مەلستىڭ قاي ءانى بولسىن «قۇلاقتان كىرىپ بويدى الاتىنى» داۋسىز. كومپوزيتوردىڭ ايگىلى «كەلشى, ايىم», «كەلشى قۇلانعا» اندەرىن بىلمەيتىن ادام كەمدە-كەم. ونىڭ «توبىلعى ساي» دا تالاي جۇرەكتىڭ تورىنەن ورىن العانىنا ەشكىمنىڭ كۇمانى جوق. تۋعان جەرگە ارنالعان تۋىندىنىڭ ماتىنىنەن ساعىنىشتىڭ سازى ەسىپ تۇرادى. بۇل شىعارمانى جانار ايجانوۆادان باستاپ, تالاي ءانشى ناشىنە كەلتىرە شىرقاعانى بەلگىلى.
شىنى كەرەك, مەلستىڭ «توبىلعى سايىن» ورىنداعان ءانشىنى ساۋساقپەن ساناپ شىعۋ استە قيىن سياقتى. ەسترادالىق باعىتتا دا, ءداستۇرلى انشىلەردىڭ ورىنداۋىندا دا تالاي رەت ەستىدىك. ءاننىڭ قۇدىرەتى شىعار, قاي باعىتتا شىرقالسا دا, ءون بويىڭدا ءبىر ءدىرىل پايدا بولعانداي كۇي كەشەسىڭ.
«ماناۋراپ تاۋ ۇستىنەن كورىنسە اي,
ءبىر سەزىم تەربەتەدى كوڭىلدى جاي.
ءان كەرنەپ,
جاس جانىمدى مازالايدى,
تارتادى مەنى وزىنە توبىلعى ساي.
ا-اي, جۇلدىزىمسىڭ نۇرىن شاشقان,
ءانىمسىڭ اينالايىن توبىلعى ساي»,
دەپ باستالاتىن ءاننىڭ تابيعاتىنان قازاقتىڭ سارتاپ دالاسى مەن جۋساندى قىرىنا, توبىلعى وسكەن جازىعىنا دەگەن ساعىنىش لەبى سامال بوپ ەسىپ تۇرادى.
جامبىلدىق اقىن تولەۋ ۇشقوڭىروۆتىڭ سوزىنە جازىلعان مەلستىڭ عاجاپ ءانى تالاي جىل بويى «حالىق انىنە» تەلىنىپ كەلدى. ءتىپتى بەلگىلى ءانشى جانار ايجانوۆانىڭ ءوزى ۋاقىتىندا اتالعان شىعارمانى حالىق ءانى دەپ حابارلاپ جىبەرگەنى ءمالىم. كومپوزيتور دەر كەزىندە تۋىندىسىن قورعاماعاندا انىنەن ايىرىلىپ قالار ما ەدى, كىم ءبىلسىن؟
«اتالعان ءاندى ماعان 1987 جىلى جاركەنتتىك اقىن, كومپوزيتور, ءانشى جانداربەك بەگىمبەتوۆ بەردى. ول ماعان شىعارمانى حالىق ءانى رەتىندە ۇسىنعان. حالىق ءانى دەپ قابىلداعان سوڭ, سولاي ورىنداپ ءجۇردىم. 1989 جىلى الماتىداعى كونتسەرتتىڭ بىرىنە ات باسىن بۇرعان مەلس وزبەكوۆ اعا مەنى ارنايى ىزدەپ كەلىپ, ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ءتۇسىندىردى.
ول كىسى: «ەل اراسىندا كەڭ تاراعان «توبىلعى ساي» مەنىڭ ءانىم ەدى. ءسوزىن تولەۋ ۇشقوڭىروۆ دەگەن اقىن جازعان بولاتىن», دەپ تۋىندىنىڭ اۆتورى ءوزى ەكەنىن جەتكىزدى. اياۋلى اعانى بۇرىننان بىلەتىنمىن. الايدا «توبىلعى سايدىڭ» اۆتورى دەپ ويلاماپپىن», دەيدى ءانشى.
ءاندى تىڭداپ وتىرعان ۋاقىتتا قاراتاۋدىڭ شاتقالىنداعى «توبىلعى ساي» بىردەن ويعا ورالادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «توبىلعى ساي» تولەۋ ۇشقوڭىروۆقا دا, مەلس وزبەكوۆكە دە بوتەن جەر ەمەس. كومپوزيتوردىڭ تۋعان اۋىلى كوكدونەن جاقتا دا «توبىلعى ساي» دەگەن جەر بار.
عاجاپ ءاننىڭ ءماتىنى مەن اۋەنى سول «توبىلعى سايدىڭ» بۇكىل پەيزاجىن كوز الدىڭا ەلەستەتە بەرەدى. شىعارمانىڭ ىرعاعىنان قاسيەتتى جەردىڭ باياۋ سامالىن دا, دۇلەي جەلىن دە, سۇلۋلىعىن دا سەزىنەسىڭ. بۇل بالكىم تاريحي جەردىڭ ەكى اۆتورعا دا ورتاق بولۋىنىڭ ارقاسىندا ۇيلەسىم تاپقانىمەن بايلانىستى شىعار, كىم ءبىلسىن؟
«سىلدىراپ تاۋ استىنان اعادى وزەن,
كەۋدەمدى كەرنەپ مەنىڭ بارادى ولەڭ.
ەڭ العاش باقىت تاپتىم ءبىر وزىڭنەن,
قۇلاعىم سەن دەگەندە قاعادى ەلەڭ.
سايىڭنان جۇپار گ ۇلىن تەرگەم
تالاي,
ايعانمەن قول ۇستاسىپ التىن اراي,
وزىڭمەن ماحابباتىم
شوق بوپ جانعان,
اينالدىم, قۋانىشىم –
توبىلعى ساي»,
دەپ كەلەتىن شىعارمادان «توبىلعى سايدىڭ» بۇكىل تابيعاتىن سەزىنە تۇسەسىڭ. عاجاپ مەكەننىڭ كەرەمەتى كوز الدىڭا كەلەدى.
تاماشا ءاننىڭ ماتىنىنە مۇقيات زەر سالعان ادام تولەۋ ۇشقوڭىروۆتىڭ بۇل ولەڭدى جارى ايعانايىمعا ارناعانىن بىردەن اڭعارادى. «سايىڭنان جۇپار گ ۇلىن تەرگەم تالاي, ايعانمەن قول ۇستاسىپ التىن اراي, وزىڭمەن ماحابباتىم شوق بوپ جانعان, اينالدىم, قۋانىشىم – توبىلعى ساي» دەگەن تارماقتار اقىن جۇرەگىنىڭ ءدۇرسىلىن سەزدىرىپ تۇرعانداي.
«توبىلعى ساي» – مەلستىڭ شوقتىعى بيىك اندەرىنىڭ ءبىرى. شىعارمانىڭ يىرىمدەرىنەن تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىشتىڭ ءۇنىن ايقىن سەزىنەسىڭ. ادام بويىنداعى ساعىنىش اتاۋلىنىڭ بارلىق ولشەمىن جاندى باۋراپ الاتىن نوتالار ايقىنداپ تا تۇر. ايتكەنمەن, كومپوزيتور سوڭعى شۋماقتاعى عاشىقتىق سىرى اقتارىلاتىن تۇستا ءاننىڭ ءيىرىمىن جۇمسارتىپ, شىعارمانىڭ بولمىسىن ليريكالىق اتموسفەراعا قاراي تارتا جونەلەدى.
قالاي دەسەك تە, مەلستىڭ اندەرى سىرشىلدىعىمەن ادام جانىن باۋراي تۇسەدى. اسىرەسە «توبىلعى ساي» ءانىنىڭ تابيعاتى ادام جانىنا جىلۋ سىيلايدى, كىسى بويىنداعى سەزىم پەرنەسىن ءدوپ باسقان كومپوزيتور ادەمى يىرىمدەرىمەن ءوز الەمىنە جەتەلەي تۇسەدى.
راسىندا دا, بۇل ءاندى قازاقتىڭ ماڭدايالدى انشىلەرىنىڭ ءبىرازى ورىندادى. ولاردىڭ قاتارىندا ەرەكشە داۋسىمەن دارالانعان ناركەنجە سەرىكباەۆانىڭ ورىنداۋ شەبەرلىگى بولەك, داۋسىندا ءون-بويىڭدى شىمىرلاتىپ جىبەرەتىن ءبىر قۇدىرەتتىڭ بارى انىق...
وكىنىشتىسى, مەلستىڭ «توبىلعى سايى» الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءالى كۇنگە دەيىن «حالىق ءانى» اتالىپ ءجۇر. ماسەلەن, youtube-تەگى «Dombyra» ارناسى سالعان, ناركەنجە سەرىكباەۆا شىرقاعان ۆيدەودا دا ۋاقىتىندا كەتكەن قاتە سول كۇيىندە قالعان. وسىنداي ولقىلىق دەر كەزىندە تۇزەتىلسە دەيسىڭ.
جامبىل وبلىسى,
تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانى
