وڭدەۋ ونەركاسىبىن وزەكتەندىرۋ – ۋاقىت تالابى

ءوندىرىس دامۋىنداعى وڭ ديناميكا

ەلىمىزدە وڭدەۋ ونەركاسىبى ءورىسىن كەڭەيتىپ, ءونىم كولەمىن ارت­تىرىپ كەلەدى. وتكەن جىلدىڭ قورى­ت­ىندىسىنا سايكەس ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 13,4%-ىن وسى سالا قۇراپتى. ءسويتىپ, ەكو­نو­ميكاعا قوسقان ۇلەسى بويىن­شا ساۋدا جانە تاۋ-كەن ونەركا­سىبى­نەن كەيىنگى ءۇشىن­شى كور­سەت­كىشكە قول جەتكىزدى. ءون­دىرىس كولەمى بويىنشا وڭ ديناميكاسى بايقالادى. بىلتىرعى جىلى وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 21,1 ترلن تەڭگەنى قۇراپ, بەس جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن 2,2 ەسەگە ارتقان. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا جاساعان بايانداماسىندا وسىلاي دەدى.

سونىمەن قاتار وڭدەۋ ونەر­كاسىبىنىڭ ءوندىرىس كولەمى 8 اي ىشىن­دە 14 ترلن تەڭ­گەنى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزە­ڭى­مەن سالىس­تىرعاندا 3,1%-عا ءوسىپتى. سالالار بويىنشا اۆتوكولىك قۇرالدارىن (+42,2%), ماشينالار مەن جابدىقتاردى (+22,5%), سونداي-اق ەلەكتر جابدىقتارىن (+34,3%) شىعارۋ ەسەبىنەن ماشينا جاساۋ 28,1% دەڭگەيىندە تۇ­راقتى ءوسىم كورسەتكەن. جەڭىل ونەر­كاسىبىندە توقىما بۇيىمدارى ءوندىرىسىنىڭ (+35,9%) دامۋى ەسەبىنەن ءوسىم 19,8%-دى قۇراعان. حيميا ونەركاسىبىندە ءوسىم امموفوس ءوندىرىسىنىڭ (+44,8% ) جاقسى كورسەتكىشىنىڭ ەسەبىنەن 3,1%-دى قۇراعان كورىنەدى.

مينيستر بۇل سالادا 613 مىڭ­نان اس­ا تۇراقتى جۇمىس ورنىن قامتاماسىز ەتە­تىن 20 مىڭعا جۋىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەيتىنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشى­سىنىڭ جول­داۋىندا ايتىلعان تاپسىر­مانى ورىنداۋ شەڭبەرىندە وڭ­دەۋ­دى تەرەڭ­­دەتۋ جانە وڭدەۋ ونەر­كاسىبى كاسىپ­ورىندارىن شيكىزات­پەن قامتاماسىز ەتۋدى, بازالىق ينف­راقۇرىلىمدى قالىپ­تاستى­رۋدى, ءىرى جانە ستراتەگيالىق ينۆەس­تيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى, سونداي-اق نارىقتا جەڭىلدىكتى قارجى­لان­دىرۋدىڭ جەتكىلىكتى كولەمىمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ جونىندە شارالار قابىل­داناتىن بولادى.

وتىرىستا «بايتەرەك» ۇلت­تىق باس­قارۋشى حولدينگى» اق باس­قارما تور­ا­عا­سى­نىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇربولات اي­داپكەلوۆ تا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ شارالارى تۋرالى بايانداما جاسادى.

پرەمەر-مينيستر بيىلعى 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اقمولا وبلىسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنە تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 70%-عا, اقتوبە جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا ءوندىرىس كولەمىنىڭ 18%-عا تومەندەگەنىن اتاپ ءوتتى. ءوڭىر اكىمدەرى مارات احمەتجانوۆ, اسحات شاحاروۆ جانە بەرىك ابدىعالي ۇلى ماسەلەگە قاتىستى تۇسىنىكتەمە بەردى.

بايانداماشىلاردى تىڭداعان ءا.سمايىلوۆ مەملەكەت باسشىسى جول­داۋىندا ەلىمىزدىڭ مىق­تى ونەركاسىپتىك نەگىزىن قالىپ­تاستىرۋدى ەڭ باستى مىندەت رەتىندە ايقىنداعانىن ەسكە سالدى. بۇل رەتتە كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبى ەرەكشە ورىن الادى.

«يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا بيىل تاماق ونەر­كاسىبىندە, قۇرىلىس يندۋسترياسىندا, ماشينا جاساۋدا, مەتال­لۋرگيادا جانە باسقا سالالاردا 170 جو­بانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. بۇل – شامامەن 12,5 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ول پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس بىرقاتار باسىم باعىتتا جوعارى دە­ڭ­گەيدە وڭدەلگەن ءونىم شىعارا­تىن كلاس­تەرلەردى قۇرۋ بويىنشا ءىرى جوبالاردىڭ تىزبەسى دايىندالىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ناقتى ايتقاندا, مۇناي, گاز جانە كومىر حيمياسىندا, مەتالدى تەرەڭ وڭدەۋ, ۋران ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ, اۆتوكومپونەنتتەر, تى­ڭايت­قىشتار ءوندىرىسى جانە باسقا سالالاردا وسىنداي كلاستەرلەر قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر.

مۇندا ىشكى رەسۋرستاردى بارىنشا پايدالانۋعا جانە وففتەيك-كەلىسىم­شارت­تار الەۋەتىن ىسكە قوسۋعا باسىمدىق بەرىلەتىن بولادى», دەدى ول.

پرەمەر-مينيستر ءمالىم ەتكەندەي, بۋتاديەن جانە پوليەتيلەن ءوندىرۋ جو­با­لارى ىسكە اسىرۋ ساتىسىندا تۇر. سونى­مەن قاتار حالىقارالىق مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋدى دامىتۋ ورتالىعى الەمدىك كومپانيالاردىڭ وندىرىس­تەرىن لوكاليزاتسيالاۋ جانە تەحنولوگيالار ترانسفەرتى بويىنشا ءتيىمدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, گاز دەتەكتورلارىن, ناسوستاردى جانە قىسىم دات­چيك­تەرىن شىعارۋ بو­يىنشا بىرقاتار جاڭا جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى.

ونىڭ ايتۋىنشا, قورعانىس-ونەر­كاسىپ كەشەنى بويىنشا دا جوعا­رى لوكا­ليزا­تسيا ۇلەسى جانە زاماناۋي تەحنو­لوگيا­لاردىڭ ترانسفەرتى قامتا­ما­سىز ەتىلەدى. بۇل رەتتە كاسىپورىنداردى قول­داۋ ءۇشىن جىل سوڭىنا دەيىن ارنايى قورعا­نىس-ونەر­كاسىپ كەشەنىن دامىتۋ قورى قۇ­رى­لا­دى. سونداي-اق مەم­لە­كەت باسشى­سى­نىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردىڭ جوباسى دايىندالىپ جاتىر.

«ونى ىسكە اسىرۋ وسى سالاداعى ءون­دىرىستى 2 ەسەدەن اسا, ەكسپورت كولەمىن 3 ەسەگە, نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيانى 1,5 ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىن­دىك بەرەدى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

بيىل جەڭىل ونەركاسىپتى دامى­تۋ­دىڭ جول كارتاسىن وزەك­تەن­دىرۋ جۇمىستارى اياقتالادى. وندا توقىما وندىرىستەرىن قۇرۋ كەزىندە ينۆەستيتسيالىق شىعىن­داردى وتەۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بارىسىندا وتاندىق وندىرۋ­شىلەردى قولداۋ شارالارى قاراستىرىلادى.

«جالپى, وڭدەۋ سەكتورىن دامىتۋ بو­يىنشا بارلىق نەگىزگى باعىت پەن مىندەت بەلگىلەندى. ەندى ولاردى بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

سونداي-اق كاسىپورىنداردا يننو­ۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن, ءىرى جوبالاردى ينفرا­قۇرى­لىمدىق جانە رەسۋرستىق رەزەرۆتەرمەن باسىم تۇردە قامتاماسىز ەتۋ مەحانيزمىن ازىرلەۋ مەن ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىستارىن وزەكتەندىرۋ قاجەتتىگىن نىقتاپ ايتتى.

ماس جۇرگىزۋشىگە – قاتاڭ شارا

ۇكىمەت وتىرىسىندا جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى كۇن تارتىبىنە شىقتى. وندا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات قوجاەۆ بيىل جول-كولىك وقيعالارىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ تومەندەگەنىن ايتتى. جول-كولىك وقيعالارى – 13%-عا, زار­داپ شەككەندەر سانى – 16%-عا, قازا تاپ­قاندار – 1%-عا ازايعانىن ايتتى. دە­گەنمەن جالپى وڭ ديناميكاعا قاراماس­تان, الماتى قالاسى مەن وبلىسىندا, جامبىل, تۇركىستان, جەتىسۋ وڭىرلەرىندە اپاتتار دەڭگەيى ءالى دە جوعارى ەكەن.

سونىمەن قاتار بيىل 5,5 ملن-نان اسا جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزۋعا توس­قاۋىل قويىلعانى, 15 مىڭعا جۋىق ماس كۇيدەگى جۇرگىزۋشى ۇستالعانى, 9 مىڭ ادامنىڭ كولىك جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايى­رىلعانى, تاعى 15 مىڭ ادامنىڭ اكىم­شىلىك قاماۋعا الىنعانى, سونداي-اق 215 مىڭنان اسا جاياۋ جۇرگىنشىگە ايىپپۇل سالىنعانى اتالىپ ءوتتى.

بايانداماشى ءىىم-ءنىڭ ەمتيحانداردى قابىلداۋ ەرەجەسى­نە وزگەرىستەر ەنگىزگەنىنە دە توقتالدى. ەندى ەمتيحان تاپ­سىرۋ ۇدەرىسى ونلاين-ترانسلياتسيا ار­قىلى باقىلانادى, «اۆتومەكتەپ» اقپا­رات­تىق جۇيەسىندە ءبىلىم الۋشى­لاردى مىندەتتى تىركەۋ نورماسى ەنگىزىل­دى. ناتيجەسىندە, تىزىمدەردى تۇزەتۋ مۇم­كىندىگى الىنىپ تاستالادى. قازىرگى ۋاقىت­تا تۇزەتۋلەردىڭ ەكىنشى پاكەتى ازىر­لەن­دى. دايىندىق كۋرستارىن اياقتاۋ تۋ­را­­­لى كۋالىكتەردى جانە مەديتسينالىق انىق­­­تامالاردى ەلەكتروندىق نىسانعا كوشى­رۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار جۇرگىزۋ­شىلەردىڭ ءوز بەتىنشە دا­يىندالۋىن الىپ تاستاۋ ماسەلەسى پىسىقتالماق

بۇدان بولەك, اكىمدىكتەر­دىڭ قولداۋى­مەن جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋ سالاسىنا تسيفرلىق شەشىم­دەر­دىڭ بەلسەندى تۇردە ەنگىزىلىپ جاتقانى ايتىلدى. قازىر جولداردا جول ەرەجەسىن بۇزعانداردى اۆتوماتتى تۇردە تىركەيتىن 22 مىڭ كامەرا ورناتىلعان. ولاردىڭ كومەگىمەن بارلىق زاڭ جانە جول ەرەجەسىن بۇزۋشىلىقتىڭ 50%-ى تىركەلەدى. استانا مەن شىمكەنتتە بۇل كورسەتكىش 70%-عا دەيىن ءوستى. مۇنداي جۇيەلەردى وڭىرلەردە ەنگىزۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار «قورعاۋ» باعدار­لاماسى ارقىلى تۇراقتى تۇردە ءتارتىپ بۇزا­تىندارعا شارا قولدانىلادى. ول جال­عان ءنومىرلى, ساقتاندىرۋسىز, ىزدەۋ­دە جۇرگەن نەمەسە جول ەرەجەسىن بۇ­زىپ, ايىپپۇل تولەۋدەن جالتارعان كولىك جۇر­گىزۋشىلەرىن اۆتوماتتى تۇردە انىق­تاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق توتەن­شە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپحانوۆ پەن كولىك ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تالعات لاستاەۆ بايانداما جاسادى.

پرەمەر-مينيستر الماتى وبلىسىندا جول ۇستىندەگى ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى ەڭ جوعارى, تۇركىستان وبلىسىندا جول-كولىك وقيعالارى, قازا تاپقاندار مەن زارداپ شەككەندەر سانى ارتقانىن, ال اباي وبلىسىندا جالپى اپات دەڭگەيىنىڭ 2 ەسەگە جۋىق وسكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ما­سە­­لەلەر بويىنشا وبلىس اكىمدەرى مارات سۇلتانعازيەۆ, دارحان ساتىبالدى, نۇرلان ۇرانحاەۆ تۇسىنىكتەمە بەردى.

ۇكىمەت باسشىسى بيىل جول-كولىك وقيعالارى مەن زارداپ شەك­كەندەردىڭ سانى ءبىرشاما تومەن­دەگەنىن نازارعا الدى. دەسە دە جول ۇستىندە كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 5-6 ادام قازا تابادى.

ء«ار تسيفردىڭ ارتىندا قان­شاما جاننىڭ ءومىرى مەن دەن­ساۋ­لىعى تۇر. وكى­نىشكە قاراي, بىزدە كولىك جۇرگىزۋ مادەنيەتى مەن ءتارتىپ دەڭگەيى وتە تومەن. ءبىز جول­داعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن قىلمىستىق جانە اكىمشى­لىك جاۋاپ­كەرشىلىكتى قاتاڭداتىپ كەلەمىز. سوعان قاراماستان, پوليتسيا جول بويىندا ماس كۇيدە رولگە وتىرعان جانە بۇرىن كولىك جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان مىڭ­داعان جۇرگىزۋشىنى ۇستايدى. ارينە, مۇن­داي زاڭ بۇزۋشىلارعا بارىنشا قاتاڭ شارا قولدانۋ كەرەك», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەلدى مە­كەن­دەردەگى كامەرالار سانىن كوبەيتىپ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردا اپپارات­تىق-باعدارلامالىق كەشەندەردى بەل­سەندى پايدالانۋ كەرەك. ول جول قاۋىپسىزدىگىنە قا­تىستى جاعداي حالىقتىڭ ورىندى نارا­زىلىعىن تۋدىرىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. جىل باسىنان بەرى ازاماتتاردان جول قوزعالىسىنا قاتىستى 62 مىڭنان اسا رەس­مي شاعىم كەلىپ ءتۇستى. ونىڭ ءبارى ال­دىڭعى توپ-10 شاعىمدار قاتارىندا تۇر.

ماسەلەن, جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋ ەم­تي­­حاندارىن تاپسىرۋ كەزىندەگى جەم­قورلىق ارەكەتتەرى دە قوعام تاراپىنان ءجيى سىنعا ۇشىرايدى. اۆتوكولىك قۇرال­دارىن تەحنيكالىق تەكسەرۋ ساپاسىنا قاتىستى سۇراق كوپ. سون­داي-اق جول-كولىك اپاتتارىنا سەبەپشى نەگىزگى ماسە­لەنىڭ ءبىرى – ءتيىستى دەڭگەيدەگى جول ينفرا­قۇرىلىمىنىڭ بولماۋى.

ء«الى كۇنگە دەيىن ەلدى مەكەندەردە جارىعى, جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتەتىن جەرلەرى مەن باعدارشامدارى جوق جول ۋچاسكەلەرى كەزدەسەدى. وسىنىڭ ءبارى قاي­عىلى جاعدايلارعا, ونىڭ ىشىندە بالالار اراسىنداعى ءولىم-جىتىمگە اكەلىپ سوعۋدا. سوندىقتان جول قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ, جول اپاتتارى مەن ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيىن ازايتۋ جونىندەگى جۇيەلى شارالاردى ازىرلەۋ ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسى ءاربىر ءوڭىر بولىنىسىندە جول اپاتتارىنا جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزۋدى جانە جول اپاتتارى ءجيى بولاتىن ۋچاسكەلەردە جول قوزعالىسىن قاداعالاۋدى كۇشەيتۋدى تاپسىردى.

«سونداي-اق جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءوز بەتىنشە دايىندالۋ مۇمكىندىگىن الىپ تاس­تاۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ قاجەت. بۇل قادام ءتيىستى ناتيجە بەرگەن جوق. تسيفر­لان­دىرۋ مي­نيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, جۇر­گىزۋشى كۋا­لىگىن الۋ ەمتيحاندارىنىڭ ساپالى وتكىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك», دەدى ول.

وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلە جەكە­مەنشىك تاكسيدىڭ, اسى­رەسە قالاارالىق باعىتتارداعى تاكسي قىزمەتىن رەتتەۋ جونىندە قوسىمشا شارالار قابىلداۋدى, كولىك قۇرالدارىن تەحنيكالىق تەكسەرۋدەن وتكىزۋ ساپاسىن ءتيىمدى باقىلاۋ مەحانيزمىن ازىرلەۋدى, زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى تىركەۋ كامەرالارىنىڭ سانىن كوبەيتۋ جانە تراسسالىق مەديتسينا­لىق-قۇتقارۋ پۋنك­ت­ەرىن دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە ءموبيلدى جىلجىمالى بريگادالار قۇرۋ جونىندە ءىس-شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.