وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەگىندىبۇلاق جەرىنە جول تۇسكەن ەدى. سوندا بالقانتاۋدىڭ باۋىرىندا جاتقان تۇلعالارعا ءتاۋ ەتۋدى تاتتىمبەتتىڭ مازارىنان باستاعانبىز. تاتەكەڭ تۇندىك وزەنىنىڭ بويىندا, بابالى مەن ارقالىق تاۋلارىنىڭ ورتاسىندا, اۋىل ورتالىعىنان 12 شاقىرىم جەردە تىنىستاپ جاتىر. مىنا ءبىر عاجايىپ ءسات سانامىزدا ءالى ساقتالىپ قالىپتى: كۇن جادىراپ تۇر, «فاتيحانى» ءۇش قايتارا وقىعانىمىز سول ەدى, جىلى جاڭبىر جاۋا كەتتى. ءبىز مازاردان شامامەن 500 مەتر ۇزاعاندا كىلت توقتادى. قاسيەت قونعان مەكەنگە قايران قالىستىق.
مازار پوشىمى باتىردىڭ دۋلىعاسى ىسپەتتەس, توبەسى شوشاق, كۇن ساۋلەسى تۇسەتىندەي ەتىپ, ءار جاعىنان شاعىن ءۇشبۇرىش ساڭىلاۋ قالدىرعان. سىرتىن اينالا, قورشاۋدان ىشكە كىردىك. بابا باسىنا دۇعا قىلار ارنايى ورىندىق قويىلىپتى. ەڭكەيىپ اياداي ەسىكتەن ىشكە ەندىك. قاتار ورنالاسقان ءۇش قابىر. سول جولى جولسەرىگىمىز بولعان بەلگىلى تاريحشى نۇرتاس سماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ زەرتتەۋى نەگىزىندە, قوعام قايراتكەرى اشىمبەك بەكتاسوۆ مازاردى تاۋىپ, بەلگى قويىپ كەتكەن دەسەدى. «مىنا جەردە تاتتىمبەتتىڭ اكەسى قازانعاپ, شەشەسى قالايى جانە تاتتىمبەتتىڭ ءوزى جاتىر», دەدى نۇرتاس بىرلىك ۇلى.
سول جولى كوڭىلىمىز ولقى قايتىپ ەدى. جولدىڭ جاي-كۇيىنە دە. تاتەكەڭنىڭ باسىنا قويىلعان ەڭسەلى ەسكەرتكىشتىڭ ابدەن ەسكىرگەنىنە دە. نەبىر باتىردى اتقا قوندىرىپ, ەسكەرتكىشتىڭ سانىن ءتۇزىپ جاتىرمىز عوي. سول سەكىلدى تاتەكەڭنىڭ قولىنا كيەلى دومبىراسىن ۇستاتىپ, قارا تاستان قاسقايتىپ ءمۇسىن سوقساق, ەگىندىبۇلاقتاعى ەلدىڭ ەڭسەسى تىكتەلىپ قالار ەدى-اۋ…
سۋرەتتە انىق كورىنە قويماس, ءبىزدىڭ كوزىمىزگە تۇرپىدەي تيگەنى – سيىردىڭ جاپاسى. قورشاۋى تىزەگە جەتپەيدى. كىرپىشتەرى كەمىرىلىپ, كەلبەتىنىڭ ءارى كەتكەن. سويتسەك, ەسكەرتكىشتىڭ ءوڭى كەتەتىندەي-اق ۋاقىت بولىپتى. قىرىق جىلعا جۋىقتاپتى. العاشىندا بۇل ەسكەرتكىش 1984 جىلى ەگىندىبۇلاقتىڭ تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ الدىنا قويىلىپتى. كەيىن ەل ازاماتتارى تاتتىمبەتتىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىندا (1990 جىل) كۇيشى زيراتىنىڭ قاسىنا كوشىرۋدى ۇيعارىپتى. كەسەنەسى «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى نەگىزىندە قايتا وڭدەۋدەن ءوتىپ, جاڭارتىلىپتى. مىنە, سودان بەرى وتىز جىل ءوتتى, قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق دەڭگەيدەگى قاسيەتتى ورىندارى مەن كەشەندەرى تىزىمىندە بار دەمەسەڭىز, يەن دالاداعى ەسكەرتكىش ەسكەرۋسىز تۇر…
ءبىزدى قۇراق ۇشىپ قارسى العان ولكە شەجىرەسىنىڭ بىلگىرى, تاريحشى نۇرتاس سماعۇلوۆ اعامىز اڭگىمەنى ارمەن قاراي بىلاي ءوربىتتى.
– تاتتىمبەت قازانعاپ ۇلى سەكىلدى ۇلى كومپوزيتوردىڭ باسىنا ەڭسەلى ەسكەرتكىش قويىلۋى كەرەك. ول ءۇشىن ارنايى رەسپۋبليكالىق كونكۋرس جاريالانسا قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ارقاعا بەلگىلى سۋرەتشى-سكۋلپتور جاۋباسار قاليەۆتىڭ قولىنان شىققان ۇلى بابامىز قازداۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ ەگىندىبۇلاقتاعى ءمۇسىنى, ءانشى-سازگەر ءمادي ءباپي ۇلىنىڭ رۋحتى ءمۇسىنى سەكىلدى سارىارقا جونىن كۇيمەن تەبىرەنتكەن تاتتىمبەت قازانعاپ ۇلىنىڭ بەينەسى قازاقتى قارسى السا, قانداي كەرەمەت. قارا تاستان قاسقايعان قازانعاپ ۇلى بابامىزدىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ ماڭايى كەلگەن جۇرتتىڭ كوزىن تارتىپ, تاريحتان سىر شەرتسە, التاي مەن اتىراۋدىڭ اراسىنداعى جۇرتقا بابالاردىڭ كيەسى قايتىپ كەلەر ەدى, – دەگەن ەدى ن. سماعۇلوۆ.
قارقارالىنىڭ ەل تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتارى الاش ارىستارىنا ارناپ, قالا كىرەبەرىسىنەن تارتىمدى ەسكەرتكىش ورناتقان. قاجى قۇنانباي مەن بالا ابايدىڭ ەسكەرتكىشى دە قالانىڭ كورىكتى جەرىنە اينالعان. ەندى كۇي الىبى تاتتىمبەت قازانعاپ ۇلىنىڭ دا قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش ورناتىلسا, ءتىپتى قاتىپ كەتەر ەدى. وسى ماسەلە بويىنشا وبلىستىق تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى تۇلكىباي تولەۋوۆكە حابارلاسقان ەدىك.
– جاقىندا قارقارالىعا ساپار بارىسىندا بىرقاتار تاريحي ەسكەرتكىشتىڭ جوندەۋدى قاجەت ەتەتىنىن كورىپ قايتتىق. بۇل قاتاردا شەرتپە كۇيدىڭ شەبەرى – تاتتىمبەتتىڭ ەسكەرتكىشى دە بار. ەگىندىبۇلاقتىڭ باسىنداعى قازداۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ ەسكەرتكىشى ماڭايىن دا قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت. بۇل جۇمىستاردى كەلەر جىلدىڭ ەنشىسىنە قالدىردىق, – دەگەن جاۋاپ قالدىق ورتالىق باسشىسىنان.
قۇلاعىمدى بىردە كۇمبىرلەگەن تاتەكەڭنىڭ «كوكەيكەستىسى» تەربەسە, ەندى بىردە «سارجايلاۋى» ساعىم بولىپ, «ەركە سىلقىمى» ەلىتىپ تۇرادى. مۇنى كۇي قۇدىرەتى ءھام قاسيەت قونعان توپىراقتان العان اسەر دەپ توپشىلادىق…
قاراعاندى وبلىسى
