مەملەكەت باسشىسى: «قازىرگى ەڭ باستى مىندەت – ەلىمىزدىڭ مىقتى ونەركاسىپتىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋ جانە ەكونوميكامىز ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتە الاتىن جاعدايعا جەتۋ. سوندىقتان وڭدەۋ سالاسىن جەدەل دامىتۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز قاجەت», دەدى. عالىمداردىڭ وزىق تەحنولوگيالى يدەيالارىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە زور مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. جالپى, جولداۋداعى ءار باستامانى عىلىممەن بايلانىستىرىپ, تارقاتىپ بەرۋگە بولادى.
بۇگىنگى جولداۋدان كەيىن كوپتىڭ كوكەيىندە «كەيىنگى ءبىر جىلدا وتاندىق عىلىمدا قانداي وزگەرىس بولدى؟» دەگەن ساۋال تۇرۋى مۇمكىن. سونىڭ ەڭ باستىسى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا جاڭا مارتەبە بەرۋى. قازىر اكادەميامىز «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعام رەتىندە ساتىمەن جۇمىستى باستاپ كەتتى. «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, ەلىمىزدە جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنا ساي عىلىمدى اكىمشىلەندىرۋدىڭ جاڭا مودەلى ەنگىزىلمەك. عىلىمدى ناسيحاتتاۋعا, عىلىمي مامانداردى دايارلاۋعا مەملەكەت تاراپىنان ناقتى قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر.
اكادەميا عىلىمي ويدىڭ ورتالىعى رەتىندە 2022 جىلعى عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىن قورىتىندىلايتىن ۇلتتىق باياندامانى ازىرلەۋگە كىرىستى. سونىمەن قاتار جاقىن بولاشاقتا ەلدىڭ قاي باعىتتا داميتىنىن ايقىندايتىن فورسايتتىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى. وسى جولداۋدا فورسايتتىق زەرتتەۋلەردىڭ سۋ قاۋىپسىزدىگى باعىتى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى: «2040 جىلدارعا قاراي قازاقستانداعى سۋ تاپشىلىعى 12-15 ميلليارد تەكشە مەترگە جەتۋى مۇمكىن», دەي كەلە, «سۋ ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ – اسا ماڭىزدى جانە شۇعىل مىندەت. سوندىقتان ءتيىمدى تاسىلدەر ۇسىنۋ قاجەت. شارۋالار مەن ونەركاسىپ وكىلدەرىنە سۋعا قاتىستى ساپالى ساراپتامالار مەن بولجامدار كەرەك», دەپ ناقتى تاپسىرما بەردى. اتالعان ماسەلە بۇعان دەيىن عالىمدار تاراپىنان ايتىلىپ, اكادەميا «جاسىل تەحنولوگيا جانە سۋ قاۋىپسىزدىگى» عىلىمي باعىتىندا فورسايتتىق زەرتتەۋلەردى باستاپ كەتكەن-ءدى. بۇل تالداۋلار – ءار جىلى جانە ورتامەرزىمدى كەزەڭدە سۋدىڭ مولشەرى قانداي بولاتىنىن ناقتى ايقىندايتىن زەرتتەۋ. سونىمەن قاتار وسى باعىتتا بىلىكتى عالىمدار اراسىنان جۇمىس توبى قۇرىلىپ, وزەكتى ماسەلەنىڭ شەشىمى ۇكىمەتكە ۇسىنىلدى.
اكادەميا 5 باعىت بويىنشا جاساقتالعان بولىمشەلەردە وتاندىق بەلدى عالىمدار مەن جاس عالىمداردىڭ جۇمىس توپتارىن قۇردى. وندا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە, زاڭنامالارعا, عىلىمي قونكۋرستارعا, وتاندىق عىلىمعا قانداي وزگەرىس كەرەك دەگەن سۇراقتار تالقىعا سالىنىپ, شەشىمىن تابۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «اگروعىلىمدى دامىتۋ جانە ەڭ باستىسى, ونى اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءىس جۇزىندە قولدانۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋ قاجەت. شەتەلدىڭ تانىمال اگرو-عىلىمي ورتالىقتارىمەن تولىققاندى عىلىمي-تاجىريبەلىك ىنتىماقتاستىق ورناتۋ كەرەك. ءبىز جەكە عىلىمي-تەحنولوگيالىق باستامالاردى قولدايمىز», دەگەن ءسوزى ارقىلى عىلىمي ورتالىقتارعا, عالىمدارعا, باستاماشى توپتارعا ەرەكشە سەرپىن بەردى. بۇل ماسەلە بويىنشا اكادەميا اگرارلىق عىلىم مەن ءوندىرىستى بايلانىستىرۋ ماقساتىندا «ەگىنجاي كۇنى» دالالىق سەمينار-كەڭەسىن وتكىزدى. ءىس-شاراعا 4 وبلىستىڭ باسشىلارى قاتىسىپ, عالىمدار دايىنداعان اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ جاڭا سۇرىپتارىن وڭىرلەرگە ەنگىزۋدە شارۋا قوجالىقتارىمەن 40 كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى.
جولداۋدا قازىر دايىندالىپ جاتقان «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسى عىلىم مەن يننوۆاتسيا نەگىزىندە ەكونوميكانىڭ دامۋ لوگيكاسىن كورسەتۋى ماڭىزدى ەكەنى ايتىلدى. ودان وزگە ەنەرگەتيكا, گاز, سۋ, IT, اسكەر عىلىمى, كولىك جانە لوگيستيكا باعىتتارىن دا نازاردان تىس قالدىرمادى. مەملەكەت باسشىسى تسيفرلاندىرۋ جانە يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل بولەتىنىن ايتىپ, قازاقستاندى IT ەلگە اينالدىرۋ كەرەگىن جانە ول ستراتەگيالىق مىندەت ەكەنىنە توقتالدى. ءارى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ءىسىن ۇكىمەتكە تاپسىردى. «جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىق پايدالانساق, ءبىلىم ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەمىز. جەتەكشى حالىقارالىق كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ كەرەك. بىلىكتى ماماندار دايارلاۋىمىز قاجەت», دەگەنى ءبىراز جايدان حابار بەرىپ تۇر. عالىمدارىمىزدىڭ وسى باعىتتاعى تەحنولوگيالارىن وندىرىسكە ەنگىزۋدە ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى ارنايى جۇمىس توپتارىن قۇرىپ, جان-جاقتى قولداۋ كورسەتەدى.
عىلىمنىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسىن قۇرۋ ماقساتىندا سالالىق اكادەميالاردىڭ جانە عىلىمي قاۋىمداستىقتاردىڭ باسىن قوسىپ, دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلدى. سونداي-اق ەلدەگى ايتارى بار, جان-جاقتى ءبىلىمدى جاس عالىمدارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. الماتى, استانا قالالارىندا باسقوسۋلار وتكىزىلىپ, عىلىمداعى وزەكتى ماسەلەلەر جانە ونى شەشۋ جولدارى ۇسىنىلدى. ءبىلىمدى ۇرپاقتىڭ ويىن ءبىر جەرگە توپتاستىرۋ ارقىلى وتاندىق عىلىمنىڭ ىلگەرىلەۋىنە سەرپىن بەرۋدى كوزدەيمىز. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 22 456 عىلىمي قىزمەتكەر بار ەكەن. ولاردىڭ 46 پايىزى – 40 جاسقا دەيىنگى جاس عالىم. اكادەميا ەلدەگى جانە شەتەلدە ءبىلىم الىپ جاتقان تالانتى جاس عالىمداردى عىلىمي ورتاعا تارتىپ, عىلىمدى دامىتۋداعى 10 باسىم باعىت بويىنشا وتاندىق 1000-عا جۋىق جانە شەتەلدە (قىتاي, كورەيا, جاپونيا, تۇركيا جانە ەۋروپا ەلدەرىندە) عىلىم قۋىپ جۇرگەن 100-گە تارتا بىلىكتى جاس عالىمنىڭ جۇمىس توبىن قۇردى. بۇگىندە وسى جۇمىس توپتارىندا جاس عالىمدارعا قاتىستى ماسەلەلەردi شەشۋ, عىلىمي الەۋەتتi بiرiزدەندiرۋ باستامالارى قولداۋ تاۋىپ وتىر.
عىلىمدى دامىتۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىن ايتارلىقتاي ىلگەرىلەتۋگە بولادى. قازىرگى تاڭدا اكادەميا عالىمدار مەن بيزنەس وكىلدەرىن ءوزارا بايلانىستىرىپ, يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشۋ ماقساتىندا ءتۇرلى ءىس-شارا ۇيىمداستىرىپ وتىر. اكادەميا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلىپ تۇسكەن 200-دەن استام عىلىمي جوبامەن تانىسىپ, سارالاپ ۇلگەردى. وسى جوبالاردىڭ 10-نان استامى الماتى قالاسىنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە ارنالعاندىقتان, اكىمدىك نازارىنا ۇسىنىلىپ, قالا اكىمىنىڭ تاراپىنان قولداۋ تاپتى. گرانتتىق جانە ماقساتتى نىسانالى قارجىلاندىرۋلاردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا وڭىرلەر عىلىمدى العا باستىرىپ كەلەدى. وندىرىستىك سەكتوردىڭ قاجەتتىلىگىنە باعىتتالعان كوممەرتسيالاناتىن جاڭا جوبالاردىڭ ءوسۋى مەن دامۋىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتۋىمىز كەرەك. وسى ماقساتتا قازىرگى كەزدە اكادەميا دەلەگاتسياسى وڭىرلەردى ارالاپ, عىلىمي ۇيىمدارمەن, وڭىرلىك باسقارمالارمەن كەزدەسىپ, نەگىزگى وزەكتى ماسەلەلەردى انىقتاپ, ونى شەشۋ جولدارىن ازىرلەۋ ۇستىندە.
اكادەميا اقش, قحر, گفر, تۇركيا, بولگاريا, رەسەي فەدەراتسياسى, تاجىكستان رەسپۋبليكاسى سياقتى ەلدەرمەن جاھاندىق عىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان ىنتىماقتاستىق جۇمىستارىن باستاپ كەتتى. عىلىمى دامىعان ەلدەرمەن بايلانىس ءارى قاراي جاندانا بەرمەك. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تاعى باسقا دا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن جۇمىستار جەتەرلىك. ەڭ باستىسى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرىن ساپالى ورىنداپ, ەلدىڭ يگىلىگىنە ايانباي ەڭبەك ەتۋ كەرەك.
كۇنسۇلۋ زاكاريا,
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى
