عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى عىلىم كوميتەتى قارجىلاندىرعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ارقا دالاسىندا وسەتىن وسىمدىكتىڭ بارلىق ءتۇرىن زەرتتەپ, ەلەكتروندى باعدارلاما تۇزەدى. بيىلعى ماۋسىمنىڭ وزىندە ءوڭىرىمىزدىڭ جارتىسىنا جۋىق دالاسىن يگەرىپتى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بيوعالىمدارى تۇتىكتى وسىمدىكتەردىڭ 400-دەن اسا ءتۇرى جينالعانىن, ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىنا گەنوتيپتەۋ ءۇشىن 60 ۇلگىسىن جىبەرگەنىن ايتادى.
بۇل عىلىمي جوباعا بىرنەشە وبلىس – قاراعاندى, اقمولا, قوستاناي, شىعىس قازاقستان, اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋداعى عالىمدار توبى قاتىسادى. عالىمدار فلورا مەن فاۋنانى كەڭىنەن زەرتتەپ, فلورانىڭ تامىرلى وسىمدىكتەرىنىڭ ءتىزىمىن قۇرۋعا نيەتتى. جوبانىڭ تاعى ءبىر جەمىستى تۇسى – گەرباري قورى تولىعىمەن تسيفرلاندىرىلىپ, حالىقارالىق پلاتفورمادا ورنالاسادى. وسىلايشا, ارقا توپىراعىنداعى وسىمدىكتەرمەن تانىسۋعا الەم زەرتتەۋشىلەرى مۇمكىندىك الادى.
بيىل جاز بويى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بوتانيكتەرى فاكۋلتەت پروفەسسورى مارگاريتا يشمۋراتوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن وساكاروۆ, قارقارالى, بۇقار جىراۋ, شەت جانە اقتوعاي اۋداندارىندا ەكسپەديتسيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزدى. قارقارالى جانە بۇيراتاۋ مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى, بەكتاۋاتا تاۋى مەن سپاسسك شوقىلارى, باسقا دا ورماندى القاپتار قامتىلدى.
جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا بيولوگيا-گەوگرافيا فاكۋلتەتىنىڭ عالىمدارى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دوكتورانتتارى, ماگيسترانتتارى مەن ستۋدەنتتەرى دە قاتىسىپ جاتىر.
– ءبىز وسى ماۋسىمدا ءوڭىردىڭ جارتىسىن زەرتتەپ ۇلگەردىك. كەلەسى جىلى زەرتتەۋىمىزدى جالعاستىرامىز. وسىدان كەيىن قاراعاندى وبلىسى وسىمدىكتەرىنىڭ تۇپكىلىكتى ءتىزىمى جاسالادى. ول مونوگرافيا تۇرىندە جاريالانادى, بارلىق دەرەك ۋنيۆەرسيتەت سايتىندا, سونداي-اق حالىقارالىق عىلىمي پلاتفورمالاردا ورنالاسادى. وسىدان 25-30 جىل بۇرىن قولىمىزدا كومپاس, كۇرەك, گەرباري پاپكاسى, انىقتامالىق كىتاپ, كارتا سەكىلدى كەرەك-جاراق بولاتىن ەدى. قازىر سپۋتنيكتىك قۇرال قوسىلدى. مىسالى, ءشوپتىڭ تابىلعان جەرىن بۇرىنعىداي ولشەپ جۇرمەيمىز. الگى قۇرال ارقىلى گەوگرافيالىق ورنىن دالمە-ءدال تابامىز, – دەيدى پروفەسسور م. يشمۇراتوۆا.
جوبانى قولعا الماس بۇرىن بوتانيكتەر جان-جاقتى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. بوتانيكتەر ماسكەۋدەگى م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى بيولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ, سانكت-پەتەربۋرگتەگى ۆ.كوماروۆ اتىنداعى بوتانيكالىق ينستيتۋتتىڭ, بارناۋلداعى التاي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, وڭتۇستىك ءسىبىر بوتانيكالىق باعىنىڭ گەرباريلەرىندە بولىپ, تاجىريبە جيناقتاعان.
– گەرباريلەردى تسيفرلاندىرۋ قاراپايىم كورىنگەنىمەن, وڭاي جۇمىس ەمەس. گەرباريلىك پاراقتى سكانەرلەپ نەمەسە سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, باعدارلاماعا قۇر ەنگىزە سالمايسىز. ەلەكتروندى جۇيەگە مالىمەتتەردى ەنگىزسەڭىز, عالامدىق زەرتتەۋشىلەر ارقا دالاسىنىڭ باي وسىمدىكتەرى مەن جان-جانۋارلارىمەن تانىسا الادى. تسيفرلانعان توپتامالارىمىز حالىقارالىق جۇيەگە (GlobalBiodiversityInformationFacility, GBIF) جۇكتەلەدى. وكىنىشكە قاراي, 2,5 ملرد نۇكتە كەزدەسەتىن GBIF الەمدىك كارتاسىندا قازاقستان اۋماعىنداعى بوس ورىن كوپ. ەلگە تيەسىلى 400 مىڭنان اسا نۇكتەدە تەك 130 مىڭعا جۋىق تۇتىكتى وسىمدىك بار, – دەيدى جوبا جەتەكشىلەرى.
GBIF كارتاسى وسى ماۋسىمداعى جيناقتارمەن تولىعادى. ال قىستا بۇرىن جينالعان قور ماتەريالدارىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسادى. بيولوگيا-گەوگرافيا فاكۋلتەتىنىڭ گەرباريلەرىندە وتكەن عاسىردىڭ 40-جىلدارىنان باستاپ جينالعان ۇلگىلەر ساقتالعان.
– «iNaturalist» موبيلدىك قوسىمشاسى ارقىلى ءسىز دە ۇلەس قوسا الاسىز. ءوزىڭىز قىزىققان وسىمدىكتىڭ, جانۋاردىڭ دا فوتوسۋرەتىن سول قوسىمشاعا جۇكتەپ, بولىسۋگە بولادى. ساپالى سۋرەتتەر ساراپشىلاردىڭ انىقتاۋىمەن GBIF اقپاراتتىق جۇيەسىنە ەنگىزىلەدى. بۇگىندە مىڭنان اسا اۋەسقوي جان 3 مىڭعا جۋىق وسىمدىك ءتۇرىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, جۇكتەگەن. فوتوسۋرەتپەن قوسا, ورنى مەن كۇنىن كورسەتىڭىزدەر, ۋنيۆەرسيتەت بوتانيكتەرى وسىمدىك ءتۇرىن زەرتتەپ, انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. بالكىم, ءسىز جولداعان وسىمدىك ءتۇرى عىلىم ءۇشىن جاڭالىق بولۋى دا ابدەن مۇمكىن, – دەيدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عالىمدارى.
قاراعاندى وبلىسى
