قازاق دالاسىنا شەشەن-ينگۋشتەردىڭ دۇمەپ كەلۋ تاريحى 1944 جىلدان باستالاتىنى بەلگىلى. جۇدەپ-جاداپ, ارىپ-اشىپ كەلگەن, ءتىلى باسقا, ءتۇسى بوتەن حالىقتى ەجەلدەن باۋىرمال قازاق ۇلتى قۇشاق جايا قارسى الىپ, ءبۇتىن بيدايدى ءبولىپ جەپ, جارتى بيدايدى جارىپ جەپ, بەينە ءبىر ءوزىنىڭ ەت جاقىن تۋىسىنداي قامقورلىق كورسەتكەنى بەلگىلى. بۇگىندە شەشەن-ينگۋش حالقى وسى ءبىر وزەگىن جالعاعان ونەگەلى ءىستى ەش ۇمىتپايدى. وزدەرى دە قيىن كۇن كەشىپ وتىرعان باۋىرمال حالىقتىڭ ازداعان نەسىبەسىن اۋىزدارىنان جىرىپ بەرىپ, انىق اجالدىڭ اۋزىنان الىپ قالعاندارىن سەرتكە بەرىك جۇرت ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزىپ كەلەدى. بىرلىگى مىقتى شەشەن-ينگۋش اقساقالدارى وسى ءبىر ەستەن كەتپەس جاقسىلىقتى ايتا وتىرىپ, ەل بىرلىگىن, تۇتاستىعىن ناسيحاتتاۋدان جالىققان ەمەس. «ۆايناح» قوعامى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتى مەن سان عاسىر بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان ادەت-عۇرىپتارىن ۋاقىت توزاڭىنان ارشىپ الىپ, جاقۇتتاي جارقىراتىپ, كورسەتىپ وتىر. كورسەتىپ قانا قويماي, كەيىنگى ۇرپاعىنىڭ بويىنا جاراتقىسى كەلەدى. نەسى بار, ادامگەرشىلىكپەن ادىپتەلگەن ارىداعى تامىردىڭ ۇزىلمەگەنى دۇرىس قوي.
– قاسيەتتى كوكشە توپىراعىندا شەشەن-ينگۋشتار جەرگىلىكتى جۇرتپەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي ەتەنە ارالاسىپ, جاراستى كۇن كەشىپ وتىر, – دەيدى اقمولا وبلىستىق «ۆايناح» شەشەن-ينگۋش ەتنو-مادەني قوعامىنىڭ توراعاسى گەريحان يانديەۆ, – ءبىزدىڭ جۇرت قازىر جەرگىلىكتى ۇلت ءتىلىن تەرەڭىرەك ءبىلۋدى ماقسات تۇتىپ وتىر. ويتكەنى وسى جەردىڭ سۋىن ءىشىپ, ءدامىن تاتقاننان كەيىن ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن, ۇلتتىق مادەنيەتىن بىلۋگە مىندەتتىمىز.
شارا بارىسىندا شەشەن-ينگۋشتاردىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىن تولايىم قامتيتىن مازمۇندى كورمە ۇيىمداستىرىلدى. ولاردىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىستا قولداناتىن بايىرعى زاتتارى, كوز جاۋىن الاتىن اشەكەي بۇيىمدار, ءارتۇرلى ادەبيەتتەر قويىلعان. ءار تىلدە ءان شىرقالىپ, تۇتاسا كەلگەندە, ۇلى دوستىقتى ۇلىقتايتىن مازمۇنداعى قىزعىلىقتى كونتسەرت كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى. جالعىز شەشەن-ينگۋش جۇرتى عانا ەمەس, وسى وڭىردە تۇراتىن بارشا ەتنوس ءوز مادەنيەتىن كورسەتۋگە تىرىستى. بۇل بىزگە رۋحاني دۇنيە ارقىلى دوستىق اتتى الىپ بايتەرەكتىڭ تامىرىنا ءنار بەرىپ جاتقانداي كورىندى.
كوكشەتاۋ
