سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن بۇل ماڭىزدى ءىس-شاراعا يسلام, حريستيان, بۋدديزم, يۋدايزم, يندۋيزم, داوسيزم جانە سينتويزم سەكىلدى قۇرمەتكە يە ءدىن جەتەكشىلەرى الىستان ات تەرلەتىپ كەلدى. سونىمەن قاتار جيىنعا 32 ەلدەن كەلگەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى دە بەلسەنە قاتىستى.
ىرگەتاسى 2003 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە قالانعان سەزدىڭ نەگىزگى مەكەمەسى اتانعان حاتشىلىق وسى ايتۋلى فورۋمنىڭ باستى جۇمىس ورگانىنا اينالدى. جىل سايىن تۇراقتى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ, سەزد قارارلارىنىڭ ورىندالۋىن باقىلايدى. كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىرادى, ۇيىمداستىرۋشىلىق ماسەلەلەردى قاراستىرادى جانە سەزد جۇمىسىنا قاتىستى قورىتىندى قۇجاتتاردىڭ جوبالارىن ازىرلەيدى.
الەمنىڭ رۋحاني استاناسى رەتىندە ءوزىن دايەكتى تۇردە دالەلدەپ كەلە جاتقان استانا الەمدىك كوشباسشىلار اراسىنداعى كونفەسسياارالىق ديالوگ پەن تۇسىنىستىكتى جەڭىلدەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارۋىن جالعاستىرا بەرەدى. ءارتۇرلى ءدىني داستۇرلەر مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق سانالاتىن سەزد ۇنەمى وزگەرەتىن جاھاندىق الاڭداعى ءۇمىت پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ شامى بولىپ قالا بەرەدى.
ءدىن باسشىلارى استاناعا جينالدى
استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى, سەزد حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ ءححى وتىرىسى ءوتتى.
كەزدەسۋگە ازەربايجان اتىنان كاۆكاز مۇسىلماندارى باسقارماسىنىڭ توراعاسى شەيح-ۋل يسلام اللاحشۇكىر پاشازادە قاتىستى. اشىلۋ سالتاناتىندا سويلەگەن سوزىندە م.اشىمباەۆ وسىنداي كەزدەسۋدىڭ يگى داستۇرگە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق حالىقارالىق قوعامداستىق سەزد باستامالارىنا ەرەكشە قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
ء«بىزدىڭ كەزدەسۋلەرىمىز ارقاشاندا قاعيداتتارىمىز بەن سەنىمگە ادالدىققا نەگىزدەلگەن. بارشاڭىزدى وسى جيىندا كورگەنىمىزگە قۋانىشتىمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
جيىنعا ازەربايجان, قىتاي, مىسىر, ءۇندىستان, يران, يزرايل, جاپونيا, موڭعوليا, پاكىستان, ۇلىبريتانيا, اقش, ۆاتيكان سەكىلدى 24 ەلدەن كەلگەن الەمنىڭ ءدىني كوسەمدەرى مەن ءداستۇرلى دىندەرىنىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى. اتاپ ايتقاندا, ولاردىڭ قاتارىندا يسلام, حريستيان, بۋدديزم, يۋدايزم, يندۋيزم, داوسيزم, سينتويزم جانە تاعى باسقا ءدىن وكىلدەرى بار.
وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا پىكىر الماسۋ شىعارىلدى. سونداي-اق الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىن دامىتۋدىڭ 2023-2033 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى تالقىلاندى.
حاتشىلىق وتىرىسى 2003 جىلعى 23-24 قىركۇيەكتە استانا قالاسىندا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى سەزىنە قاتىسۋشىلاردىڭ شەشىمىنە سايكەس ۇيىمداستىرىلعان.
ءۇمىت وتىن تۇتاتقان جيىن
الاۋىزدىق ورشىگەن الەمگە قازاقستانداعى استانا قالاسىندا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ XXI وتىرىسى بىرلىكتىڭ شىراعىن جاقتى. جيىرمادان اسا ەلدىڭ ءدىن كوشباسشىلارى كوپجاقتى دىنارالىق ديالوگتى نىعايتۋعا جانە رۋحاني ديپلوماتيانى ىلگەرىلەتۋگە باسا نازار اۋدارىپ, الداعى ونجىلدىققا ارنالعان دامۋ تۇجىرىمداماسىن بەلگىلەدى.
2003 جىلى قۇرىلعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى كونفەسسياارالىق ديالوگتى دامىتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. سەزدىڭ باستى ماقساتى – كوپجاقتى دىنارالىق تاتۋلىقتى نىعايتۋ. العاشقى جيىرما جىلدا بۇل ميسسيا ءساتتى ورىندالىپ, بولاشاققا بەرىك ىرگەتاس قالادى.
سەزدىڭ كەلەسى كەزەڭى 2023-2033 جىلدار ارالىعىن قامتيدى. سەسسيادا بەكىتىلگەن دامۋ تۇجىرىمداماسىندا حاتشىلىق مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلدى. قۇجاتتا ديالوگ پەن سەنىمدى نىعايتۋ, رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ىلگەرىلەتۋ, ءدىني جانە مادەني ارتۇرلىلىكتى ساقتاۋ بويىنشا بىرلەسكەن كۇش-جىگەردىڭ ماڭىزى اتاپ كورسەتىلگەن. تۇجىرىمداما وتكەن سەزد ناتيجەلەرىنە سۇيەنىپ قانا قويماي, ديالوگ الاڭىن جاھاندىق دەڭگەيدە دىنارالىق بايلانىستاردى نىعايتۋدىڭ ناقتى مەحانيزمىنە اينالدىرۋعا باعىتتالعان.
كەزدەسۋگە شارتاراپتان يسلام, حريستيان, يۋدايزم, بۋدديزم, يندۋيزم, داوسيزم, سينتويزم باسقا دىندەردىڭ ءدىني جەتەكشىلەرى جينالدى. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى دە قاتىسىپ, سەزدى شىن مانىندە جاھاندىق وقيعا رەتىندە باعالادى. سەسسيا بارىسىندا جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى شەشۋدە جانە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ىلگەرىلەتۋدە كونفەسسياارالىق ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزى اتاپ ءوتىلدى.
جيىن بارىسىندا كومميۋنيكە قابىلدانىپ, وندا قاتىسۋشىلار قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاڭا حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن دامىتۋ جانە بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ۇندەۋىن قولدايتىنىن ءبىلدىردى. قازىرگىدەي جەر-جاھان ءتۇرلى قيىندىققا تاپ كەلگەندە, سەزدىڭ ديالوگكە, تۇسىنىستىككە جانە بىرلىككە دەگەن ۇمتىلىسى ءۇمىت ساۋلەسىن بەرەدى.
ءدىني سەنىمگە كەدەرگى جوق
قازاقستاندا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ XXI وتىرىسىنا كورول حامادتىڭ بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ جاھاندىق ورتالىعىنىڭ قامقورشىلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى شەيح ابداللا بەن حاماد ءال حاليفا قاتىستى.
«جوعارى مارتەبەلى كورول حاماد بەن يسا ءال-حاليفانىڭ گۋمانيتارلىق كوزقاراسى بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ مەن ادامزات باۋىرلاستىعىن ىلگەرىلەتۋگە نەگىزدەلگەن. سونداي-اق باحرەيننىڭ بەيبىتشىلىك پەن ديالوگتىڭ ورتالىعى جانە اشىقتىق پەن توزىمدىلىك ءۇيى رەتىندەگى مارتەبەسىن نىعايتادى», دەدى دوكتور شەيح ابدۋللا.
وسى ورايدا, سپيكەر ءدىني بوستاندىقتاردىڭ جاھاندىق قۇجاتى رەتىندە «باحرەين كورولدىگىنىڭ دەكلاراتسياسىن» ۇستانۋىن, كورولدىكتىڭ كوپتەگەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار مەن ءىس-شارالاردى وتكىزۋىنىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى. سونىڭ ىشىندە «ادامزاتتىڭ قاتار ءومىر سۇرۋىنە كەرەك شىعىس پەن باتىس باحرەين ديالوگى فورۋمىن» مىسال رەتىندە اتاپ ءوتتى.
توراعا باحرەين-قازاقستان بايلانىستارى مەن ەكى ەلدىڭ مادەنيەتىن, ديالوگپەن قاتار ءومىر سۇرۋگە دەگەن قامقورلىعىن, الەمدە قاۋىپسىزدىك پەن وركەندەۋگە ۇمتىلۋىن جوعارى باعالادى.
«كوگنيتيۆتى ناداندىق ەكسترەميزم مەن زورلىق-زومبىلىقتى قوزدىرادى, ال تولەرانتتىلىق ءدىني بوستاندىق پەن كەلىسىمدى ناسيحاتتايدى. باحرەين مەشىتتەردى, شىركەۋلەردى, حرامداردى, عيباداتحانالاردى ۇيلەسىمدى تۇردە قابىلدايدى», دەدى ول.
دوكتور شايح ابدۋللا جاھاندىق ماسەلەلەر تۇراقتى سەنىم داعدارىسى ارقىلى شيەلەنىسىپ, توزىمسىزدىككە, ناسىلشىلدىككە جانە وشپەندىلىككە شاقىرۋدىڭ كۇشەيۋىنە اكەلىپ سوعاتىنىن جانە ءتيىمدى شەشىمدەرگە كەدەرگى كەلتىرەتىنىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءدىن تولەرانتتىلىقتى, جاناشىرلىق پەن تەڭدىكتى ۋاعىزدايدى. ال ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ سانا مەن ءوزارا سىيلاستىقتى ارتتىرۋداعى جاۋاپكەرشىلىگى وراسان.
«كورول حامادتىڭ بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ جاھاندىق ورتالىعى حالىقارالىق قاعيدات پەن مورالدىق قۇندىلىقتاردى ۇستانا وتىرىپ, مادەنيەتتەر اراسىندا تۇسىنىستىك پەن سەنىمدىلىكتى ناسيحاتتايدى», دەدى ءال حاليفا.
ءدىني وشپەندىلىكتى تاراتۋ نەمەسە ەكسترەميزمدى قوزدىرۋعا ەركىندىك بەرمەي, باق پلاتفورمالارىن تەرىس پايدالانۋ قاجەتىنە نازار اۋداردى. قاۋىپسىز, بەيبىت جانە گۇلدەنگەن الەم قۇرۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كۇش-جىگەرگە شاقىرىپ, جەككورىنىشتى سوزدەردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا شاقىردى.
دايىنداعان –
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
