ءبىلىم مەن ينفراقۇرىلىم ينۆەستيتسيالار كۇتەدى

جۇما كۇنى ءىV قازاقستاندىق ين­ۆەستيتسيالىق سامميت ءوز جۇمى­سىن جالعاستىردى. ءسامميتتىڭ العاشقى كۇنىندە مەملەكەتىمىز ءۇشىن ماڭىزعا يە بىرقاتار مەموراندۋمدارعا قول قويىلعانىن حابارلاعانبىز. ال ەكىنشى كۇن “قازاقستاندى وركەندەتۋ جولىنداعى وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق جانە ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا” تاقىرىبىندا جالعاسىن تاپتى. “ينتەرنەشنل گەرالد تري­بيۋن” گازەتىنىڭ جاۋاپتى رەداك­تو­رى ەليسون سمەيل مودەراتورلىق ەتكەن ماجىلىستە ءۇندىستاننىڭ قا­زاق­ستانداعى ەلشىسى اشوك ساد­جان­حار قازاقستان ورتالىق ازيا­داعى ەكونوميكالىق كوشباسشى بولىپ تابىلاتىندىعىن, ايماق­تا­عى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەس­تي­تسيالاردىڭ 80 پايىزى, سونداي-اق سىرتقى ساۋدانىڭ دا 80 پايىزى قا­زاقستاننىڭ ۇلەسىنە تيەتىن­دى­گى­مەن دايەكتەپ ءوتتى. ءۇندىستان ەل­شى­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەر­كىن ساۋدا اۋماعىن قۇرۋدى ۇسىن­عا­نىن جانە ورتالىق ازيا ەل­دەرىنىڭ كوپشىلىگى ونى قولداعانىن ەسكە سالا وتىرىپ: – قازاقستان تەحنولوگيا­لىق تۇرعىدان دامىعان جانە تابيعي رە­سۋرستارعا باي ەل رەتىندە ەكو­نوميكالىق كوشباس­شىلىق ءرولىن ءوز موينىنا الا الادى”, – دەدى. شەتەلدىك كومپانيالاردى ەلگە ءتورتىنشى رەت جيناعان ماڭىزدى جيىننىڭ ءبىر ءماجىلىسى قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاي-جاپسارىنا, ونىڭ كەلەشەگىنە باعىشتالعان بولاتىن. – قازاقستاندا ءاربىر 10 مىڭ ادامنىڭ 700-ءى ستۋدەنت. بۇل الەمدەگى ەڭ ۇزدىك كورسەتكىش, – دەدى سامميتتە قازاقستاننىڭ مۇناي جانە گاز ينس­تيتۋتىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى جاقسىبەك قۇلەكەەۆ. ونىڭ ايتۋىن­شا, بۇل كورسەتكىش ەۋروپا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە جوعارى. بۇل ءبىر جاعىنان جاقسى بولسا, ەكىن­شى جاعىنان ماماندار دايىنداۋدا بىرقاتار قيىندىقتار تۋدىرىپ وتىر. شەشىمى تابىلۋى ءتيىس ماسە­لە­لەر كوپ. مەنىڭشە, ونى باتىس ەل­دەرىمەن ارىپتەستىك پەن مىقتى ءبا­سە­كەلەستىك ارقىلى جۇيەلى تۇردە جو­يۋعا بولادى, دەدى جاقسىلىق قۇلەكەەۆ. سامميتتە قازاقستان كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا سالاسىندا شەتەلدىك ينۆەستورلارعا بارلىق مۇمكىندىك­تەر­دى جاساپ وتىرعانى ناقتى مى­سال­دارمەن ءمالىم ەتىلدى. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى ابىلعازى قۇسايىنوۆ بۇل باعىتتا سالىق, جەر, بيۋدجەت كودەكستەرىنە, اۆتوكولىك جولدارى تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. مينيستر ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدار­لامالار اياسىندا 16 ميلليارد دول­لارلىق 59 جوبا جۇزەگە اسىرىل­عا­نىن, قازىرگى كەزدە ونىڭ 4,5 ميل­لي­ارد دوللارلىق 9-ى ىسكە قوسىلعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق الداعى ۋاقىتتا اۆتوكولىك جولدارىن دامىتۋ بوي­ىنشا 6 جوبا جۇزەگە اساتىن بولادى. – بۇلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇلكەنى – “باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي” ءدالىزى. جالپى ۇزىندىعى 8,5 مىڭ شاقىرىمدىق جوباعا الەمدىك 5 قارجى ينستيتۋتى 3,5 ميلليارد دول­لار ءبولدى. قازىرگى كەزدە تەڭىز ارقىلى ازيادان ەۋروپاعا جىلىنا 700 ميلليارد دوللاردىڭ تاۋارى تاسى­لادى. تەڭىز جولى ۋاقىت جاعى­نان ۇزاق ءارى قارجىلاي قىمبات. قازاق­ستان اتالعان ءدالىزدى سالۋ ارقىلى تەڭىز جولىنا باسەكەلەس بولا الادى. مىسالى, اۆتوكولىك جولىمەن تاۋار­دى ازيادان ەۋروپاعا 10 كۇندە جەت­كىزۋگە بولادى. بۇل ارزان, ءارى ءتيىمدى, – دەدى مينيستر. بۇل جوبالارمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا قۇنى 288 ميلليون دوللار­لىق 209 شاقىرىمدى قۇرايتىن تاراز – شىمكەنت – تاشكەنت اۆتو­جولى, 104 شاقىرىمدىق, قۇنى 492 ميلليون دوللارلىق الماتى – قاپشاعاي جولى, 70 شاقىرىمدىق 580 ميلليون دوللاردى قۇرايتىن الماتىنىڭ ۇلكەن اينالما جولى جوبالارى جۇزەگە اسىرىلماق. قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە قازاقستان اۋماعىمەن 6 حالىق­ارالىق اۆتو, 9 تەمىر جول, 4 اۋە ءدا­لىزى وتەدى. اۆتوكولىك جولدارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 128 مىڭ, تەمىر جول 14 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. 20 اۋەجاي بار. ونىڭ 15-ءى حالىق­ارا­لىق, 9-ى ءىKAO تالاپتارىنا ساي كە­لەدى. سونداي-اق ازيا مەن ەۋروپا ارا­سىنا 11 ميلليون توننا جۇك تا­سىمالىن جۇزەگە اسىراتىن اقتاۋ تەڭىز پورتى بار. قازاقستاندىق ينۆەستيتسيالىق ءسامميتتىڭ باستى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ۋران ءوندىرۋ مەن يادرولىق ونەركاسىپ سالاسى تالقىلاندى. بۇل سالا بۇگىندە الەمنىڭ قىزىعۋشى­لى­عىن تۋدىرىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە, قازاقستان بىلتىرعى جىلى 14 مىڭ توننا ۋران ءوندىرىپ, الەمدە ۋران وندىرىسىنەن ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە اتوم ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ جۇزەگە اسىرىلماق. بۇل – قازاق ۋرانىنا سۇرانىس ارتادى دەگەن ءسوز. شارا بارىسىندا شەتەلدىك مەي­مانداردى قىزىقتىرعاندا “قازاقستان ۋران ءوندىرىسىن ۇلعايتا ما؟ ۋران وندىرىسىندەگى باستى ارىپتەستەرى رە­تىندە كىمدى كورگىسى كەلەدى؟ ۋران ءون­ىم­دەرىن وتكىزۋدىڭ باستى رىنوكتارى قاي ەلدەر؟” دەگەن ساۋالدار بولدى. مۇنداي سۇراقتارعا يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى دۇيسەنباي تۇرعانوۆ, “قازاتوم­پروم” ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ۆي­تسە-پرەزيدەنتى سەرگەي ياشين جاۋاپ بەر­دى. د.تۇرعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قا­زاقستان الداعى ۋاقىتتا تەك ۋراندى وندىرۋگە ەمەس, ونى وڭدەپ ساتۋعا باسىمدىق بەرمەك. “بۇل باعىتتا كا­نا­دا, رەسەي, فرانتسيا, قىتاي, جا­پونيامەن بىرلەسكەن كاسىپورىن­دار قۇ­رىلدى. قازاقستان بۇل باعىت­تاعى جوس­­پارلارىن جۇزەگە اسىرۋدى جال­عاستىرا بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ۋران مۇناي مەن گاز سياقتى ينۆەس­تي­تسيا­لىق تارتىمدى سالالار قاتا­رىندا. سەر­گەي ءياشيننىڭ ايتۋىنشا, قىتاي الداعى ۋاقىتتا 160-قا جۋىق اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋدى كوزدەپ وتىر. ءىV ينۆەستيتسيالىق ءسامميتتىڭ جۇمىسى “قازاقستانداعى ينۆەستي­تسيا­نىڭ بولاشاعى: شولۋ مەن ءمۇم­كىن­دىكتەر” سەكتسياسىنىڭ وتىرى­سى­مەن اياقتالىپ, وعان پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ قاتىستى. – بولاشاققا ينۆەستيتسيا سالۋ­دىڭ 3 جولى بار. ءبىرىنشىسى, بولاشاق­قا ەشتەڭە سالماي مۇناي مەن گازدان تۇسكەن قارجىنى جۇمساۋ – بۇل جول ەشقايدا اپارمايدى. ەكىنشىسى, سىرتقى الەمنەن تىس ىشتەي دامۋ – قازىر بۇل باعىتتى قولداۋشىلار كوپ. ويتكەنى ولارعا سىرتقى الەممەن باسەكەگە تۇسپەي ءومىر ءسۇرۋ قولايلى. بۇل جول دا دۇرىس باعىت ەمەس. ءبىز ءۇشىنشى جولدى تاڭدادىق. ول – ءبىلىم مەن ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسيا سالۋ. ارينە, ءبىلىم سالاسى بىردەن ناتيجە بەرە قويمايدى. الايدا, ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى داي­ىن­داۋ ارقىلى بولاشاقتا دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزە الا­تىندىعىمىزعا سەنىم بىلدىرەمىز. ءبىز الەم الدىندا باسەكەگە قابىلەتتى بو­لۋىمىز قاجەت. سوندىقتان ينفرا­قۇرىلىمعا ينۆەستيتسيا تارتۋ – باس­تى ماقسات. ءبىز تۇبىندە بسۇ-عا كىرەتىن بولامىز. سوندا ساپالى ءبىلىم مەن ونىمگە سالعان ينۆەستيتسيا جەمىس بەرەتىن بولادى. قازاقستان ۇزاق مەر­زىمدى, بىراق بولاشاعى ۇلكەن باعىتتى ينۆەستيتسيالاۋ جولىن تاڭداپ الدى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى. كارىم ءماسىموۆ شاعىن بيزنەسكە جاعداي جاساۋ, بۇل باعىتتاعى كەدەر­گىلەردى جويۋ, الەمدىك باسەكەگە قابى­لەتتى ءونىم وندىرۋگە دە ينۆەستيتسيا سالۋدى باستى ماقسات دەپ بىلەتىنىن جەتكىزدى. ءسامميتتى ونى ۇيىمداستىرۋعا ۇي­ىتقى بولىپ كەلە جاتقان “ينتەر­نەشنل گەرالد تريبيۋن” گازەتىنىڭ پرەزيدەنتى ستيۆەن دانبار-دجونسون قورىتىندىلاپ, قازاقستاندا وتكەن فورۋم بارلىق تاراپتار ءۇشىن تابىستى بولعانىن اتادى. ايناش ەسالي. الماتى.