دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا ءسوز العان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ا.عينيات 2015-2019 جىلدارى ەلدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ شىعىندارى ۇنەمى ءوسىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. الايدا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ۇلەسى 2,8 پايىزدان اسپاعان.
«مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) ىسكە قوسىلماس بۇرىن جارنالار مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. مەملەكەتتىڭ جارنالارى باستاپقى پارامەترلەردەن – 3,5, جۇمىس بەرۋشىنىڭ اۋدارىمدارى – 1,7, ال جەكە كاسىپكەرلەردىڭ ۇلەسى 1,4 ەسە تومەندەتىلدى. ءمامس جۇيەسىن ەنگىزگەننەن بەرى جوسپارلانعان 2,9 تريلليون تەڭگە بەرىلگەن جوق.
مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ بازالىق پارامەترلەرىنىڭ وزگەرۋىنە جانە پاندەميانىڭ ىقپالىنا قاراماستان, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا وڭ اسەر ەتتى. ءمامس-ءتى ەنگىزۋ جىلدارىندا مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك بويىنشا كورسەتىلگەن قىزمەتتەر سانى 3,2 ەسە ءوستى. بۇل رەتتە ەلىمىزدەگى جالپى پراكتيكا دارىگەرلەرىنىڭ سانى قالادا 18 پايىزعا جانە اۋىلدا 8 پايىزعا ءوستى.
اۋىلدارداعى جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر ەسەبىنەن حالىقتى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتۋ 2022 جىلى 1,6 ميلليون ادامدى قۇرادى. امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە تەگىن ءدارى-دارمەكتەرگە قول جەتىمدىلىكتىڭ ەداۋىر ارتۋى – مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ وڭ ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى», دەدى ا.عينيات.
سالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلى ارنايى ماماندار 20 ميلليونعا جۋىق كونسۋلتاتسيا جانە دياگنوستيكالىق زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 142 ميلليونعا دەيىن كوبەيدى. وسىلايشا, دارىگەرلىك قابىلداۋلاردىڭ, زەرتحانالىق تالداۋلاردىڭ جانە اسپاپتىق دياگنوستيكانىڭ قولجەتىمدىلىگى 7 ەسەگە ارتتى.
«مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا دەيىن ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال 8 توبى عانا قىمبات تۇراتىن كت جانە مرت-عا قول جەتكىزە الدى. وتكەن جىلى وسىنداي قىزمەت 1,5 ميلليونعا جۋىق ادامعا كورسەتىلدى, ياعني 7 ەسە ءوستى. پەت قىزمەتتەرىنىڭ سانى دا 13 مىڭنان 21 مىڭعا دەيىن ەكى ەسەگە جۋىق ارتتى. جاڭا باعدارلامانىڭ ارقاسىندا «بەدەۋلىك» دياگنوزىنا تاپ بولعان 8 مىڭ جۇپ اتا-انا بولۋ مۇمكىندىگىن يەلەندى. پاتسيەنتتەرگە جۇرەك-قان تامىرلارى, نەۆرولوگيالىق, ونكولوگيالىق اۋرۋلار مەن جاراقاتتار كەزىندە مەديتسينالىق وڭالتۋ جەتىلدىرىلدى.
ستاتسيوناردى الماستىراتىن كومەك قىزمەتتەرى 3 جىلدا 1,5 ەسەگە ۇلعايدى. كۇندىزگى ستاتسيونارلاردى قارجىلاندىرۋ كەيىنگى 3 جىلدا 38,3 ملرد تەڭگەدەن 77,7 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ستاتسيونارلىق كومەكتى قارجىلاندىرۋ 2,4 ەسەگە ارتتى. جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق كومەكتى قارجىلاندىرۋ 2,5 ەسەگە, ال مۇنداي قىزمەتتەردىڭ كولەمى 2,8 ەسەگە ءوستى», دەدى ا.عينيات.
مينيستر كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ءمامس جۇيەسىن ەنگىزۋ دەنساۋلىق ساقتاۋدى قارجىلاندىرۋدى 1 ترلن تەڭگەدەن 2,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتقان. سونىڭ ارقاسىندا ەلدەگى ءبىر تۇرعىنعا ارنالعان شىعىس تا ايتارلىقتاي ارتقان. ەگەر بۇرىن ءار ادامعا 56 مىڭ تەڭگە بولسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 122 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ دا سانى 2 ەسەگە ءوسىپ, قازىرگى تاڭدا 2 مىڭعا جۋىقتادى.
«قازىرگى كەزدە قارجى جۇيەسى اكتۋارلىق ەسەپتەۋلەرگە سايكەس ءوسىپ كەلە جاتقان شىعىستاردى ەڭسەرە الماعاندىقتان قور ءوز مىندەتتەمەلەرىن بولاشاقتا تولىق ورىنداي المايدى دەپ بولجاپ وتىر. جۇيەنىڭ ۇزاقمەرزىمدى قارجىلىق ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەلەسى قاجەت شارتتاردى ەسكەرۋ قاجەت. بىرىنشىدەن, 2025 جىلدان باستاپ ءار ازامات مىندەتتى سالىقتىق دەكلاراتسياسىن تاپسىرادى. سول ارقىلى ساقتاندىرىلماعان ازاماتتاردىڭ تابىسى بەلگىلى بولادى جانە شامامەن 700 مىڭ ادامدى ءمامس جۇيەسىنە ەنگىزۋ ەسكەرىلگەن», دەدى ا.عينيات.
مينيستر سونىمەن قاتار تابىسى تومەن ءارى اۋىلدا تۇراتىن شامامەن 1,5 ملن ادام بيۋدجەتتىك قاراجات ارقىلى ساقتاندىرىلاتىنىن جەتكىزدى. 2026 جىلعا قاراي بۇل حالىقتىڭ كەمىندە 95 پايىزىن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنىمەن قوسا مەملەكەت پەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جارنالارىنىڭ مولشەرلەمەلەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوتەرۋ قاراستىرىلعان.
«بۇدان باسقا, ساقتاندىرىلماعان ادامدارعا دەنساۋلىق جانە وسى سالاعا قاتىستى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋ كەزىندە شەكتەۋ ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. ماسەلەن, كولىك جۇرگىزۋ, قارۋ-جاراق ساقتاۋ جانە باسقا دا باعىتتاردا وسىنداي شەكتەۋلەردى قاراستىرعان ءجون دەپ سانايمىز. ءمامس جۇيەسىنە قاتىستى بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ پىسىقتالىپ وتىر. وسى شارتتاردى ورىنداعان كەزدە قوردىڭ ورنىقتىلىعى ساقتالادى», دەدى ا.عينيات.
بۇدان كەيىن دەپۋتات اسحات ايماعامبەتوۆ مىنبەرگە كوتەرىلىپ, سالاعا قاتىستى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. دەپۋتات ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلگەندە حالىق تا, مەملەكەت تە ۇلكەن ءۇمىت كۇتكەنىن, الايدا ول ورىندالماعانىن العا تارتتى.
«جىلدار ءوتتى, وتانداستارىمىز اي سايىن قورعا جارناسىن تولەپ كەلەدى. بىراق سول ءۇمىت اقتالدى ما؟ قىزمەت ساپاسى جوسپارعا ساي ارتتى ما؟ وڭىرلەرگە بارعاندا, اۋرۋحانالاردى ارالاپ, سايلاۋشىلارىمىزبەن, ساراپشىلارمەن, قاراپايىم دارىگەرلەرمەن بولعان كەزدەسۋلەردەن, جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىمىزدەن تۇيگەنىمىز – ماسەلەلەر تولىق شەشىلمەگەن. مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنان بۇرىن, ءبىز قازىرگى ۋاقىتتا ونىڭ قاراپايىم قولجەتىمدىلىگىنە زəرۋ بولىپ قالدىق», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, باستى پروبلەما – مƏمس-ءتى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ تەڭگەرىمسىزدىگى جانە فورماتىنداعى ولقىلىقتار. باستاپقىدا ناقتى جəنە جان-جاقتى ەسەپتەرگە نەگىزدەلگەن قارجىلاندىرۋ مودەلى جوسپارلانعان. ال ءىس جۇزىندە باسقا مودەل ەنگىزىلدى. العاشقىدا جوسپارلانعان باستى پارامەترلەر تۇبەگەيلى وزگەرگەن. سونىڭ كەسىرىنەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاراجات جەتىسپەيدى, قولجەتىمدىلىك تومەندەدى, تاريفتەر ازايدى, كرەديتورلىق بەرەشەكتەر پايدا بولدى.
«پاندەميامەن كۇرەسۋ كەزىندە مƏمس ارقىلى اتقارىلاتىن قىزمەتتەر پاكەتىنە شۇعىل مەديتسينالىق جاردەم, وقۋشىلارعا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ سياقتى بيۋدجەتتەن كەپىلدەندىرىلگەن مەديتسينالىق كومەك ارقىلى تولەنۋى كەرەك شىعىستار ەنگىزىلدى. بيۋدجەتتەگى قاراجاتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە بايلانىستى, شۇعىل شەشىمدەردى قابىلداۋ ءۇشىن ءمامس قورىندا جينالعان 700 ميللياردقا جۋىق قاراجات پاندەميامەن كۇرەس ءۇشىن جۇمسالىپ كەتتى.
ۇكىمەت جوعارىدا ايتىلعان زەينەتكەرلەر, بالالار سياقتى 15 əلەۋمەتتىك سانات ءۇشىن مƏمس-كە بيۋدجەتتەن تولەيتىن جارنالارىن قىسقارتىپ تاستادى. مىسالى, زاڭنىڭ 26-بابىنا سəيكەس بيۋدجەتتەن بۇل جارنا ورتاشا جالاقى بويىنشا ەسەپتەلىپ, قورعا اۋدارىلۋ كەرەك بولسا, ءىس جۇزىندە قارجى مينيسترلىگى ونى مەديتسينالىق جالاقى مولشەرى ەسەبىنەن تولەپ جاتىر. سəيكەسىنشە, بۇل زاڭعا قايشى شەشىمنىڭ كەسىرىنەن, تەك 2024 جىلدىڭ وزىندە 275 ملرد تەڭگەنى قارجى مينيسترلىگى مƏمس قورىنا, ياعني ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ ەمدەلۋىنە اۋدارماي وتىر. Cوندا ءۇش جىلدىڭ وزىندە كەلەسى جىلدى قوسقاندا, ءمامس-كە 600 ميللياردتان استام قاراجات بيۋدجەتتەن تۇسپەدى.
مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ مىندەتىن ورىنداعاندا, مينيسترلىك ونى بيۋدجەت ەسەبىنەن عانا ەمەس, وسى مƏمس-تە جينالاتىن قاراجاتتىڭ ەسەبىنەن دە جۇزەگە اسىردى. بۇل دا مƏمس-تە جينالعان, وتانداستارىمىزدىڭ ەمىنە تىكەلەي جۇمسالۋعا ءتيىس جۇزدەگەن ميلليارد تەڭگە بولعان. جوعارىدا كورسەتىلگەن شەشىمدەردىڭ ناتيجەسىندە مƏمس قورىنا كەم دەگەندە 1 ترلن تەڭگەگە جۋىق قاراجات تۇسپەدى», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
دەپۋتات كەلەسى جۇيەلى پروبلەما رەتىندە مەديتسينالىق قىزمەت كولەمىن جوسپارلاۋ əدىستەمەسىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن اتاپ كورسەتتى. ياعني بۇگىنگى تاڭدا مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ جوسپارلى كولەمى حالىقتىڭ ناقتى ەرەكشەلىكتەرىن, مەديتسينالىق كومەكتىڭ تۇتىنۋ كورسەتكىشتەرىن, كوشى-قوندى تولىعىمەن ەسەپكە الماي بولىنەدى.
«بىزدە سالالىق رەسپۋبليكالىق əدىستەمەلىك ورتالىق بار. سونىمەن قاتار مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر دە بار. ولار ءبىر ادامدى ەمدەۋ ءۇشىن قانشا قاراجات كەرەك ەكەنى تۋرالى ارنايى نورماتيۆتەردى, قانشا توسەكتىك-ورىن, جالپى, ءبىر ادامعا شاققانداعى تۇتىنۋ نورماسىن دايىنداپ شىعارۋى كەرەك. مىنە, سوندا عانا اۋرۋحانالارعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس دۇرىس بەرىلەدى. سوندا عانا مەديتسينالىق قىزمەت مولشەردەن كوپ نەمەسە ءتىپتى اتقارىلمادى دەپ ايتۋعا نەگىز بولادى. ال قازىر مينيسترلىك مەديتسينالىق قىمەت مولشەردەن كوپ كورسەتىلدى دەپ اۋرۋحانالاردىڭ بيۋدجەتىن ازايتىپ, نەمەسە مۇلدە جەتكىلىكتى مولشەردە بولمەي وتىر», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلە رەتىندە مƏمس پاكەتىنە كىرەتىن جəنە گوبمپ, تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن پاكەتىنە كىرەتىن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ اراجىگى اجىراتىلماعانىن جەتكىزدى. دەپۋتاتتىڭ سوزىنە ساي, كەلەسى مəسەلە – «شەكتىك» شكالا.
«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, وسى جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ بارلىق مەديتسينالىق قىزمەتكە «شەكتىك» شكالا ەنگىزىلدى. ول نە؟ «شەكتىك» شكالا دەگەن – əر مەديتسينالىق قىزمەت ءتۇرى بويىنشا, əر ەمحاناعا ناقتى بەلگىلەنگەن كۆوتا ءتəرىزدى مەحانيزم. بۇل ءəدىس قاراجاتتىڭ جەتىسپەۋىنە بايلانىستى ەنگىزىلدى. دايىندىقسىز قابىلدانعان شەشىمنىڭ كەسىرىنەن, مىڭداعان ادام ۋاقتىلى قىزمەت الا الماي قالدى.
ناقتى مىسال. وسى «شەكتىك» شكالا شۇعىل مەديتسينالىق كومەككە دە تيەسىلى بولىپ, اۋرۋحانالار تراۆماتولوگياعا جەدەل تۇسكەن ناۋقاستاردى تەك بەكىتىلگەن كۆوتاعا سəيكەس الۋ كەرەك. ال ەگەر ولار كوپ تۇسسە, بەكىتىلگەن «شەكتىك» شكالادان كوپ تۇسكەندەر ءۇشىن اۋرۋحانالارعا قاراجات تولەنبەيدى. وسىلايشا, شۇعىل كومەك كورسەتۋگە ليميت قويىلعان. بۇل دەگەن – نونسەنس!
ادام قولىن, نە اياعىن قاشان سىندىرىپ الاتىنىن, كىمدە ينفاركت بولاتىنىن, كىم ۋلانىپ قالاتىنىن الدىن الا قالاي بولجاي الادى؟ «شەكتىك» شكالا ازاماتتارىمىزدىڭ ماماندارعا كورىنۋ ءۇشىن دە قيىندىق əكەلدى. اۋرۋحاناعا كەلگەن ناۋقاسقا «شەكتىك» شكالا شەڭبەرىندە وسى ايدا اقشا تاۋسىلدى دەپ, كەلەسى ايلاردى كۇتۋ كەرەك دەپ ءتۇسىندىرۋ دە نونسەنس.
سونىڭ سالدارىنان حالىق تاراپىنان شاعىم كوپ تۇسەدى. ناۋقاستار ءبىر اي تەراپەۆتتى كۇتەدى, كەيىن تاعى ءبىر اي بەيىن بويىنشا دəرىگەردى, ودان كەيىن تاعى دا تەراپەۆتكە جازىلىپ ونى تاعى دا كۇتۋگە ءمəجبۇر. ءسويتىپ ءجۇرىپ, ءوز قالتالارىنان تولەپ ەمدەلەدى. وسىعان بايلانىستى ءبىرىنشى كەزەڭدە «شەكتىك» شكالانى جەتىلدىرىپ, مەكەمەلەرگە ءوز بيۋدجەتىنىڭ شەڭبەرىندە قاراجاتتارىن جىلجىتۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ كەرەك. ودان كەيىن تسيفرلاندىرۋدى جولعا قويىپ, ءتىپتى «شەكتىك» شكالانى الىپ تاستاۋ كەرەك دەپ سانايمىز», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
بۇدان كەيىن باسقا دا دەپۋتاتتار ءسوز الىپ, ءمامس جۇيەسىنە قاتىستى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. گۇلدارا نۇرىموۆا تاريفتەر قارجى جىلىنىڭ باسىندا ەمەس, ناۋرىز, ءساۋىر ايلارىندا كەش بەكىتىلۋى مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ قارجىلىق جاعدايىن ودان ءارى قيىنداتاتىنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان دەپۋتات دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنەن تاريفتەر نەگە جىل باسىنان بەكىتىلمەيتىنىن جانە تاريفتەردى قاشان قايتا قارايتىنىن سۇرادى.
ەرلان سايروۆ ۇكىمەت وكىلدەرىنەن 3,3 ميلليوننان اسا ازاماتتى قاشان الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ اياسىنا الىپ كەلەتىنىن سۇرادى. «ولاردىڭ باسىم بولىگى اۋىلدا تۇرادى. بۇل ادامدارعا سكرينينگ, مەديتسينالىق تەكسەرۋ جۇرمەيدى. بۇل – جىلدان-جىلعا ەلىمىزدە الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك ارتىپ بارادى دەگەن ءسوز», دەدى ە.سايروۆ.
سۇڭقار يسلام ازاماتتاردىڭ ءمامس جۇيەسىندە قالۋ ماسەلەسى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەتىنىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىرنەشە جىل جارنا تولەپ كەلگەن ازامات تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا بىردەن «ساقتاندىرىلماعان» دەگەن مارتەبەگە يە بولادى. وسىعان وراي دەپۋتات سۇڭقار يسلام دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە جارنالاردى تولەۋ كەزەڭىنىڭ ۇزاقتىعى, ەسەپكە الۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءمامس جۇيەسىندە قالۋ ماسەلەلەرى جونىندە سۇراق قويدى.
تالقىلاۋ بارىسىندا نارتاي سارسەنعاليەۆ جەكە كلينيكالارداعى باعالاردىڭ قىمباتتىعىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. دەپۋتات تۇرعىندار تاراپىنان تۇسكەن شاعىمداردى ورتاعا سالدى.
«تەراپەۆتى, ودان كەيىن تار بەيىندى ماماندى اپتالاپ كۇتەمىز, قايتادان تەراپەۆتكە اينالىپ كەلەمىز دەگەن ماسەلە بار. رەۆماتولوگ, نەۆروپاتولوگ ماماندارىنىڭ جەتىسپەيتىنىن حالىق ءجيى ايتادى. ازاماتتار جەكە كلينيكالارعا بارىپ ەمدەلۋگە ءماجبۇر. بىراق ونداعى باعالاردى ەستىگەندە ادام اۋرۋىن ۇمىتىپ قالاتىن جاعدايعا جەتەدى», دەدى ن.سارسەنعاليەۆ.
وسى رەتتە دەپۋتات حالىقتىڭ ۋاقىت جوعالتپاي ەمدەلۋ تۋرالى تالابىن جانە جەكە كلينيكالارداعى باعا ساياساتىن رەتتەۋ مۇمكىندىگىن مينيسترلىك قالاي شەشەتىنىن سۇرادى.
دەپۋتات جاناربەك ءاشىمجان جىل باسىندا بەلگىلەنگەن تاريف نارىقتاعى باعامەن سايكەس كەلمەيتىنىنە نازار اۋداردى. سونداي-اق ءوز ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. «اي سايىنعى قارجىلاندىرۋدى ءار ەمحانا وزدەرى شەشۋى كەرەك. دارىگەرلەردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ ماقساتىندا بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەنى ىسكە قوسۋ نەمەسە مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيەلەر اراسىندا بايلانىس بولۋى قاجەت. ەگەر ازامات ءبىر ەمحانادان باسقا ەمحاناعا اۋىسقان جاعدايدا سول ازاماتقا بولىنەتىن اقشاسى اۋىسقان ەمحاناسىنا اۋدارىلۋعا ءتيىس», دەدى ج.ءاشىمجان.
