تاعى دا قۇرمانعازىنىڭ ءومىربايان دەرەگى تۋرالى

وكىنىشكە قاراي, تاريحي ادەبيەتتەردە, مەكتەپ وقۋلىقتارىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇلى كۇيشىنىڭ تۋعان, قايتىس بولعان جىلدارى تۋرالى ەش شىندىققا جاناسپايتىن جالعان دەرەكتەر جاريالانىپ كەلەدى.

مىسال كەلتىرسەك, 1979 جىلى الما­تى قالاسىنداعى «عىلىم» باسپاسىنان, سول سياقتى 2000 جانە 2010 جىلداردا «اتامۇرا» باسپاسىنان باسىلىپ شىققان «قازاقستان تاريحىنىڭ» 3-توم­دارىندا ۇلى كۇيشى-كومپوزيتور قۇر­مانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ تۋعان جانە قايتىس بولعان جىلدارى 1806-1879 دەپ كورسەتىلگەن. جالپى, ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 8-سىنىبىنا ارنالعان اۆتورى ج.قاسىمباەۆ 2004, 2012 جىلداردا جارىق كورگەن «قازاقستان تاريحى» وقۋلىعىندا قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلى 1818 جىلى تۋىپ, 1889 جىلى دۇنيەدەن وتكەن دەپ جازىلعان. ال ز.ە.قابىلدينوۆ پەن ا.ت.قايىپباەۆانىڭ اۆتورلىعىمەن «اتامۇرا» باسپاسىنان 2008 جانە 2012 جىلدارى شىققان 8-سىنىپقا ارنالعان «قازاقستان تاريحى» وقۋلىعىندا ۇلى كۇيشى 1806 جىلى تۋىپ, 1879 جىلى قايتىس بولعان دەلىنگەن. وسى اۆتورلار 2016 جىلى 2018 جىلدارى 8(7)-سىنىپقا ارناپ شىعارعان «قازاقستان تاريحى» وقۋلىعىندا ق.ساعىرباي ۇلى 1823 جىلى تۋىپ, 1889 جىلى قايتىس بولدى دەپ كورسەتكەن. ال ج.قاسىمباەۆ پەن ت.وماربەكوۆتىڭ اۆتورلىعىمەن 2016 جىلى «مەكتەپ» باسپاسىنان شىققان «قازاقستان تاريحى» وقۋلىعىندا كۇيشىنىڭ تۋعان, قايتىس بولعان جىلدارى 1823-1896 دەپ جازىلعان.

وسىلايشا, كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇلى كۇيشىنىڭ تۋعان جىلى تۋرالى 3 كەيدە 4 ءتۇرلى داتا, ال قايتىس بولعان جىلى تۋرالى 3 ءتۇرلى داتا كورسەتىلىپ كەلەدى.

وسى جەردە مىناداي پارادوكستى ايتا كەتكەنىمىز ارتىق بولماس. قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولۋى – 1938 جىلى, 125 جىلدىعى – 1943 جىلى, 150 جىلدىعى 1968 جىلى اتالىپ ءوتىلدى. بۇل – ق.ساعىرباي ۇلى 1818 جىلى تۋدى دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. 1981 جىلى قۇرمانعازىنىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋى اتالىپ ءوتىلدى, ياعني بۇل – ۇلى كۇيشى 1806 جىلى تۋدى دەگەن ءسوز. 1993 جىلى كۇيشىنىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولدى دەپ تويلاندى, ياعني بۇل ق.سا­عىرباەۆ 1818 جىلى تۋدى دەگەن ماعى­نانى بىلدىرەدى. اقىر سوڭىندا, 1998 جىلى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعى بۇرىنعى تەڭىز (قازىرگى قۇرمانعازى) اۋدانىندا ءۇشىنشى رەت اتالىپ ءوتىلدى. نەگە 3 رەت اتالىپ ءوتىلدى؟ سەبەبى ول جىلداردا ۇلى سازگەردىڭ, شىن مانىندە, قاي جىلى تۋعانىن دالەلدەگەن ەشكىم بولمادى. وسىنداي الا-قۇلالىقتان كەيىن ق.ساعىرباي ۇلىنىڭ تۋعان, قايتقان جىلدارى ۇبت-عا كىرگىزىلمەدى. ءتىپتى سوڭعى جىلداردا شىققان «قازاقستان تاريحى» وقۋلىقتارىنىڭ حرونو­لوگيالىق كورسەت­كىشىنە قۇرمانعازى ساعىر­باي ۇلىنىڭ ەسىمى ەنگىزىلمەگەن.

ەندى وسىعان 2018 جىلى ۇلى كۇيشىنىڭ تۋعانىنا 200 جىل تولۋى يۋنەسكو كولەمىندە نەگىزسىز اتالىپ وتكەنىن قوسساق, وندا قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ تۋعان, قايتقان جىلدارى ادام تۇسىن­بەيتىن شىم-شىتىرىققا اينالدى دەۋگە ابدەن بولادى. مىنەكەي, وسىنداي شىم-شىتىرىقتان جول تاۋىپ, قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ تۋعان, قايتقان جىلدارىن ءدال انىقتاپ كورسەتكەن بىردەن-ءبىر زەرتتەۋشى – عالىم, اتىراۋ وبلىسى قۇر­مانعازى اۋدانىنىڭ تۋماسى ماقسوت جولجانوۆ.

كەزىندە اكادەميك احمەت جۇبانوۆ: «ارينە, كۇيشى جونىندە ءالى تالاي اۋىزشا, جازباشا دەرەكتەر تابىلادى. ءبىزدىڭ ايتقانىمىزعا ءالى تالاي وزگەرىس ەنەر», دەپ جازعان ەكەن. اكادەميكتىڭ وسى بولجامىن ماقسوت جولجانوۆ راستادى.

ماقسوت جولجانوۆ – حح عاسىر­دىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قۇرمانعازى ساعىر­باي­ ۇلىنىڭ تۋعان جانە قايتقان جىل­دارىن ارحيۆتىك دەرەكتەر نە­گىزىندە ءدال انىقتاعان عالىم, قۇرمان­عازىتانۋشى. ول – قۇرمانعازى ساعىر­باي­ ۇلىنىڭ تۋعان, قايتىس بولعان جىلدارىن ەكى جولمەن – اۋەلى لوگيكالىق تۇرعىدا, كەيىن ارحيۆتىك دەرەكتەر ارقىلى زەرتتەپ, دالەلدەدى.

ءبىز الدىمەن قۇرمانعازى ساعىرباي­ ۇلىنىڭ تۋعان جانە قايتقان جىلدارى تۋرالى جوعارىدا كورسەتىلگەن دەرەك­تەردىڭ قايسىسى دۇرىس, قايسىسى بۇرىس ەكەنىن انىقتاپ كورسەتۋدى ءجون كوردىك.

ءبىز 1979 جىلى جانە 2000 جىلدارى باسىلعان اكادەميالىق 5 تومدىق ەڭبەكتىڭ «قازاقستان تاريحى» اتتى 3-تومىندا ۇلى كۇيشىنىڭ تۋعان, قايتقان جىلدارى 1806-1879 دەپ كورسەتىلگەنىن جوعارىدا ايتتىق. ەگەر مەكتەپ وقۋلىقتارىن جازۋدا اۆتورلار كوپتومدىق «قازاقستان تاريحىندا» كەلتىرىلگەن دەرەكتەردى باس­شىلىققا الاتىنىن ەسكەرسەك, وندا وقۋلىق اۆتورى ج.قاسىمباەۆ قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ تۋعان, قايتىس بولعان جىلدارى تۋرالى دەرەكتى 1979 جىلى «عىلىم» باسپاسىنان شىققان «قازاقستان تاريحىنىڭ» 3-تومىنان العان دەگەنىمىز دۇرىس بولادى. ال ەندى سول «قازاقستان تاريحىنىڭ» 3-تومىنداعى دەرەكتەردىڭ ءوزى قايدان الىندى دەيتىن بولساق, ول – قۇرمانعازى زيراتىنداعى قۇلپىتاستاعى جازۋعا بايلانىستى ەكەنىن ايتقانىمىز ءجون. قۇلپىتاستا قۇرمانعازىنىڭ 1879 جىلى 73 جاسىندا دۇنيەدەن وزعاندىعى جازىلعان. ەگەر 1879-دان 73-ءتى الىپ تاس­تايتىن بولساق 1806 شىعادى. مىنەكەي, كەيبىر زەرتتەۋشىلەردىڭ قۇرمانعازىنىڭ 1806 جىلى تۋىپ, 1879 جىلى دۇنيەدەن ءوتتى دەۋ سەبەبى وسىدان.

الايدا ءبىز جوعارىدا اتاپ وتكەن قۇرمانعازىتانۋشى-عالىم ماقسوت جول­جانوۆ ۇلى كۇيشىنىڭ 1806 جىلى تۋعانىنا ۇلكەن كۇمان كەلتىرەدى. ونىڭ سەبەبىن بىلايشا تۇسىندىرەدى:

«قۇرەكەڭنىڭ ءومىر جولىن اشۋدىڭ ەڭ باستى كوزى – 1836-1837 جىلدارداعى يساتاي, ماحامبەت باسشىلىعىمەن بولعان بوكەي ورداسى جۇرتشىلىعىنىڭ كوتەرىلىسى ەدى... ەگەر ۇلى سازگەر 1806, 1816 نەمەسە 1818 جىلداردىڭ بىرىندە تۋعان بولسا, 30 نە 18-20 جاسار جىگىتتىڭ حالقىنىڭ ازات­تىق ءۇشىن كۇرەسىنە قاتىسپاۋى مۇمكىن بە؟». م.جولجانوۆ قۇرمانعازىنىڭ قۇلپى­تاسىنداعى «1879» دەگەن جازۋ قاتە دەپ ەسەپتەگەن, بىراق «73 جاستا» دەگەنگە ۇلكەن ءمان بەرگەن. ء«بىز بۇل ماسەلەنى عالىم­داردىڭ قاتەلەرى مەن ەڭبەكتەرىندە كەلتىرىلگەن مالىمەتتى باسقاشا جولمەن تالداۋ ارقىلى لوگيكالىق جولمەن شەشتىك», دەپ جازادى م.جولجانوۆ. ول بىلايشا بولجام جاسايدى: «قۇلپىتاستى ويۋشى...وڭنان سولعا قاراي» «قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلى 73 ياشىندا» دەپ ويىپ بىتىرگەن سوڭ, تاستىڭ ەڭ شەتىنە ارابشا جازۋ تاسىلىمەن 7,9,8,1 ساندارىن وڭنان سولعا قاراي رەتىمەن «1897» دەپ ويۋعا ءتيىس ەدى. الايدا «97» سانى ارابشا جازۋ تاسىلىمەن «79» دەپ, ياعني تاستىڭ ەڭ شەتىنە تۇسەتىن جەتىلىكتىڭ ورنىنا ابايلاماي «9»-دى ويىپ قويعان. بىلايشا ايتقاندا, «9»-دى ۇمىتىپ كەتكەن. وعان دالەل 1,8,7, ساندارىنىڭ مولشەرى دە, ارا قاشىقتىقتارى دا كەلىسىمدى-اق ورنالاستىرىلعانىندا, ال ءوزىنىڭ ءتيىستى ورنىنان ايىرىلعان «9» سانى باسقالارىنان 2 ەسە جىڭىشكە دە, قاسىنداعى «7»-گە جاقىنداستىرىلا, ارەڭ سىيعىزىلىپ ويىلعان. بۇل ونىڭ ءوز ورنىنان قالىپ قويعانىن داۋسىز دالەلدەيدى». وسىلايشا, جولجانوۆتىڭ پىكىرىنشە, قۇر­مانعازى ساعىرباي ۇلى 1897 جىلى قايتىس بولعان, ال قۇلپىتاسقا «1897» دەگەن تسيفرلاردىڭ ورنىنا ويۋشىنىڭ قاتەلىگىنەن «1879» دەپ جازىلىپ كەتكەن.

ق.ساعىرباي ۇلى 1818 جىلى تۋدى دەگەن اكادەميك ا.جۇبانوۆ ۇسىنعان پىكىر تۋرالى ايتاتىن بولساق, ماسەلەنىڭ ءمانىسى بىلاي بولىپ شىعادى. ا.جۇبانوۆ ارحيۆتەن 1868 جىلى 27 قازان كۇنى شىققان «ۋرالسكايا ۆويسكوۆايا ۆەدوموست» اتتى گازەتتەن جۋرناليست نيكيتا ساۆيچەۆتىڭ «كارمانوۆ فورپوستىنان گلينيسكيگە دەيىن» دەگەن ماقالاسىن وقيدى. ماقالادا ن.ساۆيچەۆتىڭ 1868 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا كازاك ي.ف.ءبوروديننىڭ ۇيىندە قۇرمانعازىمەن كەزدەسكەنى ءسوز بولادى. قۇرمانعازىنىڭ بىرنەشە كۇيلەرىن تىڭداعان ن.ساۆيچەۆ, كۇيشىنىڭ ورىنداۋ­شىلىق تالانتىنا ءتانتى بولادى. ول وسى ماقالاسىندا «ساعىرباەۆ – سيرەك كەزدەسەتىن مۋزىكالى جان, ەگەر ول ەۋرو­پالىق ءبىلىم السا, مۋزىكا دۇنيەسىندە ەڭ ۇلكەن جۇلدىز بولار ەدى», دەپ جازعان.

ن.ساۆيچەۆ قۇرمانعازىنى «ورتا بويلى, ورتا جاستاعى ادام» دەپ سۋرەتتەيدى. ال ا.جۇبانوۆ وسىعان وراي «ورتا جاستى ەڭ ۇلكەن 50 دەپ العاننىڭ وزىندە (1868-50=1818) قۇرمانعازى 1818 جىلى تۋعان بولىپ شىعادى», دەپ بولجايدى. وسى بولجام بويىنشا 2018 جىلى قۇرمانعازىنىڭ 200 جىلدىعى يۋنەسكو كولەمىندە تويلاندى. قازىرگى وقۋلىقتارىنىڭ كوپشىلىگىندە دە قۇرمانعازى 1818 جىلى تۋدى دەگەن قاتە دەرەكتەر كوپ كەزدەسەدى.

كەلەسى اڭگىمە ۇلى كۇيشىنىڭ 1823 جىلى تۋىپ, 1896 جىلى قايتىس بولعانى تۋرالى. بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە بەلگىلى تاريحشى, پروفەسسور ي.كەنجاليەۆ ءبىراز زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. اس­تراحان وبلىستىق مەملەكەتتىك ءارحيۆى ماتە­ريالدارىمەن تانىسا كەلە, ول: «ارحيۆ­تە قۇرمانعازىنىڭ 1882 جىلى اباق­تىدا جاتقانى تۋرالى مالىمەتتەر بار. وكىنىش­كە قاراي, وسى ارحيۆتەردە كەزدەسكەن مالى­مەت­تەر تىم قىسقا, ءارى ۇزىك-ۇزىك», دەپ جاز­عان. يساتاي كەنجاليەۆ ۇلى سازگەر 1818 جىلى تۋعان دەگەن ءسوز ء«ۇستىرت پىكىر» دەيدى. سو­نىمەن بىرگە قۇرمانعازى 1879 جىلى قاي­تىس بولماعان دەگەن پىكىر بىل­دىرە­دى.

وسى ماسەلە توڭىرەگىندە شۇعىلدانعان عالىمداردىڭ ىشىنەن م.جولجانوۆتىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاعان ءجون. كەزىندە لوگي­كالىق تۇرعىدا قۇرمانعازىنىڭ تۋعان, قايتقان جىلدارىن ناقتى انىقتاسا دا, م.جولجانوۆ ءوز دالەلىن ارحيۆتىك دەرەكتەر ارقىلى نەگىزدەۋدى قاجەت دەپ ەسەپتەدى. وسى ماقساتپەن ول استراحان قالاسىنداعى شاڭ باسقان قۇجاتتاردى جالىقپاي اۋدارىپ, توڭكەردى. «ىزدەگەن جەتەر – مۇراتقا», دەگەندەي, عالىم اقىر سوڭىندا ءوز ماقساتىنا جەتتى. ءوزىنىڭ استراحان قالاسىنداعى مۇراعاتتان قۇرمانعازىنىڭ تۋعان جىلىنا بايلانىستى دەرەكتەردى قالاي تاپقانى تۋرالى م.جولجانوۆ بىلاي دەپ جازادى:

«... تا­لاي عالىمدار ەشتەڭە تابا الماسا دا, استراحان مەملەكەتتىك ارحيۆىنە بارىپ, باق سىناۋعا بەل بايلادىق. 1984 جىلى يساتاي كەنجاليەۆ اقتارا تەكسەرگەن 203 قوردىڭ ءبىرىنشى بايلامىنان 37-ءىستى تاڭداپ الىپ, ەكىنشى كۇنى 629-ىسكە تاپ بولىپ, قۋانعاننان نە ىستەرىمدى بىلمەدىم. بۇل ءىستىڭ 21,31 بەتتەرىنەن سازگەردىڭ جىل­قى ۇرلادى دەگەن جالامەن كراسنويار تۇرمەسىندە (استراحان وبلىسى) ءۇش اي وتىر­­عانىن انىقتادىم. تۇرمەنىڭ سمو­تريتەلى سۋسلەنكوۆ استراحان گۋبەرنيا­سى پرو­كۋرورىنىڭ ورىنباسارىنا 1882 جىلدىڭ 9 ناۋرىزىندا 83-ساندى راپورت جازىپ, وندا اقپان ايىندا تۇرمەدە وتىر­عان 43, ناۋرىزدا 38 ادامنىڭ ءتىزىمىن بەرگەن. بىرىنشىسىندە قۇرەكەن 42, ال ەكىن­شىسىندە 38-كىسى بولىپ تىركەلگەن. ونىڭ اتى­نىڭ تۇ­سىندا ۇلتى, سوتتالۋ سەبەبى, ۇكىمى, جا­زا مەرزىمى, جاسى (59) انىق جازىلعان.

ەگەر قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلى 1882 جىلى 59 جاستا بولسا, (1882 – 59 = 1823) وندا ول 1823 جىلى تۋعان بولىپ شى­عادى. قازاقتىڭ جىل ساناۋى بويىنشا قۇرمانعازىنىڭ تۋعان جىلى 1823-1824 (ناۋرىزدان ناۋرىزعا دەيىن) قوي جىلى, ال قايتىس بولعان 1896-1897 جىلدار «مەشىن» بولىپ كەلەدى. وسىلايشا, ۇلى سازگەر قوي جىلى تۋىپ, مەشىن جىلى التى مۇشەلىندە دۇنيەدەن وتكەن.

استراحان ارحيۆىنەن قۇرمانعازىنىڭ قاي جىلى تۋعانىن دالەلدەيتىن دەرەكتى تابۋى م.جولجانوۆتىڭ عىلىمي ۇلكەن تابىسى ەدى. وسى ۇلكەن جاڭالىقتى اشقان عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى دە ەمەس, عىلىم دوكتورى نە پروفەسسور دا ەمەس, تەڭىز اۋدانىنداعى ءبىر مەكتەپتىڭ بۇ­رىنعى مۇعالىمى ماقسوت جولجانوۆ بولاتىن. سوندىقتان دا ءبىز مۇنى جولجانوۆ فەنومەنى دەيمىز. بۇل – م.جولجانوۆ بويىنداعى زەرتتەۋشىلىك قابىلەتتىڭ بيىك كورىنىسى, ناقتى جەمىسى ەدى.

ولكەتانۋشى عالىم م.جولجانوۆ ۇلى سازگەر ق.ساعىرباي ۇلىنىڭ تۋعان, قايتقان جىلدارىن 1993 جىلدىڭ وزىندە, ياعني رەسپۋبليكامىزدا ونىڭ 175 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ جاتقان كەزدە انىقتاعان بولا­تىن. الايدا قۇرمانعازىنىڭ تۋعان, قايتىس بولعان جىلدارى تۋرالى ا.جۇ­بانوۆ, ي.كەنجاليەۆ, ق.جۇماليەۆ, ۇ.راح­مەتۋللين سياقتى زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرلەرى ءارتۇرلى بولعاندىقتان, وسى ءارتۇر­لى پىكىردى ءبىر ارناعا ءتۇسىرىپ, جىل­داردى ءدال انىقتاۋ ماقساتىندا اتى­راۋ وبلىسىنىڭ باسشىلىعى ۇلت­تىق عىلىم اكادەمياسىنا سۇراۋ سالدى. وسىعان وراي ۇعا-نىڭ م.و.اۋە­زوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا سازگەردىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن ءدال انىقتاۋ جونىندە ارناۋ­لى ساراپتاۋ كوميسسياسى قۇرىلدى. سول كوميسسيانىڭ شەشىمى مىناداي بولدى:

قورىتىندى

ۇعا م.و. اۋەزوۆ اتىنداعى ادە­بيەت جانە ونەر ينستيتۋتى حالىق كومپوزيتورى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ تۋعان, قايتقان جىلىنا قاتىستى ساراپشىلىق كوميس­سيانىڭ قورىتىندىسىن حابارلايدى: ارحيۆ دەرەكتەرى مەن زەرتتەۋشىلەر م.جولجانوۆ, ق.جۇماليەۆ, ي.كەنجاليەۆ, ۇ.راحمەتۋلليننىڭ پىكىرلەرىن مۇقيات ساراپتاي وتىرىپ, حالىق كومپوزيتورى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلى 1823 جىلى تۋىپ, 1896 جىلى دۇنيە سالعان دەگەن قورىتىندىعا كەلدى. كەزىندە بۇل شەشىم «اتىراۋ» گازەتىنىڭ 1996 جىلعى 12 قىركۇيەك كۇنگى سانىندا جاريالاندى.

وسى قورىتىندىعا سايكەس, 1996 جىلى استراحان وبلىسى ۆولودار اۋدانى اۋماعىنداعى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلى جەرلەنگەن ورىنعا ماڭعىستاۋدىڭ ۇلۋتاسىنان بيىك كەسەنە تۇرعىزىلدى. كەسەنە ماڭدايىنا ارحيۆتەن م.جولجانوۆ انىقتاعان كومپوزيتوردىڭ تۋعان جانە قايتىس بولعان جىلدارى (1823-1896) جازىلعان. كەسەنەنىڭ اشىلۋىنا قازاقستان پرەزيدەنتى مەن رف پرەمەر-ءمينيسترى قاتىسقان.

وسى تۇجىرىمعا ساي – 2013 جىلى اتىراۋ قالاسىندا ۇلى كۇيشىنىڭ 190 جىل تولۋى­نا ارنالعان 1000 دومبىراشى قاتىسقان كۇي-كونتسەرت وتكەنىن دە قالىڭ جۇرت­شىلىق ۇمىتا قويعان جوق.

وسىلايشا, ۇلى سازگەردىڭ تۋعان, قايتىس بولعان جىلدارىن انىقتاۋ جولىندا تالاي تەر توگىپ, ەڭبەك سىڭىرگەن ماقسوت جولجانوۆ ۇلكەن عىلىمي تابىسقا يە بولدى. ونىڭ اشقان جاڭالىعىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءوزى مويىندادى.

وسىنداي ەرەكشە عىلىمي جاڭالىعى ءۇشىن ماقسوت جولجانوۆتى قازاقستانداعى بيىك تە بەدەلدى تاريحشى عالىمداردىڭ قاتارىنا قوسۋعا ابدەن بولادى. سوندىقتان دا ءبىز داڭق­تى ولكەتانۋشى جەرلەسىمىز, «دالا اكادەميگى» ماقسوت جولجانوۆپەن ماقتانۋىمىز كەرەك.

قورىتا كەلە ايتارىمىز – ەۋروپانىڭ گايدن, شتراۋس, بەتحوۆەن, چايكوۆسكي سياقتى اتاقتى كومپوزيتورلارىمەن تەڭ تۇسەتىن قازاق حالقىنىڭ ۇلى سازگەرى قۇر­مانعازى ساعىرباي ۇلى دۇنيەگە 1806 جىلى دا, 1818 جىلى دا ەمەس, 1823 جىلى كەلگەن. بۇل تۇجىرىم ارحيۆتىك دەرەكتەر نەگىزىندە دالەلدەنگەن. سوندىقتان دا بيىلعى 2023 جىلى كۇي اتاسى اتانعان ۇلى كومپوزيتور, ونەرىنەن ونەگە دارىعان قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 200 جىل تولۋى ەلىمىزدە كەڭىنەن اتالىپ وتۋگە ءتيىس.

امانكەلدى شامعونوۆ,

ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى