– 1914 جىلى ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالىپ, پاتشا وكىمەتى ورىس مۇعالىمدى سوعىسقا الىپ كەتەدى. اكەم ول جىگىت سول سوعىستان قايتىپ ورالماپتى دەپ وتىراتىن. بىراق مەكتەپ 1937 جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇرعان. اتام – اتاقتى اقىن, اۋدارماشى ءارى اعارتۋشى بەكەت وتەتىلەۋوۆپەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعان كىسى. اكەمنەن ەستۋىمشە, بەلگىلى اعارتۋشى اتامدى ۇستاز ءارى اعا تۇتقان. 1937 جىلى شايمەردەن اتاما كەڭەس وكىمەتىنىڭ مۇعالىمى بولا تۇرا قوي سويىپ, ارۋاقتارعا قۇران باعىشتادى دەگەن ايىپ تاعىلىپ, حالىق جاۋى رەتىندە تۇمەن وبلىسىنا ايدالادى. اكەم حارەز ول كەزدە 8 جاستاعى بالا ەكەن. ءوزى حالىق جاۋىنىڭ بالاسى, سوندىقتان كوپكە دەيىن قازاقستانعا كوشىپ كەلۋگە قورقىپ جۇرەدى. بىراق شايمەردەن اتام بالالار ەسەيگەن سوڭ, ءبىر امالىن تاۋىپ ەلگە قايت دەپ امانات ايتىپ كەتىپتى. ءسويتىپ, ءىنىم ەكەۋمىز اسكەردەن كەلگەن سوڭ, اكەم ءبىزدى 1986 جىلى ەلگە قايتا كوشىرىپ اكەلدى. ەلگە كەلگەن سوڭ اتاما قاتىستى دەرەكتەردى ىزدەستىرىپ كورىپ ەدىم, ەشتەڭە تابا المادىم. قوستاناي مەن سارىكولدەگى ارحيۆ ماماندارى ول قۇجاتتاردىڭ ءبارى جويىلىپ كەتكەنىن ايتتى, – دەيدى شايمەردەن تاۋباي ۇلىنىڭ نەمەرەسى سۇيىندىك حارەس ۇلى.
اكەسىنىڭ اماناتى بويىنشا بالا-شاعاسىن اتاقونىسى سارىكول اۋدانىنا ءبىرجولا ورنىقتىرعان «حالىق جاۋىنىڭ» بالاسى حارەس قاريا 2022 جىلى 92 جاسىندا باقيلىق مەكەنىنە اتتانىپتى. بۇعان دەيىن ەلەكتر مامانى بولىپ جۇمىس ىستەپ كەلگەن ۇلى سۇيىندىك كوپ ۇزاماي قوستاناي پەداگوگيكا ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسەدى. سۇيىندىكتىڭ رەسەيدە العان ماماندىعىن بۇلايشا كۇرت وزگەرتىپ, اتاسى باستاپ كەتكەن مۇعالىمدىك جولعا تۇسۋىنە قازاقستانداعى كىتاپحانا ءىسىن قالىپتاستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى, 50 جىل عۇمىرىن وسى سالاعا ارناپ, شيرەك عاسىر ۋاقىت الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانانى باسقارعان ءنازيرا داۋلەتوۆا ىقپال ەتەدى. بۇگىندە سارىكولدەگى كىتاپحانا ءنازيرا داۋلەتوۆانىڭ ەسىمىمەن اتالادى.
– ءنازيرا اپام – شايمەردەن اتامنىڭ تۋعان بولەسى. 1987 جىلى اپام: «سۇيىندىك, سەن الداعى جۇمىسىڭدى تاستا. ءالى جاسسىڭ, مۇعالىم اتاڭنىڭ جولىن جالعاستىرىپ, مەكتەپكە بەت بۇر. بايقايمىن, تاريحتى جاقسى بىلەسىڭ, بالا وقىتۋعا ءبىلىم-بەيىمىڭ بار. مەنى تىڭداساڭ, وسى جولدى تاڭدا», دەدى. وسىلايشا, الدىمەن پەداگوگيكا ۋچيليششەسىندە, كەيىن ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ, تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى دەگەن ماماندىق الىپ شىقتىم, دەيدى سۇيىندىك شايمەردەنوۆ.
ەڭبەك جولىن 1994 جىلى تيميريازوۆ اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتە باستاعان سۇيىندىك حارەس ۇلى ءبىراز جىلدان سوڭ وسى ءبىلىم وشاعىندا ديرەكتوردىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتەدى. كەيىن 11 جىل بويى بولشيە دۋبراۆى اۋىلىنىڭ مەكتەبىن باسقارعان بىلىكتى ۇيىمداستىرۋشىنى 2017 جىلى جەرگىلىكتى تۇرعىندار اۋىل اكىمى ەتىپ سايلاعان, الايدا 4 جىلدان كەيىن بۇل مىندەتىنەن ءوز ەركىمەن باس تارتىپ, بۇرىنعى مەكتەبىنە قاتارداعى مۇعالىم بولىپ قايتا ورالادى. بۇگىندە اۋدان مۇعالىمدەرىنىڭ ءبىرازى جاڭاشىلدىقتى جانى سۇيەتىن سۇيىندىك ۇستاز ويلاپ شىعارعان وقۋ ادىستەمەلەرىنىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر. مىسالى, ورىس سىنىپتارىندا قولدانىلاتىن «زيگزاگ» ءادىسى بويىنشا وقۋشىلار ساباق ۇستىندە ءبىر ورىننان ءبىر ورىنعا اۋىسىپ وتىرادى.
– مەن ادەتتە ساباقتىڭ تاقىرىبىن ءتورت نەمەسە بەسكە بولەمىن. ءار ءبولىمنىڭ مازمۇنىن ءار وقۋشى وزىنشە بولەك وقىپ, ءتۇسىنىپ, ونى سىنىپتاسىنا اڭگىمەلەپ بەرەدى. ول بالا كەلەسى بالاعا ايتادى. وسىلايشا, ءبىر-بىرىنە ايتىپ تاقىرىپتى وزدەرى مەڭگەرەدى. بۇل جەردە مۇعالىمنىڭ ەمەس, وقۋشىنىڭ بەلسەندىلىگى باسىم بولادى دا, العىر وقۋشىلار بەلسەندىلىگى تومەن بالانى ۇنەمى العا تارتىپ وتىرادى. تاقىرىپتى توپ بولىپ تالقىلاۋ, مەڭگەرۋ دەگەننىڭ تيىمدىلىگى وسىندا, دەيدى س.شايمەردەنوۆ.
سۇيىندىك حارەس ۇلىنىڭ جۇبايى ءزۇبايرا باستاۋىش سىنىپتارىن وقىتادى. 42 جىل بويى وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ۇستاز «جاقسى مۇعالىم بولۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, بالانى جاقسى كورۋ كەرەك. ول بالانى دا ءوز بالاڭداي كورۋ كەرەك. ءوز باسىم جاڭا تاقىرىپتى ءبىر بالا تۇسىنبەي كەتسە, تۇنىمەن كوز ىلە الماي شىعامىن. ەرتەڭىندە تۇستەن كەيىن ەكەۋمىز قالساق قايتەدى, سەن بارىنەن جاقسى وقي الاسىڭ عوي دەپ كوندىرىپ, وتكەن ساباقتى ءتۇسىندىرىپ جىبەرگەن سوڭ عانا جەڭىلدەپ قالامىن», دەيدى تاجىريبەلى ۇستاز.
شايمەردەنوۆتەر وتباسىنىڭ كەيىنگى بۋىن وكىلى اسەم سۇيىندىكقىزى دا اتا-اناسىنىڭ جولىن جالعاستىرىپ, اۋىل بالالارىنا پسيحولوگيا پانىنەن ساباق بەرىپ ءجۇر. كۇيەۋ بالالارى اسەت بەكۋ دە – وسى مەكتەپتىڭ تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى.
سۇيىندىك ۇستازدىڭ نەمەرەلەرى دە وزات وقيدى. كەلەشەكتە ولاردىڭ دا شايمەردەن اتالارى سالىپ كەتكەن سۇرە جولدى جالعايتىن ءتۇرى بار. بۇلاي دەيتىنىمىز, سۇيىندىك اعا مەن ءزۇبايرا اپايدىڭ ءامىرحان ەسىمدى نەمەرەسى ساباقتان كەلىسىمەن اتام سياقتى مۇعالىم بولامىن دەپ ىنىسىنە قالام-قاعاز ۇستاتىپ قويىپ, مەكتەپتەن ۇيرەنگەنىن وقىتۋدى ادەتكە اينالدىرعان.
قوستاناي وبلىسى
