ا.ۆ.زاتاەۆيچ (ورتادا) قازاق ونەرپازدارىمەن بىرگە
ول زاماندا قازىرگىدەي جازىپ الا قوياتىن ديكتوفون جوق, اينالاسىن اشارشىلىق جايلاعان, حالىقتىڭ تۇرمىسى ناشار, اق پەن قىزىل تايتالاسقان قىرعىن سوعىس ءجۇرىپ جاتتى... وسىنداي اۋىر جاعدايدا ءجۇرىپ-اق قازاق ونەرىنىڭ جوقشىسى بولعان زاتاەۆيچتىڭ اتاسىنا مىڭ راحمەت.
بۇل كىسىنىڭ تۋعان جەرى – ورەل گۋبەرنياسى. تۋعان جىلى – 1869. سەگىز جاسىندا اكەدەن ايىرىلعان. ورەلدەگى اسكەري گيمنازيادا وقىپ ءجۇرىپ, مۋزىكامەن اينالىسقان. نوتا جازىپ ۇيرەنگەن. 1920 جىلى ورىنبورعا قىزمەتكە كەلەدى. وسىندا ءجۇرىپ ۇلت قايماقتارى: ءا.جانگەلدين, س.سەيفۋللين, ە.الداوڭعاروۆ, ج.ايماۋىتوۆ, ب.مايليندەرمەن تانىسادى. بۇلاردان كوپتەگەن ءان جازىپ الادى.
قازاق ءانىنىڭ اۋەزدىلىگىنە قۇنىققان زەرتتەۋشى 1926-1927 جىلدارى قازاق حالىق اعارتۋ كوميسسارياتى ارقىلى سەمەي, قارقارالى, ورال, جەتىسۋ وڭىرلەرىن ارالاپ, ەل ىشىندەگى قازىنالاردى جيىپ-تەرەدى. قولىنا تۇسكەن ءان-كۇيدىڭ نوتالارىن جازۋمەن قاتار, كەيبىرەۋلەرىن فورتەپيانو سۇيەمەلىنە يكەمدەپ, وركەسترگە ءتۇسىردى. ورىنداۋشىسى ءوزى بولعان. ابايدىڭ مۋزىكالىق مۇراسى جونىندە العاش پىكىر ايتقان دا وسى كىسى.
اتاقتى كومپوزيتور راحمانينوۆپەن تانىستىعىنىڭ ارقاسىندا قازاق اندەرىنىڭ جيناعىن امەريكاعا جىبەرىپ, ونداعى جۇرتتى قۇلاعدار ەتكەن. قازاق ونەرىن شەت جۇرتقا ناسيحاتتاعان العاشقى ادام دا زاتاەۆيچ.
بۇل كىسىگە الاش ارىستارى دا جولىعىپ, ءان جازدىرعان. راسىن ايتار بولساق, قازاق وقىعاندارىنىڭ بارلىعى وزدەرى بىلەتىن اندەردى ايتىپ بەرىپ, جازدىرعان. مىسالى, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ 1919 جىلدارى «قانات تالدى» دەيتىن ءان شىعارعان. ونى جاسىرىپ, سەيىتجان سالدىكى دەپ كەلدىك. جاقاڭ بۇل ءاندى امالى تاۋسىلىپ, جان-جاعىنا بولشەۆيكتەردىڭ قىسپاعى تۇسكەن كەزدە شىعارعان سياقتى. 1920 جىلدارى قورعالجىنعا كەلگەن ساپارىندا «قانات تالدىنى» قوسىمجان باباقوۆقا ۇيرەتەدى. ءاندى ەلگە تاراتقان – قوسىمجاننىڭ اعاسى سەيىتجان سال. سوندىقتان ءان وسى كىسىگە تەلىنىپ كەلگەن.
1934 جىلى يسا بايزاقوۆ جوعارى جاقتىڭ تاپسىرماسىمەن ءاننىڭ ءماتىنىن وزگەرتكەن.
«اندەردىڭ ۇلى اتاسى
«قانات تالدى»,
ارقادا اڭىراتقان
سەيىتجان سالدى...»
دەگەن جولدار قوسىلعان.
قىسقاسى, زاتاەۆيچ مىرجاقىپقا جولىعىپ, «قانات تالدى» جانە «كەر زامان» دەيتىن اندەرىن جازىپ العان.
بۇل كىسىنىڭ ۇقىپتىلىعى – اندەردى جازىپ الۋمەن قاتار, ونى كىمنەن جازىپ العانىن حاتتاپ-شوتتاپ وتىرعان. كەيبىر اندەردىڭ شىعۋ تاريحىنا دا ءمان بەرگەن. سونىمەن قاتار تەرمەلەردى دە جازىپ العان. مىسالى, 1934 جىلى الماتىدا تالانتتى ونەرپازداردىڭ سلەتى وتەدى. وندا نارتاي بەكەجانوۆ تەرمە ايتقان. ونى زاتاەۆيچ تىڭداپ كورىپ, قولما-قول قاعازعا تۇسىرگەن.
قازىردىڭ وزىندە ايتىلىپ جۇرگەن «سىردىڭ قاراتورعايى» دەيتىن ءان بار. بۇنى ۇكىلى ىبىرايدىڭ ءانى دەپ ءجۇرمىز. زاتاەۆيچتە ءاننىڭ 9 نۇسقاسى بەرىلگەن. وسى كىسىنىڭ ارقاسىندا قازاق ونەرىنىڭ مايتالماندارى: ءبىرجان, مۇحيت, اقان, جاياۋ مۇسا, بالۋان شولاق, ءمادي, مايرا, ت.ب. اتتارى العاش رەت باسپا بەتىن كوردى. جوعارىداعى كىتاپتارىنىڭ سوڭىندا قازاقتىڭ ءانشى-كۇيشىلەرى جايلى قۇندى پىكىرلەر ايتىلعان.
سونىمەن قاتار ا.زاتاەۆيچ قازاق كۇيلەرىن دە نوتاعا تۇسىرگەن. اتاپ ايتقاندا, «كەنەسارىنىڭ كوكبالاعى», «قالماقتىڭ قارا جورعاسى» دەيتىن كۇيلەر بىزگە جەتكەن. وسى ەكى كۇيدى 1926 جىلى قارقارالىعا بارعان ساپارىندا اعايىندى تۇرىكباي جانە ءمۇراسىل مەڭاياقوۆ دەگەن ازاماتتاردان جازىپ الىپتى. سول سياقتى ورال ءوڭىرىن ارالاعان ساپارىندا بوكەيدىڭ تىكەلەي ۇرپاعى ناۋشا بوكەيحانوۆ دەيتىن كۇيشىدەن قۇرمانعازىنىڭ «ادايىن» دا جازىپ العان.
ارينە, ونىڭ سال-سەرىلەر جايلى ايتقان وعاش پىكىرلەرى بارى راس. بىراق بۇعان قاتىستى قايىرجان ماحانوۆ باستاعان مۋزىكاتانۋشىلار ا.زاتاەۆيچتىڭ پىكىرىن تۇزەتىپ, بۇلاي دەۋىنىڭ سەبەپ-سالدارىن ايتتى. ونىڭ سىرتىندا اندەردى نوتاعا تۇسىرگەندە ءسال-ءپال قاتەلىك جىبەرگەنى جايلى دا ايتىلىپ ءجۇر.
«وعان تۇسىنىستىكپەن قاراعان ءجون. ويتكەنى ءاندى قولما-قول جازىپ الاتىن قازىرگىدەي قۇرال جوق, ونىڭ ۇستىنە قازاقتىڭ ءتىلىن بىلمەيتىن ادامعا ءاننىڭ ىرعاعىن قاعازعا ءتۇسىرۋ – قيىن. ءاندى ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت قايتالاپ ايتتىرۋ كەرەك. ءاندى قايتا-قايتا ايتاتىنداي ادامداردىڭ كوڭىل كۇيى بولا ما, جوق پا... قايتا ءبىز بۇل ىسكە سىن ايتپاي, راحمەت ايتۋىمىز كەرەك», دەۋشى ەدى ونەرتانۋشى اعامىز مارقۇم ق.ماحانوۆ.
