حالىقتىڭ كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋى ءۇشىن قوعامدا وعان قولايلى جاعدايلار جاسالۋعا ءتيىس جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان نەگىزسىز تەكسەرۋلەر مەن ايىپپۇلدار بولماعانى ءجون. بيزنەستى زاڭسىز تۇرتپەكتەۋدەن قورعاۋ – مەملەكەتتىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بۇل تۋرالى قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت باسشىسى لاۋازىمىنا كەلگەن ساتتەن بەرى ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. ويتكەنى كەيىنگى جىلدارداعى پاندەميا, اينالامىزداعى قارۋلى قاقتىعىستار, بىزبەن ءبىر ەكونوميكالىق وداقتا وتىرعان ەلدەردىڭ جاپپاي سانكتسياعا ۇشىراۋى – ەل ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزگەنى ءسوزسىز. مۇنداي جاعدايدا ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, حالىقتى كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانۋعا شاقىرىپ, بيزنەستى قورعاۋ قاجەت.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ العاشقى جولداۋىندا-اق بيزنەس وكىلدەرى قۇقىق قورعاۋ جانە تەكسەرۋشى ورگانداردىڭ ءىس-ارەكەتىنە بايلانىستى كوپتەگەن قيىندىققا تاپ بولىپ جاتقانىن ايتىپ, بۇل ارەكەتتى «مەملەكەتكە قارسى جاسالاتىن قىلمىس» دەگەن بولاتىن. «شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قاتىستى رەيدەرلىك ارەكەتتەر جيىلەپ كەتتى. بۇل ماسەلە جونىندەگى ۇستانىمىم بەلگىلى: بيزنەستىڭ, اسىرەسە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن ارەكەتتەر مەملەكەتكە قارسى قىلمىس دەپ تانىلۋعا ءتيىس. وسىعان وراي زاڭنامالىق سيپاتى بار قوسىمشا شارالار قابىلداۋ قاجەت. پارلامەنت پەن ۇكىمەت وسى ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن ۇسىنۋى كەرەك», دەدى ول.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس پارلامەنت دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە رەيدەرلىككە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, كاسىپكەرلىك قىزمەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى ادامداردىڭ زاڭسىز ارالاسۋىنان قورعاۋ جانە باعالى مەتالداردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن شارالاردى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ازىرلەپ, وعان مەملەكەت باسشىسى 2021 جىلى 2 شiلدەدە قول قويعانى بەلگىلى. بۇل زاڭ قىلمىستىق كودەكستىڭ رەيدەرلىك تۋرالى 249-بابىنىڭ شىن مانىندە تەك «اق رەيدەرلىككە», ياعني كورپوراتيۆتىك داۋلاردى رەتتەۋگە ارنالعان بۇرىنعى نۇسقاسىن ايتارلىقتاي تولىقتىرىپ, وسى قىلمىس تۇرلەرى ءۇشىن بەلگىلەنەتىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى اناعۇرلىم كۇشەيتتى.
ال وتكەن جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىنان كەيىن ۇلىقتاۋ راسىمىندە سويلەگەن سوزىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ: «باستى مىندەت – ىسكەر ازاماتتارىمىزدىڭ كاسىپكەرلىك رۋحىنا زيانىن تيگىزەتىن جاساندى كەدەرگىلەر مەن شەكتەۋلەردىڭ ءبارىن جويۋ. كاسىپكەرلەر بيزنەسكە جۇرگىزىلەتىن سەبەپسىز تەكسەرۋلەردى ءبىرجولاتا ۇمىتۋى قاجەت. ولار تەك سالىق ورگاندارىنىڭ الدىندا عانا ەسەپ بەرەدى. مەملەكەت پەن بيزنەس – سەنىمدى سەرىكتەستەر. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا زاڭسىز كەدەرگى كەلتىرەتىندەردىڭ ءبارى زاڭعا سايكەس قاتاڭ جاۋاپقا تارتىلادى», دەپ تاعى دا قاتاڭ تالاپتار قويدى.
شىن مانىندە, بيزنەستى نەگىزسىز تەكسەرۋلەردەن قورعاۋ – ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋدىڭ باستى باعىتى بولسا كەرەك. ويتكەنى ءبىر جاعىنان الەمدەگى گەوساياسي جاعدايلار مەن ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ اۋىرتپالىعىن تارتىپ جاتقان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ەكىنشى جاعىنان ءوزىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جانە تەكسەرۋشى ورگاندارىمىز قىسپاققا السا, جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق بولاتىنى ءسوزسىز. ەندەشە, پرەزيدەنت تاپسىرمالارى قانشالىقتى ورىندالىپ جاتىر؟
بۇل باعىتتا زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرىپ, نەگىزسىز كەدەرگىلەرگە قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا جۇكتەلگەن جانە ونىڭ نەگىزگى قىزمەت باعىتتارىنىڭ ءبىرى. باس پروكۋراتۋرا تاراتقان مالىمەتتەرگە قاراعاندا, پرەزيدەنتتىڭ بيزنەستى قورعاۋ بويىنشا بەرگەن تاپسىرمالارى بۇگىندە بىرتىندەپ ورىندالىپ كەلەدى. ساندارعا كوز جۇگىرتسەك, بيىلدىڭ وزىندە پروكۋراتۋرا ورگاندارى بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە قارسى زاڭسىز اكىمشىلىك جازا قولدانىلعان 3,5 مىڭ ءىستى انىقتاعان. پروكۋرورلاردىڭ اكتىلەرى بويىنشا 2,5 مىڭنان اسا ايىپپۇل مەن ەسكەرتۋ الىنىپ تاستالعان. زاڭسىز سالىنعان اكىمشىلىك جازالاردى قايتا قاراۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
ماسەلەن, پروكۋرورلار ەكى ايلىق ەسكىرۋ مەرزىمىنىڭ وتۋىنە قاراماستان, مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى كاسىپكەرلەرگە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 92-1 بابى (مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى زاڭنامانى بۇزۋ) بويىنشا بارلىق جەردە اكىمشىلىك جازا قولدانعانىن انىقتاپ وتىر. سونىڭ ءبىرى – اقمولا وبلىسىنىڭ بۇلاندى اۋدانىندا ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسالعان كۇننەن باستاپ 4 ايدان كەيىن كودەكستىڭ 92-1-بابىنىڭ 2-بولىگى بويىنشا جاۋاپقا تارتىلىپ, وعان 438 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىنعان. قازىرگى ۋاقىتتا سالىق ورگاندارىنىڭ اكىمشىلىك كودەكستىڭ 92-1-بابى بويىنشا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەردى بەلگىلەنگەن مەرزىم وتكەننەن كەيىن قوزعاۋ تاجىريبەسى توقتاتىلدى. پروكۋراتۋرانىڭ شارالارى بويىنشا جول بەرىلگەن بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن بىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعا تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىندا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋى ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتقان پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا كاسىپكەرلىك وكىلدەرىنەن كەلىپ ءتۇسىپ جاتقان العىستار دا از ەمەس. مىسالى, بيىل باس پروكۋراتۋراعا «قازۆتورمەت», «پروگرەسس KZ» جشس, «ەۆروكرۋك» جشق باسشىلارىنان العىس حاتتار كەلىپ ءتۇستى, ولار استانا قالاسى پروكۋراتۋراسى مەن كولىك پروكۋراتۋراسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كوتەرمەلەۋدى سۇراعان.
جۋىردا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋراسى كاسىپكەرلەردى ەسكىرۋ مەرزىمى وتكەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدىڭ جۇيەلى فاكتىلەرىن انىقتادى. اتاپ ايتقاندا, وسكەمەن قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى بيزنەس سۋبەكتىسىن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ بويىنشا اۋدارىمنىڭ جوقتىعى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتقان. الايدا قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسالعان ساتتەن باستاپ جانە فاكت انىقتالۋىنا دەيىن 2 جىلدان استام ۋاقىت ءوتىپ كەتكەن. اكىمشىلىك كودەكستىڭ 62-بابى 1-بولىگىنە سايكەس قۇقىق بۇزۋشىلىق جاسالعان كەزدەن باستاپ ەكى اي وتكەن سوڭ اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋعا جول بەرىلمەيدى. وسى جاعدايلاردى ەسكەرىپ, وسكەمەن قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى مەملەكەتتىك كىرىس ورگانىنىڭ قاۋلىسىنا نارازىلىق ەنگىزىپ, كاسىپكەردىڭ قۇقىقتارى قالپىنا كەلتىرىلدى.
جالپى, وسى جىلدىڭ وزىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 2,5 مىڭ كاسىپكەردىڭ قۇقىقتارى قورعالعان. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جوسپارلارىنان 22 زاڭسىز تەكسەرۋ الىنىپ, 229 زاڭسىز تەكسەرۋدىڭ الدى الىندى. بيىلعى 7 ايدا پروكۋراتۋراعا 1,7 مىڭنان اسا كاسىپكەر جۇگىنىپ, ءاربىر ءتورتىنشى جاعدايدا قۇقىق بۇزۋشىلىق بەلگىلەرى بار ەكەنى راستالدى.
قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان بيزنەس وكىلدەرىنە نەگىزسىز تەكسەرىستەر جۇرگىزىلسە, ول جەمقورلىق سەكىلدى تاعى ءبىر قوعام جەگى قۇرتىنىڭ ورىستەۋىنە جول اشارى ءسوزسىز. ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋدىڭ باستى تالاپتارىنىڭ ءبىرى – سىبايلاس جەمقورلىقتى ءبىرجولا جويۋ. ەندەشە ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى وسى مىندەتتەردىڭ جۇزەگە اسۋى ەكونوميكامىزدىڭ گۇلدەنىپ, حالىق پەن بيلىك اراسىندا سىندارلى قاتىناس ورناتۋعا سەپتىگىن تيگىزەرىنە سەنىم مول.
