سۋرەتتى تۇسىرگەن – تيىشبەك حاميتوۆ
توي شىمىلدىعى تاريحشىلاردىڭ كونفەرەنتسياسىمەن ءتۇرىلدى. اۋەلى اۋدان اكىمى ەرلان قۇسايىن الىس-جاقىننان كەلگەن مەيماندارعا جىلى لەبىز ءبىلدىردى. كەلەلى وتىرىستى وتكىزۋگە ە. بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتى مۇرىندىق بولدى. رەكتور نۇرلان دۋلاتبەكوۆ ءسوز الىپ, جارمەڭكەدەگى تاريحي تۇلعالاردى تىلگە تيەك ەتتى جانە سول كەزدەگى ساياسي, قۇقىقتىق ماسەلەلەرگە توقتالدى. زەرتتەۋشى قاۋىمنىڭ قوياندى جارمەڭكەسىنىڭ ۇلت تاريحىنداعى ورنى تۋراسىنداعى باياندامالارى تىڭدالدى.
كونفەرەنتسيا مىنبەرىنە الدىمەن بەلگىلى تاريحشى عالىم ساتاي سىزدىقوۆ كوتەرىلىپ, قوياندى جارمەڭكەسىنىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭكەسى تاقىرىبىندا ءسوز قوزعادى. عالىم قارقارالىنىڭ كونە تاريحى قارلۇق كەزەڭىمەن تامىرلاسىپ جاتقانىن ايتىپ ءوتتى.
«تۇلعاتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى نۇرساحان احمەتقىزى قوياندى جارمەڭكەسىنە قاتىسقان تاريحي تۇلعالار توڭىرەگىندە تاماشا ماعلۇماتىمەن ءبولىستى. الاشتانۋشى, جازۋشى ەلدوس توقتارباي جارمەڭكە تويىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ءوتۋى كەرەكتىگىن ايتتى.
«قوياندى جارمەڭكەسىندە قازاق مەتسەناتتىعىنىڭ, قازاق اقسۇيەكتىگىنىڭ نەگىزى قالانعان. وسى جەردە قازاقتىڭ تالاي بايلارى اقىسىز, پۇلسىز جۇرتىنا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتتى», دەدى ە.توقتارباي.
قازاقستان تاريحى پورتالىنىڭ باس رەداكتورى التىنبەك قۇمىرزاق «قوياندى جارمەڭكەسى ۇلتتىق ءباسپاسوز تاقىرىبىندا» اتتى بايانداما جاسادى. قوياندى جارمەڭكەسىنىڭ تاريحى مەن دامۋ شەجىرەسى تۋرالى حح عاسىر باسىنداعى ۇلتتىق باسپاسوزدە جازىلعان ماقالالارعا توقتالىپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار بەلگىلى تاريحشى, ولكەتانۋشى تەمىرعالي ارشابەكوۆ تە جارمەڭكە توڭىرەگىندە تەرەڭ پايىمداۋ جاسادى. ال جاس تاريحشى ادىلەت جاعىپار «حالىق جادىنداعى قوياندى جارمەڭكەسى» اتتى قاسىم جۋرنالىنا شىققان ماقالاسى نەگىزىندە ءسوز ءوربىتتى.
قىسقاسى, كونفەرەنتسيادا جارمەڭكەگە قاتىستى تاريحي دەرەكتەر ايتىلىپ, قوياندىنىڭ ماڭىزدى ەلدىك شەشىمدەر قابىلدانعان ولكە ەكەنى ايتىلدى. 1905 جىلى وسى جەردە جازىلعان ايگىلى قارقارالى پەتيتسياسى جونىندەگى قۇندى دەرەكتەرگە تاريحشىلار كەڭىنەن توقتالدى.
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن سەرىك اقسۇڭقار ۇلى كونفەرەنتسيادا كەرەمەت ويلار ايتىلعانىن, قارقارالى – الاش يدەياسىنىڭ التىن قازىعى ەكەنىن ايتا كەلىپ, ولەڭ وقىپ, رۋح سىيلادى.
كونفەرەنتسيا اياسىندا قارقارالى اۋدانى مەن تۇركىستان قالاسى اكىمدىگىنىڭ اراسىندا عىلىم, ەكونوميكا, تۋريزم جانە مادەنيەت سالالارى بويىنشا ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. مۇنىمەن قوسا, بەلگىلى سۋرەتشى كارىپبەك كۇيىكوۆكە «قارقارالى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى بەرىلدى.
جينالعان جۇرت جارمەڭكە تاريحى باياندالاتىن جاڭا دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى. فيلم اۆتورى قارىمدى قالامگەر, جۋرناليست – ءاشمۇحان جامپەيىسوۆ.
شاھار ورتالىعىندا سۋرەتشىلەردىڭ, قولونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمەسى ءوتتى. ەرسىن تەمىرعاليەۆ, ەلەنا نيۆيدەنسكايا, ناتاليا سايگۋشوۆا, جاڭابەك جۇمابەكوۆ سەكىلدى سۋرەتشىلەر ءوز تۋىندىلارىن حالىق نازارىنا ۇسىندى. ايتا كەتەيىك, قوياندى جارمەڭكەسىنىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان لوگوتيپتىڭ اۆتورى ەۋرازيا ديزاينەرلەر وداعىنىڭ مۇشەسى – ەرسىن تەمىرعاليەۆ.
كورمەدەن بولەك, اشىق اسپان استىندا ادەبي-سازدى كەش ءوتتى. اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى جانات جاڭقاش, اقىندار جالەل شالقار, سۇلتان داۋلەتحان, ايبەك بايتورە, سالتانات قايىربەك, ەرىك نارىن تۋعان جەر تاقىرىبىندا ولەڭدەرىن وقىدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, سۇلۋ قارقارالىنىڭ اسپانىنا پوەزيا قانات قاقتى. مەدەت وساتاەۆ, ارايلىم جۇكەنوۆا, قۋاندىق توكەن, نۇرلىتاڭ ساياتقىزى شىرقاعان اندەر رۋحتى كوتەردى. كۇيشى ماديار سۇلەيمەنوۆ دومبىرامەن, ءامىر امانگەلدى قوبىزبەن كۇي تارتتى. قارقارالىلىقتار ونەر جارمەڭكەسىن تاپجىلماي تۇرىپ تاماشالادى.
اۋىل-اۋىل بولىپ, كورمە ۇيىمداستىرىلدى. داستارحان جايىلدى. قوناقتار قۇراق كورپەگە مالداس قۇرىپ, قازى-قارتا اساپ, قىمىز ءىشتى. قولىنا قىرانىن قوندىرعان, جۇيرىك تازىسىن جەتەكتەگەن ساياتشىلار تويدىڭ ءسانى بولدى. توي بازارى كەشكە دەيىن تارقامادى.
قاسيەتتى قارقارالىنىڭ ارداقتى ەلىنە «بازارىڭ قۇتتى بولسىن!» ايتا كەلگەن مەيماندار دۇركىرەگەن ءدۇبىردىڭ كۋاسى بولدى. وسىلايشا, جۇدىرىقتاي جۇمىلعان قارقارالىنىڭ جۇرتى جارمەڭكە تويىن ابىرويمەن وتكەردى.
قاراعاندى وبلىسى,
قارقارالى اۋدانى
