ارينە, نارىقتىق قارىم-قاتىناس قارىزدىڭ سوزىلۋىنا توزبەيدى. اقىسى تولەنبەسە, بەلگىلى ءبىر ۋاقىت وتكەننەن كەيىن كەز كەلگەن قىزمەت جەتكىزۋشى سىرت اينالاتىنى انىق. ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردان باستاپ, زەرتحانالىق, اقپاراتتىق جۇيەلەر, ناۋقاستاردى تاماقتاندىرۋ, باسقا دا تولىپ جاتقان شىعىندار مەديتسينالىق كومەكتىڭ تۇتاس رەجىمىن جاساقتايدى. تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتىلمەي, مەديتسينالىق نىسانداردىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن ەمەس. قارجىلىق شيەلەنىس اۋرۋحانالاردىڭ اڭتارىلۋىنا, دياگنوستيكا مەن ەمدەۋ حاتتامالارىنىڭ بۇزىلۋىنا, دارىگەرلەردىڭ قاتەلىككە ۇرىنۋىنا اكەلەدى. بۇگىندە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ كرەديتورلىق بەرەشەگى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى (تمككك) جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) شەڭبەرىندە جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامىنا باتپانداپ كىرگەن. مۇنداي جاعدايدا ۇلت ساۋلىعىنا, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىنىڭ ۇزاقتىعىنا اسەر ەتەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىمەن قوسا, ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىگى دە ءدۇدامال بولىپ قالادى.
بيىلعى شىلدەدەگى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ (امسق) دەرەگىنشە, 537 مەدۇيىمداعى كرەديتورلىق بەرەشەك كولەمى 80 ملرد تەڭگەدەن اسقان. بۇل رەتتە كرەديتورلىق بەرەشەكتىڭ 88%-ى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قامقورلىعىنداعى مەملەكەتتىك سەكتور ۇيىمدارىنا تيەسىلى. دەگەنمەن ساراپشىلاردىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, وڭىرلەردىڭ جارتىسىنان استامىندا كورىنىس اناعۇرلىم كۇردەلى. ماسەلەن, جارتى جىل ىشىندە كرەديتورلىق بەرەشەكتىڭ جالپى سوماسى 26,2 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل – مەملەكەتتىك مەكەمەلەر تمككك جانە ءمامس شەڭبەرىندە جاساعان وڭىرلىك شارتتار كولەمىنىڭ 8%-ى (جىلدىق ماندە). 2023 جىلعا ارنالعان قور شارتتارىنىڭ 2,5 ترلن تەڭگە كولەمىنەن دەرەكتەردى بۇكىل ەلگە شاققاندا, سالاداعى كرەديتورلىق بەرەشەك – جىلىنا شامامەن 200 ملرد تەڭگە كولەمىندە.
اعىمداعى كرەديتورلىق بەرەشەك پروبلەماسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن قاراستىرعاندا, مەملەكەتتىك سەكتوردا: قارىزدىڭ 71%-ى – قالالىق مەدۇيىمدارعا, 29%-ى اۋىلدىق مەدمەكەمەلەرگە تيەسىلى. ستاتسيونارلار ‒ 87%, امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق بۋىن مەكەمەلەرى 13% قارىزعا يە. سونداي-اق كرەديتورلىق بەرەشەكتىڭ ورتاشا مولشەرى 323 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. قارىزى بار مەملەكەتتىك مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ ۇلەسى – 35%, بۇل – نارىقتاعى ورتاشا دەڭگەيدەن 28%-عا باعالانعاننان ءبىرشاما جوعارى. وسىلايشا, امسق مالىمەتتەرى بويىنشا جارتى جىل ىشىندە 80 ملرد تەڭگە, ال جىل قورىتىندىسىندا 160 ملرد تەڭگە كرەديتورلىق بەرەشەك قۇرالسا, ساراپشىلار زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەسى 200 ملرد تەڭگەگە بارادى. ارينە, مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ بارلىق قىزمەتكە باعاسى ەلدەگى ينفلياتسياعا, قوسالقى مەردىگەرلەردىڭ تاۋەكەلدەردى ەسەپكە الۋى مەن تولەمنىڭ كەشىگۋىنە بايلانىستى شىعىنداردىڭ وسۋىنە سايكەس شىن مانىندەگى ناتيجە ورتاشا نەمەسە ءبىرشاما جوعارى دەڭگەيدە بولجاناتىنى بەلگىلى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ساراپشىلارى مارات قايىرلەنوۆ پەن گۇلنار امىرەنوۆا ميللياردتاعان بيۋدجەت قاراجاتىنا قاراماستان, كلينيكالار ۇلكەن قارىزعا باتىپ وتىرعانىن ايتادى. ماسەلەنى زەرتتەي كەلە, ولار جۇيەلى قارجىلىق قيىنشىلىقتار جاعدايىندا مەدۇيىمدار قاراجات تاپشىلىعىن شەشۋ ءۇشىن قىزمەتكەرلەرگە شتاتتار مەن ءتۇرلى تولەمدەردى, جەدەل جاردەم بريگادالارىن, تەراپەۆتىك ۋچاسكەلەردى قىسقارتۋعا, كوپتەگەن اۋىلدىق ستاتسيونارداعى شتاتتىق لاۋازىمدار مەن توسەكتىك-ورىندار سانىن بارىنشا ازايتۋعا ءماجبۇر ەكەنىن انىقتاعان. وعان قوسا قاراجاتتى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ شىعىستارى مەن ساتىپ الۋلارىنا باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە تىرشىلىك ءۇشىن ەڭ قاجەتتى قۇرالداردى ‒ ءدارى-دارمەك, جانارماي, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى قامتاماسىز ەتۋگە تۋرا كەلىپ وتىر. ال كونسۋلتاتسيالىق, زەرتحانالىق, دياگنوستيكالىق زەرتتەۋلەرگە, قىمبات قىزمەتتەرگە جولداما بەرۋ مۇمكىندىگىنشە شەكتەلگەن. سول سەكىلدى سىزىقتى مەجەلىك ليميتتەرىن ساقتاۋ ءۇشىن اۋرۋحانالاردىڭ باسقا وڭىرلەردەن بەيىندى ەمەس پاتسيەنتتەردى ەمدەۋگە جاتقىزعىسى جوق. بۇل امالداۋ ءۇشىن جاسالعان قيسىندى شارا بولسا دا, كلينيكالاردىڭ كرەديتورلىق بەرەشەگى ورتا ەسەپپەن 151 ملن تەڭگەنى قۇراۋى جانە ونىڭ ءاربىر ءۇشىنشى مەديتسينالىق مەكەمەگە زاردابىن تيگىزۋى – الاڭداتارلىق جاعداي. ماسەلەن, 2022 جىلدان بەرى استانا ەمحانالارىنىڭ جەكە مەديتسينالىق زەرتحانالار الدىنداعى قارىزى 5 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. بۇل اقشاعا 50-دەن اسا زەرتحانا سالۋعا بولادى ەكەن. Archimed+ مالىمەتتەرى بويىنشا, ءبىر زەرتحانانىڭ قۇنى بىزدە شامامەن 85 ملن تەڭگەنى قۇراسا, 5 ملرد تەڭگەگە قانشا زەرتحانا اشۋعا بولاتىنىن ەسەپتەي بەرىڭىز. ەگەر امسق جەكە زەرتحانالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ ورنىنا اقشانى ەمحانالاردا مەملەكەتتىك زەرتحانالار اشۋعا باعىتتاسا, قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىنا, رەاكتيۆتەرگە جۇمسالاتىن بيۋدجەت قارجىسى ۇنەمدەلىپ, جابدىق, عيمارات جانە باسقا دا زاتتار مەملەكەت مەنشىگىندە قالار ەدى.
باسقارمالار بولسا ءمامس جانە تمككك شەڭبەرىندە قولدا بار قاجەتتىلىك ءۇشىن قارجىنى جەتكىلىكسىز كولەمدە ورنالاستىرۋ مەديتسينالىق نارىقتىڭ بارلىق سۋبەكتىسى ءۇشىن كۇرمەۋلى ماسەلە بولىپ وتىرعانىن العا تارتادى. تاعى ءبىر ماسەلە ‒ جوسپارلى سومادان اسىپ كەتكەنى ءۇشىن سىزىقتى مەجەلىك بويىنشا ايىپپۇلدار قولدانۋ. سىزىقتى مەجەلىك جەتكىزۋشىگە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بىرلەسكەن ورىنداۋشىلارعا دا قولدانىلادى. تيىسىنشە, مەديتسينالىق ۇيىمدار قوسالقى مەردىگەرلەردىڭ شىعىندارىن ءوز قاراجاتتارى ەسەبىنەن وتەۋى كەرەك. دياگنوستيكا مەن ەمدەۋ حاتتاماسى بويىنشا پاتسيەنتتەردى بەلگىلى ءبىر سالانىڭ مامانىنا جانە زەرتحانالىق زەرتتەۋلەرگە جىبەرۋ شارت بويىنشا جوسپاردىڭ اسىرا ورىندالۋىنا اكەلەدى, ال ساتىپ الۋشى شىعىنداردى وتەمەيدى. پاتسيەنتتەردى امسق ەنگىزگەن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ليميتتەرى قىزىقتىرمايدى. ويتكەنى اي سايىن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى تولەي وتىرىپ, ولار تەگىن كومەكتى تالاپ ەتەدى. وسىلايشا, ءمامس شەڭبەرىندە كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق قىزمەتتەر كورسەتۋگە اقشا قاراجاتىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى قالىپتاسقان. بۇدان بولەك, تولەمدەردى 2 ايعا كەيىنگە قالدىرا وتىرىپ, امسق قىزمەتتەرىن ساتىپ الۋشىنىڭ شارتتىق مىندەتتەمەلەرىن ۋاقتىلى قارجىلاندىرماۋى, كەزەڭ جابىلعاننان كەيىن ايىپپۇلداردى تولەۋدى جانە قولدانۋدى رەتتەيتىن بۇيرىقتاردىڭ ەنگىزىلۋى, مەديتسينالىق قىزمەتتەر ءتاريفىنىڭ تومەندىگى احۋالدى قيىن- داتىپ جىبەرگەن. الايدا ماسەلە تەك سالانى قارجىلاندىرۋدا عانا ەمەس. شىعىنداردى باسقارۋ مەن باقىلاۋدىڭ ءتيىستى جۇيەسى, سىن-قاتەردەن شىعۋدىڭ جولىن تابا بىلەتىن بىلىكتى مەنەدجەرلەر بولمايىنشا, ميللياردتاعان قوسىمشا قارجى قۇمعا سىڭگەن سۋداي جوعالا بەرەدى.
سونىمەن قاتار ساراپشىلار زەرتتەۋى نارىقتىڭ شامامەن 30%-ىن قۇراسا دا جەكە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ شىعىستار قۇرىلىمى نەمەسە كرەديتورلىق بەرەشەگى تۋرالى دەرەكتەر ەشبىر وڭىردە جوق ەكەنىن كورسەتكەن. وڭىرلەردىڭ تەك بەسەۋى عانا (25%) ۆەدومستۆولىق باعىنىستى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ شىعىستار قۇرىلىمى تۋرالى دەرەكتەردى ۇسىنا العان. ال نەگىزىندە مەديتسينالىق مەكەمەلەر ءۇشىن قولدانىستاعى مەديتسينالىق قىزمەتتەر تاريفتەرىنىڭ قولايلىلىعى مەن تيىمدىلىگى, ولاردىڭ ينفلياتسيالىق ۇردىستەرگە اسەرى, وڭىردەگى مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسى, سالاداعى جەكە بيزنەستى قولداۋ ماسەلەلەرى جەرگىلىكتى دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارىنىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرۋى ءتيىس-ءتى. ناتيجەسىندە, مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ۇشتەن ءبىرى رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەگەنىمەن, پاتسيەنتتەردى ءدارى-دارمەكپەن, مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدارمەن, كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق بويىنشا قىزمەتتەرمەن جەتكىلىكتى قامتي المايدى.
قوردالانعان قارجىلىق قيىندىقتار ناۋقاستاردى قاجەتتى ەم-دومنان ايىرادى. ال اقىلى ەمدەلۋدى حالىقتىڭ باسىم بولىگىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. دەمەك, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ماسەلەلەردىڭ تامىرى تەرەڭ, سالدارى اۋىر جانە جەدەل دە جۇيەلى شەشىمدەردى تالاپ ەتەدى.
