– مەملەكەت باسشىسى عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, جولداۋلارىندا عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ونى دامىتۋدا جاڭا تاسىلدەردى قولدانۋ قاجەتتىگىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. بۇل زاڭ جوباسى پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي ازىرلەنىپ, قوعامدىق سيپاتقا يە بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ تاپسىرماسىمەن زاڭ جوباسى قوعامدىق تالقىعا سالىنىپ, عالىمدار ءۇشىن ماڭىزدى قۇجاتتىڭ زامان ۇدەسىنەن شىعۋىنا بايلانىستى پىكىرلەر ايتىلىپ جاتىر. ەندىگى كەزەكتە وسى ايتىلعانداردى قاپەرگە الا وتىرىپ, ءاربىر ۇسىنىس نازارعا الىناتىن بولادى, – دەدى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى كۇنسۇلۋ زاكاريا.
زاڭ جوباسىنىڭ ازىرلەنۋى ارقىلى عىلىمي قاۋىمداستىق وزدەرىن تولعاندىرعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى تەرەڭنەن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك الدى. وسى ورايدا پىكىرىن بىلدىرگەن قارۋلى كۇشتەر عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, پولكوۆنيك دوساي ءابدىرايىموۆ اكادەميا باستاماسىمەن اسكەري عالىمداردىڭ دا زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا بەلسەندى اتسالىسىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. پروفەسسور زاڭ جوباسىنىڭ اتاۋىنا قاتىستى سىن-پىكىرىن جەتكىزىپ, بىرقاتار باپقا, سونداي-اق وسى قۇجات اياسىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى قىزمەتىنىڭ ناقتىلانباعاندىعىنا قاتىستى كوپشىلىك نازارىن اۋداردى. پروفەسسور ايتقان ەسكەرتپەلەرگە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسىلحان بيبوسىنوۆ جاۋاپ بەردى. ول زاڭ جوباسىن ازىرلەمەس بۇرىن كەڭەسشى قۇجاتتاردىڭ جيناقتالىپ, جۇمىس توبى قۇرىلعانىن جەتكىزدى. العاشقىدا زاڭ جوباسىندا 90 باپ قاراستىرىلعان. ول كەيىننەن تالقىلانا كەلىپ, كەيبىر باپتاردىڭ زاڭنامالىق اكتىلەرگە بىرىكتىرىلگەنىن جەتكىزدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا عىلىمدى قولداۋ, قارجىلاندىرۋ, كادر دايارلاۋ, عىلىمعا جاس عالىمداردى تارتۋ سياقتى كەلەلى ماسەلەلەرگە باستى نازار اۋدارىلىپ وتىر.
جيىنعا شەتەلدە وقىپ, جۇمىس ىستەپ جاتقان عالىمدار دا قاتىستى. نيۋ-يورك قالاسىنداعى كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشى پروفەسسورى, حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەركىن ابباسوۆ زاڭ جوباسىندا اكادەميا قىزمەتىن انىقتاۋ مەن عىلىمي كادرلار الەۋەتىن كۇشەيتۋگە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن العا تارتسا, گونكونگ پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جانە كاناداداعى ۋاتەرلوۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە كۆانتتىق فيزيكا جانە وفتالمولوگيا سالاسى بويىنشا زەرتتەۋشى, MD, PhD مۇحيت قۇلماعانبەتوۆ زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلعان تەحنيكالىق بانككە, ونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق زەرتتەۋلەرگە قاتىستى ويىن ءبىلدىردى. وسى ورايدا ول عالىمدارعا زاڭ كەڭەسىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. زاڭ كەڭەسى ءوز كەزەگىندە عالىمداردىڭ ازىرلەمەلەرىن ىسكە اسىرۋعا, تىركەۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى. سونىمەن قاتار ول ەلىمىزدە مەديتسينا سالاسى قارقىندى داميتىندىعىنا سەنىم بىلدىرە كەلىپ, عىلىمي پاسپورت تۇجىرىمداماسىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. بۇل مەديتسينالىق نەمەسە سالالىق عىلىمعا قاتىسى جوق مامانداردىڭ امبۋلاتوريالاردا جانە ستاتسيونارلاردا ناۋقاستارمەن ءوزارا ىقپالداستىعىن قامتاماسىز ەتەدى. ياعني عىلىمي سەرۆيستەردى, ينجەنەر تەحنولوگتەردىڭ قاتىسۋىمەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ول امەريكا, قىتاي تاجىريبەسىندەگىدەي كۆانتتىق تەحنولوگيالار ترانسفەرتىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى.
ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءو.بايقوڭىروۆ اتىنداعى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, PhD تىلەپباي قۋاندىقوۆ ەلىمىزدەگى عىلىمنىڭ دەڭگەيى وركەنيەتتى ەلدەرمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا تومەن ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «كوپتەگەن ەلدە عالىمدارعا زيالى قاۋىم رەتىندە قۇرمەت كورسەتىلەدى. سوندىقتان دا وسى ماڭىزدى قۇجاتتىڭ قابىلدانۋىمەن عىلىم دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىز. دەسەك تە پرەزيدەنت باسىمدىق بەرىپ وتىرعان كوپتەگەن ماسەلە ىسكە اسپاي وتىر. مىسالى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ رەسىمدەرىندە قيىندىقتار بار. ياعني زاماناۋي تەحنيكا بىلاي تۇرسىن, كەڭسە تاۋارلارىن ساتىپ الۋدىڭ وزىنە 3-6 اي ۋاقىت كەتەدى. ال عالىمدارعا جابدىقتار جىلدىڭ باسىندا قاجەت بولاتىنى انىق. سالدارىنان ءتيىستى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سونىمەن قاتار عىلىمي مەكەمەلەردىڭ ءوندىرىس بازاسى ساپالى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلمەيىنشە عىلىمي جۇمىستار ناتيجە بەرمەيدى. مۇنىمەن قوسا جاس عالىمداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا دا جەتە كوڭىل بولگەن ءجون», دەدى ول.
ماتەماتيكا جانە ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ماحمۇد سادىبەكوۆ اتالعان زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلعان 17, 25-باپتارعا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ, ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستىڭ قۇرامى, جوبالاردى ساراپتاۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, عىلىمعا قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋ بارىسىندا شەنەۋنىكتەردەن گورى عالىمداردىڭ ارا-سالماعى باسىم بولعانى ءجون.
عىلىمنىڭ ناتيجەلى بولۋى تەوريالىق ءبىلىمنىڭ وندىرىسپەن ۇشتاسۋىنا بايلانىستى. وسى ورايدا س.اسفەندياروۆ اتىنداعى ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى وتورينولارينگولوگيا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, بالالار وتورينولارينگولوگى امانگەلدى ك ۇلىمبەتوۆ جاس دارىگەرلەر ءۇشىن كلينيكالاردا وندىرىستىك بازانى جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن قوزعادى. پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە جاس مامانداردىڭ تاجىريبە جيناۋ ىسىندە وندىرىستىك بازا مۇلدەم سىن كوتەرمەيدى. «№5 كلينيكالىق اۋرۋحانادا بالالار بولىمشەسىندە بار-جوعى 30 توسەك قاراستىرىلعان. ونىڭ ءوزى قازاقستان-رەسەي جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وندىرىستىك بازاسى بولىپ سانالادى. وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى بۇل كورسەتكىش 120 توسەككە دەيىن جەتكەن. سونىمەن قاتار اۋرۋحانالاردا جەدەل جاردەم تسيكلى وتكىزىلمەيدى. سەبەبى قابىلداۋ بولىمشەسىنە مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى رەزيدەنتتەرىن كىرگىزبەيدى. ينفەكتسيا جوعارعى تىنىس الۋ جولدارىنا شوعىرلاناتىندىقتان, COVID-19 كەزىندە وعان جەتكىلىكتى ءمان بەرىلمەدى, ۆيرۋس تومەنگى تىنىس جولدارىنا ءوتىپ, ادام اعزاسىنا اۋىر زاردابىن تيگىزدى. سوندىقتان شەت ەلدەردەگىدەي باس, مويىن حيرۋرگياسىنا ارنالعان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى كلينيكاسىمەن بىرگە ەلىمىزدە وتورينولارينگولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اشىلىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى», دەيدى پروفەسسور.
جيىن بارىسىندا اكادەميانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتتەرى اسقار جۇمادىلداەۆ پەن اقىلبەك كۇرىشباەۆ ءسوز سويلەپ, بۇگىنگى عىلىمنىڭ احۋالى, ونىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىمەن ءبولىستى. اشىق ميكروفون الاڭىندا سونىمەن قاتار تاۋ-كەن سالاسى, اسكەري عىلىمداردى دامىتۋ ماسەلەسى دە عالىمدار نازارىنان تىس قالعان جوق. وسىلايشا, ۇسىنىستارىن جەتكىزگەن عالىمدار كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ جاڭا زاڭ جوباسى اياسىندا قامتىلاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
الماتى
