پاۆلوداردا «قولايلى قورشاعان ورتا قۇرۋداعى ازاماتتىق قوعامنىڭ ءرولى» اتتى وڭىرلىك ازاماتتىق فورۋم ءوتتى. كەلەلى جيىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا باسىمدىق بەرىلگەن ەكولوگيالىق باعىتتار تالقىلانىپ, ماماندار قورشاعان ورتانى قورعاۋ, اۋا جانە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى.
ازاماتتار ءۇشىن قولايلى ورتا قۇرۋ – مەملەكەتىمىزدىڭ باسىمدىق بەرىپ وتىرعان ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى. ەلىمىزدە بۇل تۇرعىدا وڭ وزگەرىستەردىڭ بولىپ جاتقانى سەزىلەدى. ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى, اتاپ ايتقاندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وسى وزگەرىستەردىڭ باسىندا بولۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. سەبەبى مىقتى ازاماتتىق قوعام – قۋاتتى مەملەكەتتىڭ تىرەگى.
ء«اربىر ءوڭىر – وزىنشە ءبىر الەم, سول سەبەپتى ءبىز ءاربىر وڭىردە جەكە-جەكە فورۋمدار وتكىزۋدى ءجون كوردىك. پاۆلودار وبلىسىنىڭ حالقى ءۇشىن ەكولوگيا تاقىرىبى وزەكتى بولعاندىقتان, فورۋم ارناسىن سول باعىتقا بۇردىق. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي ەلىمىزدە «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قابىلدانۋعا جاقىن. جاڭا زاڭ قوعامدىق باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن, سونداي-اق ازاماتتىق قوعامدى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە ارنالعان قۇقىقتىق جاعدايلاردى ايقىنداۋدى قاراستىرادى. ەندى ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنى مەملەكەت قاراجاتىنىڭ ىسكە اسۋ بارىسىن قاداعالاپ, تەكسەرۋگە مۇمكىندىگى بولادى. زاڭ جوباسىندا پەتيتسيالار ينستيتۋتى دا ەنگىزىلدى. بولاشاق زاڭ جوباسى بۇقارا مەن بيلىك اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتەتىن ماڭىزدى قۇجاتقا اينالىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ۇلكەن پايداسى تيەدى دەپ ەسەپتەيمىز. ەل تۇرعىندارى بۇعان قوسا ەكولوگيالىق باقىلاۋعا دا اتسالىسادى», دەپ اتاپ ءوتتى «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى» زتب پرەزيدەنتى بانۋ نۇرعازيەۆا.
مامانداردىڭ سوزىنە دەن قويساق, قورشاعان ورتادا ەكولوگيالىق احۋال كۇردەلەنگەن سايىن ادامزات تابيعاتتى قورعاۋ شارالارىنا سانالى تۇردە قادام جاساي باستايدى ەكەن. قازىرگى الماعايىپ زاماندا جەر بەتىندە نەبىر دۇلەي اپاتتار ورىن الىپ, كليماتتىق وزگەرىستەر باستالعانىنا ءبارىمىز كۋا بولىپ وتىرمىز. مۇنداي جايتتار ەل تۇرعىندارىن بەيجاي قالدىرماۋى كەرەك. حالىقارالىق ازاماتتىق ينستيتۋتتار بۇل تۇرعىدا كوپتەگەن ادىستەمە ازىرلەپ, ەكولوگيالىق جوبالاردى ومىرشەڭ ەتىپ جاتىر. مىسالعا جاقىن جىلدارى ورتا ازيا حالقى ءۇشىن سۋ ماسەلەسى ودان سايىن كۇردەلەنە ءتۇسىپ, قازاقستاندا قۇرعاقشىلىق وتە وزەكتى ماسەلەگە اينالادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. مۇنى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا اتاپ وتكەنى دە ءمالىم. مۇنىڭ سالدارىنان جەر بەتىندە كليماتتىق ميگراتسيا باستالىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس.
سۋ جانە كليمات ماسەلەلەرى جونىندەگى حالىقارالىق ساراپشى بولات ەسەكيننىڭ تۇسىندىرۋىنشە, ەلىمىزدە قازىرگى كۇنى كليماتتىق وزگەرىستەر وتە جىلدام ءجۇرىپ جاتىر. سۋ جەتكىلىكسىزدىگى 60 پايىزعا ءوسىپ, قۇرعاقشىلىق كەزەڭدەرى جيىلەي تۇسكەن. اپتاپ ىستىقتاردىڭ ءوتۋ كەزەڭى دە ۇزارا ءتۇسىپ, سۋ تاسقىنى, لاي كوشكىنى, دالا جانە ورمان ءورتى سياقتى تابيعي اپاتتار ادامداردىڭ تىرشىلىك ورتاسىن قيىنداتىپ جاتىر. مۇنداي فاكتورلاردىڭ سالدارىنان ەلىمىزدە استىق شىعىمدىلىعى بىردەن 37 پايىزعا كەمىپ, جۇمىس ورىندارى مەن ازاماتتاردىڭ تابىسى تومەندەگەن. مۇنىڭ سىرتىندا الگىندەي اپاتتاردان قوعام اراسىندا ءورشي تۇسكەن ءتۇرلى اۋرۋلار دا از ەمەس.
«بۇل جايتتاردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدى الەمدە قابىلدانعان ەكولوگيالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋعا ماجبۇرلەيدى. سوندىقتان وتاندىق ەكولوگ ماماندار بەيىمدەلۋ جوسپارىنا 4 نەگىزگى باعىتتى ۇسىنىپ وتىر. ولار – نەگىزگى شارالار مەن سۋ رەسۋرستارى, اۋىل شارۋاشىلىعى, ورمان سەكتورى جانە ەكسترەمالدى تابيعي قۇبىلىستار. سۋ قورعاۋ نەگىزگى باسىمدىق بەرىلەتىن سەكتور بولماق. قازىرگى كۇنى ونەركاسىپ ورىندارى, كولىك جۋاتىن ورىندار سۋدى ەسەپسىز پايدالانادى. ادامداردى تىرشىلىك ءنارىن ەسەپپەن, ۇنەممەن پايدالانۋعا ۇيرەتۋ ءۇشىن وڭىرلىك, قالالىق جانە اۋداندىق دەڭگەيدە بەيىمدەلۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ ماڭىزدى. ولار كليماتتىق تاۋەكەلدەر مەن وسال تۇستاردى باعالاپ, ءوز جوسپارلارىن سوعان ساي جۇزەگە اسىرادى. ءار ايماق سۋ ۇنەمدەۋ جانە سۋ پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ باعدارلاماسىن قابىلداۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, بىزگە ءار وڭىردە جاڭادان سۋ قورلارى, سۋ قويمالارى قاجەت. سۋ باسقارۋ جۇيەسىن «باسسەيندىك الەۋمەتتىك كورپوراتسيا» فورماسىنا اينالدىرۋدى ۇسىنامىز. بۇل حالىق پەن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ جاڭاشىلدىقتاردى جاتىرقاماي, تەز ارادا قابىلداۋىنا جول اشار ەدى. سەبەبى مۇنداي كورپوراتسيانىڭ نەگىزگى مۇددەسى الەۋمەتتىك, ەكولوگيالىق جانە كوممەرتسيالىق تيىمدىلىككە جۇمىلدىرىلادى», دەيدى ول.
ەكولوگتاردى تىنىس الۋ جولدارى جانە قان اينالىم جۇيەسى اۋرۋلارى بويىنشا ءولىم جايتتارىنىڭ ازايماي وتىرعانى دا الاڭداتىپ وتىر. بىلتىر ەلدەگى ادام ءولىمى جاعدايلارىنىڭ 10,3 پايىزىنا قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارى سەبەپ بولسا, قايتىس بولعانداردىڭ 9,70 پايىزى تىنىس الۋ جولدارىنىڭ, تاعى 22,60 پايىزى قان اينالىم جۇيەسىندەگى اۋرۋلاردان كوز جۇمىپتى. اۋا لاستانۋى جاعىنان ەلىمىز الەمدە 40-ورىندا تۇرعانىن ەسكەرسەك, مۇنداي سۇرەڭسىز ستاتيستيكا جۋىق ۋاقىتتا وزگەرە قويماسى انىق. ال مەملەكەتىمىزدە اۋاعا قاتىستى ستاندارتتار سوناۋ 1980-جىلداردان بەرى وزگەرمەپتى. سوندىقتان تابيعات قورعاۋشىلار مەن ازاماتتىق قوعامدى ءالى دە قىرۋار شارۋا كۇتىپ تۇر.
پاۆلودار وبلىسى
