كوكشە ءوڭىرى مادەنيەتىمەن ەڭسەلى

باستى مىندەتتىڭ ءبىرى – زامان­داستارىمىزدىڭ بىرلىگىن, ىنتى­ماعىن, ۇلى ومىرگە دەگەن الاپات قۇل­شىنىسىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ. اسى­رەسە جاس ۇرپاقتى جان-جاقتى ەتىپ تاربيەلەۋ – پارىز. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاق­ستاننىڭ ەكونو­ميكالىق باع­دارى» اتتى جولداۋىندا ء«بىز ما­دەنيەتتى, ءبىلىمدى, عىلىمدى دامىتۋ ارقىلى قازىرگى اشىق الەمنىڭ ءبىر بولشەگى بولۋعا ۇم­تى­لۋىمىز كەرەك. الدىمىزعا قوي­عان بيىك ماقساتقا جەتۋ وڭاي بولمايدى. بىراق بۇكىل ەل بولىپ كىرىسسەك, بۇل – قولدان كەلەتىن شارۋا. حالىق, بيزنەس جانە بيلىك وكىلدەرى بار كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋى كەرەك. سون­دا عانا مەملەكەتىمىزدىڭ قازىرگى دامۋ ءۇردىسىن تۇبەگەيلى وز­گەرتە الامىز, كەدەرگىنىڭ ءبارىن جە­ڭەمىز», دە­گەن بولاتىن.

وڭىردەگى مادەنيەت سالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا كەيىنگى جىلدارى جاندى قام­قورلىق جاسالىپ جاتىر. پىكى­رىمىزدى ناقتى دەرەكتەرمەن تىرىل­تە كەتەتىن بولساق, 247 مەم­لە­كەتتىك كلۋبتىڭ, ونىڭ ىشىندە 227 اۋىلدىق جەردەگى ما­دەنيەت وشا­عىنىڭ 77 پايىزى تەلەفون بايلانىسىمەن, 60 پا­يىزى كومپيۋتەرمەن, 51 پايىز­ى ينتەرنەت جەلىسىمەن قام­تىلعاندىعىن ايتۋعا بولادى. سوڭعى بەس جىل ىشىندە مادە­نيەت وشاقتارىن جوندەۋگە رەس­پۋب­ليكالىق جانە وبلىستىق قا­زىنادان 60 ميلليار­د تەڭگەگە جۋىق قارجى قاراس­تى­رىلدى. وسىنداي جاناشىر­لىق­تىڭ ار­قاسىندا 60 نىسان كۇر­­دەلى جانە ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, تۇر­عىندارعا زامان تالابىنا ساي قىزمەت ەتە باستادى.

ەل ىشىندەگى ما­دەنيەت وشاق­تارىنىڭ جاندانۋى, زامان تالابىنا ساي جۇمىس ىستەۋى وتە ماڭىزدى. شال­عايداعى شاعىن اۋىلداردىڭ ورنىعىپ قا­لۋىنا, جاستاردىڭ تۋعان جەردەن قونىس اۋدارماۋىنا يگى سەپ­تىگىن تيگىزەتىندىگى بەلگىلى. بۇل ورايدا «اۋىل – ەل بەسىگى» جوبا­سىنىڭ جاقسىلىق شاراپاتى كوپ. وسى باعدارلامانىڭ ار­قاسىندا اۋىلدىق جەرلەردەگى ين­فراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا مۇم­كىندىك تۋىپ وتىر. ەلگە دەگەن يگىلىگى مول جارقىن جوبا ءتۇزىلىپ, باستاۋ العالى وڭىردەگى زەرەندى, استراحان, جاقسى جانە ارشالى اۋداندارىنىڭ بەس مادەنيەت ۇيىنە جوندەۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلسە, ۇزاق جىلدار بويى قا­ڭىراپ بوس تۇرعان ەرەيمەنتاۋ اۋدا­نىنداعى نو­ۆوماركوۆكا اۋىل­دىق كلۋبى قايتادان ىسكە قوسىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى جال­پى قۇنى 5,3 ميلليار­د تەڭگە بو­لاتىن قوماقتى قار­جىعا وڭىر­دەگى 32 مادەنيەت ءۇيى جون­­دەلدى. قازىرگى كۇنى 8 نى­سان­­نىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋ ۇس­تىندە. وبلىس ورتا­لىعىنداعى ماع­جان جۇ­ماباەۆ اتىنداعى ام­بەباپ عى­لىمي كى­تاپحاناعا دا وسى جوبا اياسىندا كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جا­عىمدى جاڭالىق از ەمەس, ونىڭ بارلىعى ەلدىڭ رۋ­حاني دۇنيە­سىن نۇرلاندىرۋعا, ما­دە­نيەت­تىڭ مايەگىمەن سۋسىن­داۋعا ىق­پال ەتەتىندىگى داۋسىز. ءسوز اراسىندا ارشالى كەنتىندەگى اۋدان­دىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ عي­ما­راتى, استراحان اۋدانىنىڭ نو­ۆو­چەركاسسك, ستەپنوگور قا­لاسىنا قاراستى قارابۇلاق, بۇ­لان­دى اۋدانىنداعى نيكولسك جانە ۆوزنەسەنكا اۋىلدارىنىڭ ما­دەنيەت ۇيلەرى جوندەۋدەن وتكى­زىلۋدە. شالعايداعى ەسىل اۋدا­نىنىڭ بۇزىلىق اۋىلىنداعى كلۋب ۇيىنە 251 ميلليون تەڭگە قا­راجات ءبولىنىپ, قايتادان قال­پىنا كەلتىرىلۋدە. جەرگىلىكتى بيۋد­جەت ەسەبىنەن ششۋچينسك قا­لا­سىنداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ عي­ماراتى, ار­شالى اۋدانى جىبەك جولى اۋى­لىنداعى دەمالىس ورتالىعى, ساندىقتاۋ اۋدانى بالكاشين اۋىلىنداعى جاستار ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. مادەنيەت وشاقتارىنىڭ وتى مازداپ, قايتا جاڭعىرىلۋىنا جالپاق جۇرت رازى. اسىرەسە ەلدى مەكەندەردەگى جاستار بۇرىن بوس ۋا­قىتتارىن قالاي وتكىزەرىن بىل­مەي جۇرەتىن بولسا, ەندىگى ۋاقىتتا كلۋب ۇي­لەرىندەگى ءارتۇرلى ۇيىرمەلەرگە قاتىسىپ, ءومىر ءمانىن مازمۇندى ەتە تۇسەدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اقكول, ارشالى, استراحان, زەرەندى, تسەلينوگراد, ەرەيمەنتاۋ, ءبىرجان سال اۋداندارى مەن ستەپنوگورسك قالاسىنىڭ مادەنيەت نىساندارى جوندەۋدەن وتكىزىلمەك. شىنتۋايتىندا وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلىنە شىداس بەرمەگەن مادەنيەت وشاقتارىنىڭ قاي­تا جاڭعىرۋى, تۇرلەنىپ بايۋى زامانداستارىمىزدىڭ رۋحاني باي­لىعىن ەسەلەي تۇسەتىندىگى ەش­­قانداي داۋ تۋدىرماسا كەرەك. قىس­قى ماۋسىمدى ويداعىداي وت­كىزۋ ءۇشىن اۋىلدىق كلۋبتاردىڭ قا­زاندىقتارى جوندەلىپ جاتىر. بۇل ماق­ساتقا 250 ميلليون تەڭگە قا­راجات قاراستىرىلعان.

ارينە, جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاق مادەنيەت نا­رىمەن سۋسىنداۋى ءۇشىن جەر-جەر­دەگى بالالار ۇيىرمەلەرى ءۇزىلىس­سىز جۇمىس ىستەۋى كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا وڭىردە 1 052 بالالار ۇيىرمەسى ۇيىم­داستىرىلعان. ۇيىرمەلەرگە 13 مىڭنان استام بالا قاتىسادى.

جىل بويى ۇلتتىق مادەنيەت پەن ونەرىمىزدىڭ دامۋىنا ايرىقشا مول ۇلەس قوسقان كورنەكتى قايرات­كەرلەردىڭ مەرەيتويلىق ءىس-شارا­لارى ۇدايى وتكىزىلىپ تۇرادى. مۇنداي ءىس-شارالاردا كەيىنگى ۇر­پاقتىڭ ومىرشەڭ ونەگە الۋ جايى كوزدەلگەن. ماسەلەن, ماعجان جۇ­مابايدىڭ تۋعانىنا 130 جىل تولۋى­نا ارنالعان «بالا اقىن – جاس دارىن» وبلىستىق وقۋشىلار ايتىسى كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىق­تى. مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا اقىن­دىق ونەرگە بەيىمى بار ءبىر شوعىر بالالار قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتىر ەكەن. ءسوز ونەرىنە دەگەن ىستىق ىقىلاس سوڭعى جىلدارى ءتىپتى ەرەكشە. اي­تالىق, «ماعجان پوەزياسىنىڭ مارجاندارى» اتتى مانەرلەپ جىر وقۋ بايقاۋى ەرەكشە تارتىستى ءوتتى. پوەزياعا قۇمار, جىر جى­لۋى­مەن جاس جۇرەكتەرىن جىلىتقان وقۋشىلاردىڭ ءسوز پاتشاسىنا دەگەن پەرىشتە پەيىلى قۇپتارلىق.

ء«ان-اعا – ءشامشى اعا», «دالا­نىڭ جىر شەجىرەسى», «ونەرلى شاڭىراق» وبلىستىق بايقاۋلارى بۋراباي باۋرايىنداعى «بو­تاي-بۋراباي» اشىق اسپان استىن­داعى ارحەولوگيالىق مۋزەيى­نىڭ ماڭىندا وزىندىك ءسان-سال­تانا­تىمەن وتكەن­دىگىن ايتا كەتسەك, ار­تىقتىعى بول­ماس. بار جۇ­مىس­تىڭ ءتۇيىنى, نەگىزگى باعىتى ۇر­پاق تاربيەسىنە باعىتتالاتىنىن ايتا وتىرىپ, قاراپايىم ەڭبەك ادام­دارىنىڭ ونەگەلى ءىسىن كەيىنگى ۇرپاقتىڭ بويىن­ا ءسىڭىرۋ ءۇشىن قىرۋار جۇ­مىس اتقارىلىپ جات­قان­­دىعىن تىلگە تيەك ەتۋگە دە بو­لار.

وبلىس ونەرپازدارى تابىسسىز دا ەمەس. «جۇزدەن جۇيرىك, مىڭ­نان تۇلپار» دەمەكشى, ۇس­تىمىز­دەگى جىلدىڭ توعىز ايىندا وب­لىستىڭ 241 ورىنداۋشىسى مەن 268 كوركەمونەرپازدار ۇجىمى حالىقارالىق جانە رەس­پۋبليكالىق بايقاۋلارعا قاتى­سىپ, 38 گران-پريگە يە بولدى. وسىنىڭ ءوزى-اق ەجەلدەن ءان-جىر­دىڭ التىن بەسىگى اتانعان كيەلى كوكشە توپى­راعىندا تابيعات سىيلاعان تاماشا تالانتىنىڭ ارقاسىندا تۇلا بويلارىنداعى ومىرشەڭ ونەر­لەرىمەن قاۋىمنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىرعاندىعىن اڭعارتسا كەرەك. ولار بىرەگەي ونەرلەرىمەن تۋعان ەلدىڭ تۇعىرىن بيىكتەتۋگە تالماي ەڭبەك ەتۋدە.

ءوڭىردىڭ 11 مەملەكەتتىك مۋ­زەي قورىندا 180 مىڭنان استام جادىگەر ساقتاۋلى. مۋزەي قىز­­مەتكەرلەرى تاجىريبە الماسۋ ماق­­ساتىندا عىلىمي-تاجى­ري­بە­لىك كونفەرەنتسيالارعا ۇزبەي قاتىسىپ, بىلىكتىلىكتەرىن جە­تىل­دىرۋ ۇستىندە. ەستە جوق ەس­كى كەزەڭنىڭ جاقۇتتاي جا­دى­­راعان جادىگەرلەرى ارقىلى حال­قىمىزدىڭ كونە تاريحىن بۇگىن­گىنىڭ كادەسىنە جاراتۋ تاراپىندا مازمۇندى شارالاردى ءجيى وتكىزەدى. وتكەننىڭ ءوڭدى ىزىمەن قاتار, بۇگىنگىنى باعالاۋ ساباق­تاستىعى دا جۇرگىزىلىپ وتىر. ماسەلەن, جاڭا ەسىمدەردى انىقتاۋ, تالانتتاردى قولداۋ – ءاردايىم نازاردا جۇرەتىن ءىس. بۇل ورايدا «اقمولا جۇلدىزدارى» وبلىستىق كوركەمونەرپازدار بايقاۋىن اتاۋعا بولادى. بايقاۋعا 70 مىڭعا جۋىق ونەرپاز قاتىسادى. ەڭ­بەكتەرى دە ەش كەتىپ جاتقان جوق. وبلىستىق بايقاۋ بارىسىندا ولارعا 28 جەڭىل كولىك, 7 شاعىن اۆتوبۋس, ساحنالىق كوستيۋمدەر جانە وزگە دە كۇندەلىكتى جۇمىسقا قا­جەتتى تەحنيكالىق قۇرال-جاب­دىقتار تابىستالدى.

مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى بۇ­گىندە جاس ۇرپاق قاشاندا ادال ەڭبەكتى قادىرلەپ, ادىلەتتى قوعام­نىڭ ارلى ازاماتى بولۋى كەرەك­تىگىن ۇعىندىرىپ, تالماي جۇمىس ىس­تەپ كەلەدى. دەمەك, الداعى كۇن­نەن ءۇمىت زور.