جالپى, بۇل اۋىلدا ەمدەۋ مەكەمەسى بۇرىننان بار. ونى ەكى جۇزگە جۋىق ءتۇتىن قونىستانعان شاعىن اۋىل تۇرعىندارى 2003 جىلى اسارلاتىپ سالعان. سودان بەرى كادەگە جاراپ كەلگەن عيمارات سوڭعى جىلدارى تارلىق قىلا باستاپتى. كوپبەيىندى اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەر باقىتكۇل الىشەۆانىڭ ايتۋىنشا, مىنا تيپتىك عيماراتتا ماسساج, فيزكابينەتتەر بولادى. ەسكى ەمحانادا كۇندىزگى بولىمگە 3 توسەك ارنالسا, جاڭا نىساندا ول ەكى ەسەگە ارتىپ وتىر. ودان بولەك جىل اياعىنا دەيىن قولدانىسقا بەرىلەتىن ەمحاناعا جاڭا زاماناۋي جابدىقتار جەتكىزىلەدى. دەمەك, اۋىلداعى باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعان اعايىن ەمىنە شيپا ىزدەپ, بۇرىنعىداي اۋدان مەن وبلىس ورتالىعىنا سابىلمايتىن بولادى.
– ءدال وسىنداي نىساندار بوزكول مەن كاۋكەي اۋىلىندا دا سالىنىپ جاتىر. حالىق سانىنا ساي كەلەتىن جاڭا عيماراتقا جاڭا جابدىقتار جەتكىزىلەدى. بۇعان اۋىل تۇرعىندارى عانا ەمەس, ماماندار دا ءدان ريزا, – دەيدى ب.الىشەۆا.
بىلتىر اۋدانداعى 3 ەلدى مەكەن مەن قازالى قالاسى تۇرعىندارى «كوگىلدىر وتىن» يگىلىگىن كورەتىندەر قاتارىنا قوسىلعان. بيىل گازداندىرۋ جوباسىنا 343 ملن تەڭگە قارالىپ, وسى اباي اۋىلىندا 15 شاقىرىمدىق گاز قۇبىرى تارتىلىپ جاتىر. اۋداندىق قۇرىلىس, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇربەك كۇزەمبايدىڭ ايتۋىنشا, اۋىلداعى بارلىق ءۇي مەن الەۋمەتتىك نىسان جىل سوڭىنا دەيىن گازداندىرىلادى.
– بۇگىنگە دەيىن اۋدانداعى 80 مىڭنان اساتىن حالىقتىڭ 62 پايىزىنا گاز جەتكىزىلىپ تۇر. اقتان باتىر, جانقوجا باتىر, بەكارىستان بي, مايداكول جانە تۇكتىباەۆ ەلدى مەكەندەرىنە تارتىلاتىن ماگيسترالدى گاز قۇبىرى جوباسى دەمەۋشى ەسەبىنەن ازىرلەنىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ۇسىنىلدى. اقتان باتىر اۋىلىنا تارتىلاتىن ورامىشىلىك گاز جەلىسىنىڭ دە جوباسى دايىن تۇر, – دەيدى ءبولىم باسشىسى.
سارىكول اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى اباي ەلدى مەكەنىندەگىلەر مال دا باعادى, باقشا دا ەگەدى. «قىزىلوردانىڭ سور توپىراعىنا ەشتەڭە وسپەيدى» دەگەندەر اۋەلى وسى اۋىلعا كەلىپ كورسىن. باقشادان بولەك, مۇندا جەمىس اعاشتارى دا ءجيى وسەدى. اۋىلدىڭ بايىرعى تۇرعىنى ءابۋتالىپ بەردىعۇلوۆ اۋلاسىندا جەرگىلىكتى جەمىستەردەن بولەك, انار, قۇرما كوكتەتىپ وتىر. اسىل تۇقىمدى ەشكى وسىرەتىن اقساقال اۋىلداعى كەز كەلگەن ءۇيدىڭ باقشاسى جايقالىپ تۇرعانىن ايتادى. ەلدى مەكەن اينالاسىنان باقشا ەككەندەر مەن اۋىل تۇرعىندارى وسىنىڭ ءبارىن ناسوسپەن جەتەتىن اياق سۋمەن سۋارىپ وتىر ەكەن.
– وسىدان بولار, توقسانىنشى جىلدارداعى قيىندىقتا بۇل اۋىلدان ۇدەرە كوشكەندەر بولعان جوق. بىراق اۋدان ورتالىعىنا جاقىن بولعاندىقتان, جاستارىمىز جايلى تۇرمىس ىزدەپ سوندا كەتەتىن. دارىگەرلىك امبۋلاتوريا مەن ساياباق سالىنىپ, گاز تارتىلىپ جاتىر. اۋىلدا اسفالت تۇسپەگەن ەكى-اق كوشە قالدى. كوپ ۇزاماي ەلەكتر جەلىلەرى دە جاڭارتىلماقشى. ەندى جاستار دا ەلدەن جىراقتامايدى دەپ ويلايمىن, – دەيدى اقساقال.
اۋىل سىرتىندا باقشا ەگەتىندەر ونىمدەرىن جيناۋعا كىرىسىپتى. وسى اۋىلدا تۋىپ-وسكەن نۇرلان قويانباەۆ بەس ادام بىرىگىپ, 4 گەكتار جەرگە قاۋىن, قاربىز, اسقاباق جانە كارتوپ ەككەنىن ايتادى. جازدىڭ اپتابىندا باقشا ارالاپ, اتشاپتىرىم القاپتىڭ بابىن جاساۋ دا وڭاي ەمەس, بىراق بەينەتتىڭ سوڭى – بەرەكە. اينالاسىنداعى اۋىلدار مەن سىرتتان كەلەتىندەر بۇلاردىڭ ەش ءدارىسىز وسىرگەن ونىمدەرىن باقشا باسىنان الىپ كەتىپ جاتىر. جىل سايىن كۇزدە وتەتىن جارمەڭكەلەردە بۇلاردىڭ ءونىمىن ىزدەپ تۇراتىندار كوپ.
ساپار بارىسىندا اۋدان اكىمى مۇحتار ورازباەۆ ايماقتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار بارىسىن سارالاپ ءوتتى. قازالىدا «اۋىل اماناتى» اياسىندا تىڭ جوبالار بار. كاسىپكەرلەردىڭ ءوندىرىس باعىتىنداعى باستامالارىن قولداۋعا باسا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر ەكەن. قازىر اۋداندا تىركەلگەن 6 762 كاسىپكەرلىك نىساننىڭ 6 512-ءسى تۇراقتى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇرىن كۇرىش پەن كامپيتى برەند بولعان اۋداندا سوڭعى ۋاقىتتا سابىن شىعا باستادى. ودان بولەك, تىڭ كاسىپ باستاعان ىلكىمدى ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. اۋداندا قۇرىلىس, جول, گازداندىرۋ باعىتىندا دا اتقارىلعان ءىس از ەمەس. اۋدانداعى 40 ەلدى مەكەننىڭ تورتەۋى ورتالىقتاندىرعان اۋىز سۋ جۇيەسىنەن سىرت قالىپ وتىر ەكەن. شالعايداعى وسى اۋىلدارعا اۆتونومدى سۋ سەرۆيسىن قويۋ جوباسى ازىرلەنىپ, كەلەسى جىلى ماسەلەنى شەشۋدىڭ قامى جاسالىپ جاتىر.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى جولداۋىندا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىن قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ايتىلىپ, ارتىنشا جۇزەگە اسقانى داريا ەتەگىن مەكەن ەتكەن قازالىلىقتاردىڭ ءۇمىتىن وياتىپ وتىر. بيىل اۋدان ديقاندارى جالپى 17 مىڭ گەكتارعا ەگىن ەكتى, ونىڭ 6 450 گەكتارى – كۇرىش. بۇدان كوپتەۋ ەگۋگە كەيىنگى جىلدارى قايتالانىپ وتىرعان سۋ تاپشىلىعى مۇمكىندىك بەرمەدى. بۇرىنعىداي اعىل-تەگىل سۋ ازايعاسىن شارۋالار قازىر ەگىندى ارتاراپتاندىرۋعا دەن قويىپ وتىر. اۋدانداعى ءىرى اگرو قۇرىلىم – «رزا» اق جالپى اۋماعى 83 گەكتارعا جاڭبىرلاتا سۋارۋ تاسىلىمەن ازىقتىق جۇگەرى ەگەدى. مۇراتباەۆ پەن بوزكول اۋىلدارىندا گرانت ۇتقان ديقاندار تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن قاۋىن-قاربىز ەگىپ وتىر. بۇل تاجىريبەلەر ءالى دە جالعاسا بەرەدى, – دەدى اۋدان اكىمى.
اۋداندا جىل باسىنان بەرى 4,5 مىڭ توننا ءونىم ەكسپورتقا جول تارتىپتى. ونىڭ دەنى كۇرىش. سونىمەن قاتار سىرت ەلدەردەن قازالىنىڭ بالىعى مەن باۋلانعان قامىسىنا دا سۇرانىس ارتىپ كەلەدى.
قىزىلوردا
