە, جىلدىڭ اياعى تاياپ قالدى. ال حالىق ءۇشىن ماڭىزى وراسان زاڭنىڭ ورىندالۋىن ءبىز كورمەي وتىرمىز. مەملەكەت باسشىسى قوسارلانعان ستاندارتتان باس تارتىپ, «ادىلەتتى قوعام» قاعيدالارىن ومىرگە شىنايى ەنگىزۋدى تاپسىردى. سوندىقتان وزەكتى زاڭ قازىردىڭ وزىندە جۇمىس ىستەپ, اتقارىلعان ءىس-شارالار تۋرالى حالىققا تۇراقتى نەگىزدە اقپاراتتار بەرىلىپ وتىرۋى كەرەك. وسىعان وراي قوعامدا ورىندى سۇراقتار تۋىنداپ جاتىر جانە ءبىز ونى ۇكىمەتكە جولداعىمىز كەلەدى: زاڭ قاشان جۇمىس ىستەيدى؟ كاپيتالدى قايتارۋ ىسىنە كىم جاۋاپتى؟ انىق جەمقورلاردىڭ اتى-جوندەرىن قاشان بىلەمىز؟» دەلىنگەن دەپۋتاتتىق ساۋالدا.

13 قازاندا «Amanat» پارتياسىندا جاڭا زاڭنىڭ جاي-جاپسارىن تالقىلاۋعا ارنالعان جيىن ءوتىپ, وعان ءماجىلىس دەپۋتاتى مارات ءباشىموۆ, ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى الما مۇقانوۆا, باس پروكۋراتۋرانىڭ حالىقارالىق-قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىق قىزمەتى باسقارماسىنىڭ اعا پروكۋرورى اينۇر يبراەۆا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ قىزمەت باسشىسى, گەنەرال قانات سۇلەيمەنوۆ قاتىسىپ, وزەكتى سۇراقتارعا جان-جاقتى جاۋاپ بەردى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى مارات ءباشىموۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل زاڭ ەۋروپالىق كەڭەستەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كونۆەن­تسيا­سىنىڭ قاعيدالارى نەگىزىندە جاسال­عان. «سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن قىل­مىستىق جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى كون­ۆەنتسيا» تالاپتارىنا سايكەس, ەۋروپالىق كەڭەس ەلدەرىندە ەگەر ادام ءوز كاپي­تا­لىڭ­نىڭ شىعۋ توركىنىن دالەلدەپ بەرە الماسا, ول بىردەن مەملەكەت مەنشىگىنە تار­كىلەۋگە جاتادى. ء«بىزدىڭ جاڭا زا­ڭى­­مىزدىڭ دا نەگىزگى ءمانى وسىندا. ول حا­لىقارالىق قۇقىقپەن, ەل كون­ستي­تۋ­تسيا­سىمەن, زاڭدارىمىزبەن تولىق­تاي سايكەستەندىرىلگەن. بۇل – ادىلەتتىلىك زاڭى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ­تىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان قۇجات حالىق يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

زاڭ نورمالارى تولىق دايىن ەمەس

ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى الما مۇقا­نو­ۆا زاڭ قابىلدانعالى بەرى ونىڭ تو­لىق جۇمىس ىستەپ كەتۋى ءۇشىن كەيبىر راسىمدىك ۇردىستەردىڭ ورىندالۋى قاجەت­تىگىن اتاپ ءوتتى. زاڭنىڭ ءوزى پرەزيدەنت قول قوي­عان ساتتەن باستاپ كۇشىنە ەنگەنىمەن, ونىڭ بىرقاتار نورماسى 60 كۇننىڭ ىشىن­دە جۇمىسىن باستايدى. «زاڭدى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا پرەمەر-مينيستر وكىمىمەن ءتيىستى زاڭعا تاۋەلدى نورماتيۆتىك-اكتىلەر ءتىزىمى بەلگىلەندى. ول جەردە 27 قۇجات اتاۋى بار. اتاپ ايتقاندا, 3 پرەزيدەنت جارلىعى,
7 ۇكى­مەت قاۋلىسى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ 13 بۇيرىعى جانە 3 بىرىككەن بۇي­رىق. قازىر ولاردىڭ باسىم بولىگى قابىلدانىپ, كۇشىنە ەندى. مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىلدى», دەدى ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى.

ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ۋاقىت ارالى­عىن­دا ەلىمىزدە زاڭسىز يەمدەنىلگەن اك­تيۆ­تەردى مەملەكەتكە قايتارۋ بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ارنايى كوميسسيا قۇرۋ تۋرالى ۇكىمەت شەشىمى كۇشىنە ەندى. پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن باس پروكۋراتۋرا جانىنان زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى كوميتەت قۇرىلدى. قايتارىلعان اقشالاي اكتيۆ­تەر­دى جيناقتايتىن قازىناشىلىق شوت اشىلىپ, زاتتاي اكتيۆتەردى باسقا­رىپ, ساتىپ, اقشاعا اينالدىراتىن ۇيىم قۇرىلعان. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ءبارى ەكى اي ۋاقىتتى الىپتى.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ءسوزىن جالعاعان باس پروكۋراتۋرا وكىلى اينۇر يبراەۆا پرەزيدەنتتىڭ 5 قازانداعى جارلىعىمەن باس پروكۋراتۋرانىڭ اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى كوميتەتى قۇرىلعانىن ايتتى. جاڭا ۆەدومستۆو «زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس اكتيۆتەردى قايتارۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە قىزمەت ەتپەك. وعان اكتيۆتەردى ىزدەۋ جانە قاي­تارۋ, وسى سالاداعى حالىقارالىق-قۇ­قىق­تىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, سون­داي-اق ەكونوميكالىق رەسۋرستاردىڭ زاڭ­سىز شوعىرلانۋىنا جانە اكتيۆتەردى زاڭسىز شىعارۋعا ىقپال ەتكەن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى انىقتاۋ جانە جويۋ سەكىلدى مىندەتتەر جۇكتەلگەن.

بۇل كوميتەت پرەمەر-مينيستر باس­قا­راتىن زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆ­تەردى مەم­لەكەتكە قايتارۋ ماسەلەلەرى جو­نىن­دە­گى كوميسسيانىڭ جۇمىس ورگانى بولىپ سانالادى. العا قويعان مىندەتتەردى ورىنداۋ, ونىڭ ىشىندە م ۇلىكتىڭ شىعۋ كوزدەرىنىڭ زاڭدىلىعىن انىقتاۋ ءۇشىن كوميتەت اكتيۆتەر مەن ولاردىڭ يەلەرى تۋرالى بارلىق قاجەتتى اقپاراتتى سۇ­را­تۋعا جانە الۋعا, سونداي-اق جۇمىس با­رىسىندا عالىمداردى, ساراپشىلاردى, مامانداردى تارتۋعا قۇقىلى. كومي­تەت­تىڭ فۋنكتسيالارىنا اكتيۆتەر تۋرالى اقپاراتتى مونيتورينگىلەۋ جانە تالداۋ, اكتيۆتەردىڭ شىعۋ كوزدەرىنىڭ زاڭ­­دىلىعىن تەكسەرۋ, كوميسسيانىڭ شە­­شى­مى بويىنشا ارنايى تىزىلىمگە ەنگىزىلگەن ادامداردان اكتيۆتەردى اشىپ كور­سەتۋ تۋرالى دەكلاراتسيالاردى قا­بىل­­داۋ جانە قاراۋ كىرەدى. ۆەدومستۆو سونداي-اق شەت مەملەكەتتەرگە زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەرگە تىيىم سالۋ, قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن قابىلداۋ جانە تاركىلەۋ تۋرالى سۇراۋ سالۋلار جىبەرۋگە, زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەت كىرىسىنە اينالدىرۋ تۋرالى وتاندىق جانە شەتەلدىك سوتتارعا تالاپ قويۋعا, سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋلەرگە باستاماشىلىق جاساۋعا جانە دەربەس جۇرگىزۋگە, اكتيۆتەردى ەرىك­تى تۇردە قايتارۋ تۋرالى كەلىسىمدەر (بىتىم­گەر­شى­لىك, ۇدەرىستىك جانە وزگە دە كەلىسىم­دەر) جاساسۋعا ۋاكىلەتتى.

كوميتەت اكتيۆتەردى قايتارۋ ماسەلە­لە­رى بويىنشا ەلىمىزدىڭ شەتەلدەگى مۇد­­دەلەرىن بىلدىرەتىن, حالىقارالىق تا­جىريبەنى زەردەلەيتىن, اتقارىلعان جۇمىس تۋرالى اقپاراتتى جىل سايىن­ جا­­ريالايتىن, سونداي-اق زاڭسىز شى­عارىلعان اكتيۆتەردى ەلگە قايتارۋ ماقسا­تىن­دا وزگە دە وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرادى. باس پروكۋراتۋرا وكىلىنىڭ مالى­مە­تىن­شە, بۇگىندە جاڭا ورگان ۇيىم­داس­تى­رۋ ماسەلەلەرىن شەشۋمەن بىرگە نەگىزگى قىزمەتتىك مىندەتتەردى ورىنداۋعا كىرىسىپ كەتكەن.

كۇدىكتىلەر قالاي انىقتالادى؟

مەملەكەت مەنشىگىندەگى دۇنيە-مۇ­لىك­تى زاڭسىز يەمدەندى دەپ كۇدىككە ىلىن­گەن ادامداردى جاۋاپقا تارتۋ ءىسى بىرنەشە ساتىدان تۇرادى. ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى الما مۇقانوۆانىڭ ايتۋىنشا, باس پروكۋراتۋرا جانىنان قۇرىلعان كوميتەتتىڭ ەڭ باستى جۇمىسى – ەلىمىزدە جانە شەتەلدە زاڭسىز اكتيۆى بار ادامداردىڭ تولىق ءتىزىمىن جاساۋ. ولاردىڭ اتى-جوندەرى انىقتالعاننان كەيىن ءتىزىمدى پرەمەر-مينيستر باسقاراتىن كوميسسيانىڭ قا­را­ۋىنا ۇسىنادى. كوميسسيا مۇشەلەرى بارلىق جينالعان قۇجاتتار مەن دالەل­دە­مە­لەردى ساراپتاپ, قولىندا قايدان جانە قالاي الىنعانى تۇسىنىكسىز اكتيۆتەرى بار بارلىق تۇلعانى ءتيىستى تىزىلىمگە (رەەستر) قوسادى.

ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ءتىزىلىم جابىق, ياعني كوپشىلىككە قولجەتىمسىز بولادى. ويتكەنى «كىناسىزدىك پرەزۋمپتسياسى» دەگەن تۇسىنىك بار. سول ءتىزىلىمنىڭ ىشىندە ەلگە بەلگىلى ادامدار, ۇلكەن بەزنەس وكىلدەرى بولۋى مۇمكىن. ەرتەڭگى كۇنى ولاردىڭ ارى تازا, تابىسى ادال, قولىنداعى بايلىعى زاڭدى جولمەن كەلگەنى انىقتالسا, ونىڭ بۇل تىزىلىمگە كىرۋى كاسىپكەرلىك ابىروي-بە­دەلىنە نۇق­سان كەلتىرۋى مۇمكىن.

ودان كەيىن ءاربىر ادامعا كوميسسيانىڭ شەشىمى نەگىزىندە تىزىلىمگە ەنگەنى تۋرالى حابارلاما جىبەرىلەدى. سودان سوڭ ونىڭ ەڭ ءبىرىنشى ارەكەتى – دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا ءتيىس. ياعني پايدا بولۋى تۇسىنىكسىز اكتيۆتەرىنىڭ قايدان شىق­قا­نىن دالەلدەۋى كەرەك. «بۇل – ءبارىمىز تاپسىراتىن ستاندارتتى دەكلاراتسيا ەمەس, وسى زاڭسىز اكتيۆتەردى دالەلدەۋ ءۇشىن دايىندالعان ارنايى دەكلاراتسيا. ونىڭ سيپاتى قارجى ءمينيسترى مەن باس پروكۋروردىڭ بىرلەسكەن بۇيرىعىمەن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكت نەگىزىندە انىقتالدى. ول جەردە قولىنداعى ءاربىر اكتيۆىنىڭ قالاي, قايدان, قانداي اقشاعا الىنعانى تۋرالى تولىق اقپارات بەرىلۋگە ءتيىس. بۇل دەكلاراتسيا ءتىپتى بىرنەشە تومنان تۇرۋى دا مۇمكىن», دەيدى الما مۇقانوۆا.

ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىن­شا, دەكلاراتسيا تاپسىرىلعاننان كە­يىن كوميسسيا ودان ءارى قاراي شەشىم قا­بىل­دايدى. ەگەر ول جەردە اقپارات تو­لىق بولماسا, تاعى دا تولىقتىرۋعا مۇم­كىن­دىك بەرىلەدى. ال بارلىق اقپارات بولعان جاعدايدا م ۇلىك يەسىنە ء«سىزدىڭ مىناۋ بايلىقتارىڭىز (بارلىعى نەمەسە ءبىر بولىگى) زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەرگە جاتادى. سىزدە ەكى جول بار: نە ونى ءوز ەركىڭىزبەن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىڭىز نەمەسە كۇشتەپ قايتارۋ شاراسى قولدانىلادى» دەپ تالاپ قو­يىلادى.

اكتيۆتەردى جاسىرسا نەمەسە قايتارۋدان باس تارتسا,
نە ىستەۋ كەرەك؟

ەگەر قولىندا زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەرى بار ادام ونى بىردەن مو­يىنداپ, مەملەكەت مەنشىگىنە وتكىزۋگە كەلىسىمىن بەرسە, وعان قاتىستى ەش­قان­داي اكىمشىلىك نەمەسە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قول­دا­نىلمايتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ال ەگەر ول دۇنيە-باي­لىعىن جاسىرسا نەمەسە ءتيىستى تىزىلىمگە ەنگىزىلگەنى تۋرالى حا­بارلاما كەلگەننەن كەيىن اكتيۆتەرىن باسقا جولدارمەن زاڭداستىرىپ الۋعا تىرىسسا, ول قىل­مىس­تىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى مۇمكىن.

«وتكەن جىلى قىلمىستىق كودەكسكە جاڭا 218-1-باپ ەنگىزىلدى. ول «زاڭسىز يەم­دەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەت كىرى­سى­نە اينالدىرۋدان جاسىرۋ, سونداي-اق ولاردى زاڭداستىرۋ (جىلىستاتۋ)» دەپ اتالادى. م ۇلىكتەرىن جاسىرۋعا نەمەسە باسقا دا جولمەن زاڭداستىرۋعا تىرىسقان ادام وسى باپ بويىنشا قىلمىستىق جازاعا تارتىلادى. ال ەگەر ول ءوز ارەكەتى اشكەرە بولعاننان كەيىن اكتيۆتەرىن قايتارۋعا كەلىسىمىن بەرسە, اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋ كودەكسى بويىنشا وعان جەڭىلدەۋ جازا قاراستىرىلادى», دەدى ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەگەر كىمدە-كىم پايدا بولۋى تۇسىنىكسىز اكتيۆتەرىن قاي­تا­رۋ­دان باس تارتسا, باس پروكۋراتۋرا وعان قاتىستى 2 جولمەن جازا قولدانادى: ەگەر قىلمىستىق كودەكس بويىنشا جازاعا تارتۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتپەگەن بولسا, قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلادى. ال مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن ىستەر بويىنشا ازا­ماتتىق تاركىلەۋ قولدانىلادى. ازا­مات­تىق تاركىلەۋدىڭ بەلگىلى ءبىر مەر­زى­مى جوق. ول ءتىپتى 20-30 جىل بۇرىن الىنعان زاڭسىز اكتيۆ بولسا دا, ونىڭ شىعۋ توركىنىن دالەلدەي الماسا, مەملەكەتكە قايتارۋعا مىندەتتەلەدى.

قايتارىلعان اكتيۆتەر قۇنى 1 ترلن تەڭگەدەن اسادى

جوعارىدا ايتىلعانداي, قولىندا زاڭسىز اكتيۆتەرى بولۋى مۇمكىن ادام­دار­دىڭ ءتىزىلىمى جاسالعاننان كەيىن ول جا­بىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيدى. ياعني سوتتىڭ ناقتى ۇكىمى شىققانعا دەيىن ول جەردەگى ازاماتتاردىڭ اتى-جوندەرىن ەشكىم كورە المايدى. تەك سوت ۇكىمى شىق­قان­نان كەيىن عانا قولىنداعى زاڭسىز اكتيۆتەرى قايتارىلعان ادامداردىڭ ءتىزى­مى جاريالانباق.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ قىزمەت باسشىسى قانات سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلدان بەرى مەملەكەتكە 856 ملرد تەڭگە اكتيۆ قايتارىلعان. ونىڭ ىشىندە اقشالاي, جىلجىمايتىن م ۇلىك, قىمبات كولىكتەر تۇرىندەگى اكتيۆتەر بار. ءوز ەلىمىزدەگى, فرانتسيا, تۇركيا, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, ت.ب. شەتەلدەگى دۇنيە-م ۇلىكتەر مەملەكەت مەنشىگىنە ءوتتى. ەندى جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 180 ملرد تەڭگە اكتيۆتەردى قايتارۋ جوسپاردا تۇر. سوندا بارلىق قايتارىلعان اكتيۆتەر قۇنى 1 ترلن تەڭگەدەن اسىپ جىعىلماق.

انتيكور وكىلى «وندىرۋشىلەردىڭ (يم­پورتتاۋشىلاردىڭ) كەڭەيتىلگەن مىن­دەت­تەمەلەرى وپەراتورى» جشس-نە (وپەرا­تور روپ) قاتىستى ءجۋرناليستىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەردى. بۇل زاڭدى تۇلعا بويىنشا سوت ۇكىمى شىققان. مەملەكەتكە 180 ملرد تەڭگە قايتارىلعان. بۇل قا­را­جات­تىڭ ءبىر بولىگى بۇگىندە جەڭىلدە­تىل­گەن اۆتونەسيەلەندىرۋگە جۇمسالىپ جاتىر.

«Amanat» پارتياسىنىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىندا وتكەن كەزدەسۋدە جۋرنا­ليستەر تاراپىنان جۋىردا لاۋازىمىنان بوساتىلعان باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى ۇلان بايجانوۆ تۋرالى دا سۇراقتار قويىلدى. 3 قازاندا پرەزيدەنت وكىمىمەن قىزمەتىنەن كەتكەننەن كەيىن ونىڭ فرانتسيادا قىمبات ءۇيى بار ەكەندىگى تۋرالى اقپارات شىققان ەدى. الايدا اگەنتتىك وكىلى قانات سۇلەيمەنوۆ «ۇ.بايجانوۆتىڭ بۇل مۇل­كىنىڭ شىعۋ توركىنىن راستاعانىن, ياعني پرو­كۋراتۋرادا قىزمەت ەتكەنگە دە­يىن­گى كاسىپكەرلىگى ارقاسىندا الىن­عا­نىن» جەتكىزدى. دە­گەن­مەن جۋىر­دا ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرمۇرات ءباپي ۇلان بايجانوۆتىڭ باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنەن شەتەلدە مۇل­كى بولعاندىعىنان ەمەس, كەرىسىنشە زاڭ­سىز اكتيۆتەردى قايتارۋمەن بەلسەندى جۇ­مىس ىستەگەندىگى سالدارىنان كەتۋى مۇم­كىن ەكەندىگىن ايتقان بولاتىن. ياعني دەپۋتات­تىڭ سوزىنشە, زاڭسىز يەم­دە­نىل­گەن اكتيۆتەردى قايتارۋعا كە­دەر­گى كەلتىرىپ جاتقان ءبىر كۇش بولۋى مۇمكىن.

«بايجانوۆ – زاڭسىز اكتيۆتەردى قاي­تارۋ جوسپارىن جاساعان ادام. ەندى ونى جۇمىستان شىعارىپ تاستادى. ول زاڭسىز اكتيۆتەردى قايتارۋ سىزباسىن جاساپ, پارلامەنتتە قورعادى. مەنىڭ ويىمشا, بيلىكتە زاڭسىز اكتيۆتەردى قايتارۋعا نەمقۇرايلى قارايتىن مۇددەلى توپ پايدا بولعانعا ۇقسايدى», دەگەن دەپۋتات «زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى» زاڭنىڭ دا قابىلدانۋىنا كەدەرگىلەر بولعانىن ايتتى.

بۇدان بولەك, ۇلان بايجانوۆ جىل باسىندا قىركۇيەك ايىندا شىعۋ تەگى تۇسىنىكسىز اكتيۆتەر يەلەرىنىڭ تولىق ءتىزى­لىمى جاسالادى دەگەن بولاتىن. الاي­دا, ول ءتىزىلىم ءالى جوق. باس پروكۋرور ورىنباسارىنىڭ وسى باعىتتاعى بەل­سەندى جۇمىسى سالدارىنان اكتيۆتەردى قايتارۋعا قارسى توپتاردىڭ ىقپالىمەن ول قىزمەتتەن كەتتى مە دەگەن ساۋالعا كەزدەسۋگە قاتىسقان مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى جاۋاپ بەرمەدى.

ءسىز دە ۇلەس قوسا الاسىز

ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى الما مۇقانو­ۆا­نىڭ ايتۋىنشا, زاڭسىز يەم­دە­نىل­گەن اكتيۆتەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قاي­تا­رۋ حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ جات­قان­دىقتان, ول ىسكە ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ۇلەس قوسا الادى. ماسەلەن, ەگەر كىمدە-كىمنىڭ قولىندا زاڭسىز اكتيۆتەر تۋرالى شىنايى دەرەكتەر بولسا, ونى باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى كوميتەتكە ۇسىنىپ, كومەگىن تيگىزە الادى. مەملەكەتتىك ورگان بۇل مالىمەتتى جان-جاقتى تەكسەرىپ, ءتيىستى شارا قابىلدايدى. «دەگەنمەن بەرىلەتىن اقپاراتتىڭ شى­نايىلىعىنا كوز جەتكىزىپ قانا ۇسىن­عان ءجون. ويتكەنى تەرىس اقپاراتتىڭ سالدارى دا بولۋى مۇمكىن», دەدى ول.

سونىمەن قاتار ول دەپۋتات باقىتجان بازاربەكتىڭ جۋىردا كوتەرگەن ماسە­لە­سى­نە جاۋاپ بەردى. دەپۋتات: «ارنايى قور قالاي باسقارىلادى, ول ەرتەڭ اشىق بولا ما, جابىق بولا ما, ءبىز ونى بىلمەيمىز. سوندىقتان ەلدى زاڭسىز توناپ, حالىقتىڭ دۇنيە-مۇلكىن, جەرلەردى, زاۋىت-فابريكالاردى يەلەنىپ العان وليگارحتار مەن سول بيلىك باسىندا وتىرعانداردىڭ دۇنيە-مۇلكىن ەڭ الدىمەن ساۋدا-ساتتىققا ەنگىزىپ, اقشانى ۇلتتىق قورعا ءتۇسىرۋ كەرەك. ارنايى قوردىڭ سوڭعى ماقساتى نە بولاتىنى تۇسىنىكسىز. ۇلتتىق قور بار, قاراجات سوعان بارىپ ءتۇسسىن», دەگەن بولاتىن. ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, قايتارىلعان اكتيۆتەردى قابىلدايتىن جەر جالپى تۇسىنىكتەگى قور ەمەس, قازى­نا­شىلىق شوت قانا. اقشا سول جەرگە تۇسەدى جانە ارنايى بۇيرىقپەن قاجەتتى ماقساتتارعا جۇمسالادى. سونى­مەن قا­تار قارجى مينيسترلىگىنىڭ جانىنان زاتتاي اكتيۆتەردى باسقاراتىن ارنايى ۇيىم قۇرىلعان. ول جەردە ءۇي, كو­لىك, ت.ب. جىلجىمايتىن جانە جىلجيتىن م ۇلىكتەر نارىقتاعى باعامەن ساتىلىمعا شىعارىلىپ, ونىڭ دا اقشاسى قازىناشىلىق شوتقا اۋدارىلماق.