سۋرەتتى تۇسىرگەن جانگەلدى ابدىعالىم
ايماقتاعى سۋارمالى جەردىڭ جالپى اۋدانى 89,7 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. ال ونىڭ 64,7 مىڭ گەكتارى – ءىرىلى-ۇساقتى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ يەلىگىندە. ياعني 72,1 پايىزى. جوعارىدا اتاپ وتكەنبىز, مۇنداعى كوشەلى كورسەتكىشتە اباي اۋدانىنداعى شارۋا يەلەرىنىڭ ۇلەسى اجەپتاۋىر. اسىرەسە «اسكەر KZ» جشس جەتەكشىسى بيىل استىق كولەمىن ءۇش ەسە ءوندىرىپ الماققا ءۇمىتتى. قۇلايعىر اۋىلىنان 16 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى القابىنا, ياعني 150 گەكتار اۋماققا ارپا ەكەن. بۇل جەردى ۇزاق مەرزىمگە جالعا العان. شارۋاشىلىعىندا 10 جۇمىسكەر بار. شارۋا قىزا تۇسكەن استىق جينايتىن ۋاقىتتا جۇمىسكەرلەر سانى ەلۋگە دەيىن بارادى. بارلىعى – قۇلايعىر اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى.
شارۋا جەتەكشىسى ماكسيم ۆەلينسكي بۇعان دەيىن ءبىر گەكتاردان 7-10 تسەنتتەر ارپا جيناسا, بيىل سۋارمالى القاپتان 30 تسەنتنەر ءونىم الامىن دەپ وتىر. ماكسيم مىرزا مەملەكەت سۋبسيدياسىنىڭ سەپتىگىن كورىپ وتىر. سۋارمالى القاپتى جابدىقتاۋ كەزىندە جۇمسالعان قارجىنىڭ دالمە-ءدال جارتىسىن ۇكىمەت تولەپ بەردى. ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ يگىلىگىن كورگەن ديقان كەلەر جىلى تاعى 150 گەكتاردى سۋارمالى القاپقا اينالدىرماق. ول ءۇشىن اۋستريالىق «Bauer» ماركالى ەكى سۋارۋ ماشيناسى, سورعى ستانساسى جانە قۇبىر ساتىپ الادى. تىرشىلىك كوزىن شارۋاشىلىعىنا جاقىن ورنالاسقان سۋ بوگەتتەرىنەن تارتامىن دەگەن جوسپارى بار. جاسىراتىنى جوق, كەڭەس وكىمەتى قۇلاعان سوڭ سۋارمالى جەرلەردەگى سۋ قۇبىرلارى, يرريگاتسيالىق جەلىلەر قيراپ قالعانى بار. قازىر سول بوگەتتەردى, توعانداردى, جالپى سۋ كەلەتىن كوزدەردى قالىپقا كەلتىرۋ جۇمىستارى دا جۇيەلى ءجۇرىپ جاتقانىن دا ايتا كەتكەن ءجون.
ديقان ءوز ءونىمىن قاراعاندىداعى قۇس فابريكالارى مەن مەلكومبيناتقا وتكىزەدى. ال گەكتارىنا 30-35 توننا كارتوپ الاتىن م.ۆەلينسكي ونىمدەرىن قازاقستاننىڭ باسقا قالالارىنا ەكسپورتتايدى. بۇل جەردىڭ كارتوبىن ەل ءبىرشاما تانىپ قالعان. ارنايى گەرمانيادان ەليتالىق سورتتىڭ ءتۇر-ءتۇرىن اكەلىپ, وسىرەدى. سودان دا بولار, شارۋاگەردىڭ تۇراقتى تۇتىنۋشىلارى كوپ.
ابايداعى كوكسۋ اۋىلىنىڭ كارتوبىنا كوپشىلىك سۇيسىنەدى. 120 گەكتارعا كارتوپ سالىپ وتىرعان ۆلاديمير گەرگەليۋك تە بىلتىر ۇكىمەت سۋبسيدياسى دەمەۋ بولىپ, سۋارۋ تەحنيكاسىن العان. شارۋاگەرلەردىڭ نۇسقاۋىمەن سۋارۋ تەحنيكاسىنىڭ «T-L» دەگەن ماركاسىن تاڭداپتى. بيىل قولدانىستا ەكىنشى جىل ەكەن. «ازىرگە ەشقانداي كەمشىلىگىن كورگەن جوقپىز», دەيدى ديقان.
ۆلاديمير – وسى ءوڭىردىڭ تۋماسى. ەگىستىكپەن اينالىسۋ ەجەلگى ارمانى ەكەن. وسى باعىتتاعى شارۋانى دوڭگەلەتىپ كەلە جاتقاندارىنا دا 20 جىلعا جۋىقتاپتى. وتباسىمەن وسىنى كاسىپ قىلعان. العاشقىدا 1 گەكتارعا كوكونىس, جەمىس-جيدەك ءوسىرىپ, ساۋدالاپتى. سودان كەيىن جەر الىپ, ەگىن سالا باستاپ, قازىر كوبىنە كارتوپپەن اينالىسادى. شارۋا يەسى «جەرىمىز اسا كوپ بولماعان سوڭ, قىمبات كارتوپ ءتۇرىن ەگە قويمايمىز» دەيدى. كارتوپتىڭ ءبىر عانا «گالا» سورتىمەنەن-اق ونىمدەرىن سىرتقا ەكسپورتتاپ جاتىر. الماتىعا, ودان ءارى وزبەكستان اسادى ەكەن. سۋارمالى القاپ بۇل شارۋانىڭ دا ءونىم كولەمىن ۇلعايتىپ وتىر. 1 گەكتاردان 25 توننا, ءتىپتى 30 توننا كارتوپ الادى.
بۇل تەحنولوگيانىڭ تيىمدىلىگىن تۇسىنگەن ۆلاديمير كەلەر جىلى دا سۋارمالى القاپ كولەمىن كوبەيتكىسى كەلەدى.
– قانشاما ادام جۇمسايتىن قاجىر-قايراتتى ءبىر عانا تەحنيكا اتقارىپ شىعادى. جۇمىستىڭ جەڭىلدەگەنىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. كەرەك ۋاقىتىندا ماشينانى قوساسىڭ, قاجەتتى القابىڭدى سۋعارىپ بەرەدى. ءوزىڭ باسقا جۇمىسىڭدى اتقارا بەر, دەيدى ۆ.گەرگەليۋك.
شارۋاسىن ءارتاراپتاندىرۋدى دا تالاپ قىلىپ وتىر. ەگىستىكتى جولعا قويدى, ەندى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا نيەتتى. قازىر 15 جەرگىلىكتى تۇرعىندى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ناۋقان كەزىندە تاعى 15 جۇمىسكەردى ەڭبەككە تارتادى ەكەن.
سونىمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ «ينۆەستيتسيالىق سالىمدار كەزىندە اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىسى شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ بويىنشا سۋبسيديالاۋ» قاعيدالارىنىڭ, «سۋارۋ جۇيەلەرىن جانە تامشىلاتىپ سۋارۋدى قۇرۋ جانە كەڭەيتۋ» جوباسىنا سايكەس سۋارۋ تەحنيكالارىن ساتىپ الۋ, ونىمەن قوسا سۋارۋ جۇيەلەرىن قۇرۋ كەزىندە شىققان شىعىننىڭ 50 پايىزىن سۋبسيديالاۋ تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى. سونداي-اق «اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرىنە سۋ بەرۋ جونىندەگى قىزمەتتەردىڭ قۇنىن سۋبسيديالاۋ» قاعيداسىنىڭ 6-تارماعىنا ساي سۋ بەرۋ جونiندەگi قىزمەتتەردiڭ دە قۇنى سۋبسيديالانادى. مۇنى وبلىستاعى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى بولات ومارباەۆ اتاپ كەتتى.
قازىر وبلىستاعى بەس اۋداننىڭ اۋماعىنداعى ەلۋدەن اسا شارۋاشىلىق جەتكىلىكتى مولشەردە سۋمەن قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر. باسىم بولىگى – اباي اۋدانىندا, 31 ديقانشىلىق ۇيىم بار. سۋارمالى جەردى سۋارۋعا قاجەتتى سۋدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى تۋرالى ماسەلە جوق. دەگەنمەن وبلىس باسشىلىعى سۋ قويمالارىن ءالى دە كوبەيتۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
– ديقانداردىڭ زاماناۋي ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن بەلسەندى ەنگىزۋى كوپتەپ كومەگىن تيگىزۋدە. ماسەلەن, بىلتىردىڭ وزىندە 24 شارۋاشىلىق 780 ملن تەڭگەگە 40 ماشينا ساتىپ الدى. ءوز كەزەگىندە بۇل ينۆەستيتسيا سۋ شىعىنىن 1,5 ەسە ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سايكەسىنشە, از شىعىنمەن كول-كوسىر ءونىم الادى, دەيدى سالا مامانى ب.ومارباەۆ.
باسقارما بەرگەن اقپاراتتى ارقاۋ قىلساق, سۋارمالى القاپ جۇمىستارى بويىنشا وبلىس قازىناسىنان 400 ملن تەڭگە سۋبسيديالانىپتى. دەمەك, وڭىردەگى كوپ ديقان كوپ-كورىم كومەكتى سەزىنىپ وتىر. وسىعان قاراپ تۇيگەنىمىز, ارقادا سۋارمالى القاپ كولەمى ۇلعايىپ كەلە جاتىر.
قاراعاندى وبلىسى,
اباي اۋدانى
