سەناتورلار ەگىس القاپتارىنا ارنايى بارىپ, اعىمداعى جۇمىسقا, شارۋالاردىڭ جاعدايىنا نازار اۋداردى. ودان بولەك, دەپۋتاتتار اۋدان ورتالىعىندا سالىنىپ جاتقان 3 قاباتتى 45 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تانىستى. ساپار بارىسىندا سەناتورلار ءسۇت فەرماسىنا, كارتوپ ءوسىرۋ جانە جارتىلاي فابريكاتتار وندىرىسىنە باردى. اۋدان تۇرعىندارىمەن جانە ەڭبەك ۇجىمدارىمەن كەزدەسىپ, سەناتتىڭ قىزمەتى مەن پارلامەنتتە قابىلدانعان زاڭدار تۋرالى ايتىپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار قاراتوبە اۋدانىنا باردى. سەناتورلار اۋداننىڭ حانكول اۋىلىندا سالىنىپ جاتقان 60 ورىندىق مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى. سونداي-اق قوسكول اۋىلىندا جوندەلىپ جاتقان كىرەبەرىس جولدىڭ ساپاسىنا جانە شالعىن اۋىلىنداعى سۋ قۇبىرلارىن جوندەۋ بارىسىنا نازار اۋداردى.
* * *
ءماجىلىس دەپۋتاتى يۋليا كۋچينسكايا جۇمىس ساپارىمەن ەگىندىكول اۋىلىنا باردى. التى ايدان بەرى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باستى پروبلەماسىنا اينالعان اۋىز سۋ تاپشىلىعى جونىندە اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىمەن, اۋدان باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, جۇمىس جوسپارىن تالقىلادى.
نۇرا توپتىق سۋ قۇبىرى 15 تۇرعىنى بار 24 ەلدى مەكەندى سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. قورعالجىن اۋدانىنىڭ اۋماعى ارقىلى وتەتىن سۋ قۇبىرىنىڭ ءجيى بۇزىلۋىنا بايلانىستى 3 ساۋىردەن باستاپ قورجىنكول جانە باۋمان اۋىلدارىندا اۋىز سۋ تاپشىلىعى سەزىلىپ وتىر. سوندىقتان 2 ماۋسىمدا ەگىندىكول اۋدانى اۋماعىندا جەرگىلىكتى اۋقىمداعى تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي جاريالانعان بولاتىن.
– سۋ قۇبىرىنىڭ 90 پايىزىنىڭ توزىعى جەتكەن. ءتىپتى باسقا دا جەرلەردە سۋ ءجيى توقتاپ قالادى. جىل باسىنان بەرى سۋ قۇبىرىندا 79 اپات تىركەلىپ, جەكەلەگەن ۋچاسكەلەردە سۋ شىعىنى 70-80 پايىزعا جەتتى. ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ماگيسترالدىق جەلىلەردىڭ زاقىمدالعان ۋچاسكەلەرىن تولىق اۋىستىرىپ, سۋ قۇبىرىن جاڭارتۋ قاجەت, – دەدى ەگىندىكول اۋدانىنىڭ اكىمى ەرلان مۇحامەدين.
دەپۋتات سۋ شىعارۋ ءۇشىن قازىلعان قۇدىقتاردى دا كورىپ شىقتى. تۇششى سۋ الۋ ماقساتىمەن قازىلعان قۇدىقتاردان ءالى دە تازا سۋ شىقپاي تۇر. بۇگىنگى كۇنى ەگىندىكول اۋدانى اكىمدىگى حالىققا, ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك نىساندارعا جانە باسقا دا مەكەمەلەرگە سۋ جەتكىزىپ بەرىپ جاتىر.
* * *
ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرگۇل تاۋ الماتى قالالىق پاللياتيۆتىك ورتالىعىنا باردى. دەپۋتات اتالعان مەكەمەنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, ۇجىمىمەن كەزدەستى. وندا ورتالىقتىڭ كوپتەن بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان كەشەندى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
– مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ قاجەت. تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى وتە تومەن. الماتى قالاسىنىڭ پاللياتيۆتىك ورتالىعىندا اۋىر ناۋقاستاردى تاسۋعا كومەكتەسەتىن ارنايى قۇرىلعىلار جوق. ەر كىسىلەردىڭ مەديتسينالىق پروتسەدۋرالاردان ءوتۋىن, كيىمدەرىن اۋىستىرۋىن, كوتەرىپ-وتىرعىزۋىن قىز-كەلىنشەكتەر اتقارادى, – دەدى نۇرگۇل تاۋ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, پاللياتيۆتىك ورتالىقتىڭ عيماراتى ابدەن توزعان. مۇنداي مەكەمەلەرگە قويىلاتىن تالاپتارعا تولىق سايكەس كەلمەيدى جانە كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. دالىزدەر تار, ينجەنەرلىك جەلىلەرى مەن كوممۋنيكاتسيالارىن جاڭعىرتۋ كەرەك. 2016 جىلعا جوسپارلانعان پاللياتيۆتىك ورتالىقتىڭ جاڭا عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى جوبا تۇرىندە قالدى, 2019 جىلى جسق مەرزىمى اياقتالعان. قازىر جسق جۇمىستارىنا 145 ملن تەڭگە جۇمسالعان, بىراق قۇرىلىستىڭ اياقتالۋى تەك 2025 جىلعا جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار ورتالىقتى قارجىلاندىرۋدا قيىندىقتار بار. تاريفتەردە ينفلياتسيا ەسكەرىلمەگەن. جەكە گيگيەنا قۇرالدارى بولىنبەيدى.
سونداي اق دەپۋتات «جايلى مەكتەپ» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنىپ جاتقان مەكتەپ قۇرىلىستارى مەن باسقا دا پروبلەمالىق نىسانداردى ارالادى. نۇرگۇل تاۋ بۇدان بولەك, قوناەۆ قالاسىنداعى «شاراپات» الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ ۇجىمىمەن, وبلىستىق, قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىمەن جانە تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ وتكىزدى.
* * *
ءماجىلىس دەپۋتاتى ەدىل جاڭبىرشين ماڭعىستاۋ وبلىسى قاراقيا اۋدانىندا ەگىنشىلىكپەن اينالىساتىن شارۋا قوجالىقتارى يەلەرىمەن كەزدەستى.
قاراقيا اۋدانىندا 416 شارۋاشىلىق بولسا, ونىڭ 41-ءى ەگىن وسىرۋمەن اينالىسادى. ماڭعىستاۋلىق ەگىنشىلەر ءبارىن وسىرۋگە دايىن, تەك مەملەكەتتەن قولداۋ كەرەك دەيدى. بۇگىنگى كەزدەسۋگە كەلگەن ەگىنشىلەر وسىنداي ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. ەگىن شارۋاشىلىعىندا تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىنە سۋبسيديا قاراستىرىلعان. الايدا قاراقيالىق ديقاندار بۇل قارجىنى الماعان. ەگىن ءوسىرۋ ءۇشىن قۇنارلى جەر, تۇششى سۋ, ەلەكتر ەنەرگياسى جانە ءتۇرلى تىڭايتقىش كەرەك. ەگىنشىلەر وسىعان دا سۋبسيديا ءبولۋدى سۇراپ وتىر.
– تۇراقتى ءونىمدى وتكىزەتىن جەر جوق. ديقانداردان ارزان باعاعا الىپ, قىمباتقا ساتادى. وتپەي قالسا, شىرىگەن جەمىستى قايتا تاپسىرادى. ودان بىزگە نە پايدا؟ 20-30 تەڭگە قوسسا, حالىققا دا پايدا ءارى جىلدام وتەر ەدى. ەگىنشىلىكپەن اينالىسۋ وڭاي شارۋا ەمەس. وزدەرى ەگەدى, وزدەرى تەرەدى. ەگىن شارۋاشىلىعىنا ەشكىم كەلگىسى كەلمەيدى. جۇمىس كۇشى ماسەلەسى دە وزەكتى بولىپ وتىر, – دەيدى ديقان باۋىرجان تولەپوۆ.
قاراقيالىق ديقاندار جەمىس-جيدەكتەر مەن كوكونىستەر وسىرەدى. بۇل ورايدا وسى سالاعا قولداۋدى ارتتىرسا دەگەن نيەتتە.
– ازىق-ت ۇلىكتىڭ 70-80 پايىزى سىرتتان كەلەدى. سوعان قاراماستان ديقاندار قاراقيا اۋدانىندا ەگىن ەگىپ, ءتۇرلى ءونىم الىپ وتىر. ولاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن, ۋاجدەرىن تىڭداپ, ماسەلەلەرىن كوزبەن كوردىك. ەندى شەشۋ جولدارىن بىرگە قاراستىراتىن بولامىز, – دەدى ە.جاڭبىرشين.
* * *
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى تىلەكتەس ادامبەكوۆ پەن ءۇنزيلا شاپاق قاراعاندى وبلىسىنىڭ وساكاروۆ اۋدانىندا بولىپ, «قازسۋشار» رمك ۇجىمىمەن كەزدەستى.
بۇل كاسىپورىن اقمولا, قاراعاندى, پاۆلودار جانە باسقا دا وبلىستاردى, سونداي-اق استانا قالاسىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. مەكەمەنىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 500 ملن تەكشە مەتردى قۇرايدى. دەپۋتاتتارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەنى, سونىڭ ىشىندە جالاقىنىڭ تومەندىگىن ايتىپ, شاعىمداندى.
– ءبىزدىڭ كاسىپورىنداعى جۇمىسشىلار سانى ونسىز دا كوپ ەمەس. سالىستىرمالى تۇردە قاراساق, كومىر رازرەزىندە ورتاشا جالاقى 300 مىڭ تەڭگە بولسا, ءبىزدىڭ جالاقىمىز – 70 مىڭ, قىس مەزگىلىندە 130 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. كادر تۇراقتامايدى. قازىرگى ۋاقىتتا ءار ۋچاسكەدە سلەسارلار, دانەكەرلەۋشىلەر مەن توكارلار جەتىسپەيدى. ەگەر جالاقى وسپەسە, مەن دە باسقا جۇمىس ورنىن ىزدەۋگە ءماجبۇرمىن, – دەدى جىلۋمەن جابدىقتاۋ ۋچاسكەسىنىڭ باستىعى رىمبەك بايماعامبەتوۆ.
تىلەكتەس ادامبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى دە وسىنداي سۇراقپەن دەپۋتاتتارعا جۇگىنگەن. ماجىلىسمەن وساكاروۆ اۋدانىنداعى جالاقى دەڭگەيىنىڭ وتە تومەن ەكەنىن ايتىپ, ونى ارتتىرۋ قاجەتتىنە توقتالدى.
– جالاقى 50 پايىزعا وسسە دە, سەزىلمەۋى مۇمكىن. ول ءۇشىن جالاقى كەستەسىن كوتەرۋ كەرەك. الايدا بۇل كاسىپورىننىڭ ءالى دە وتەلمەگەن قارىزى بولعاندىقتان, ەڭبەكاقىنى ءوسىرۋ دە وڭاي شەشىلە قويمايتىنى انىق. دەگەنمەن ءبىز مەكەمەنىڭ ستراتەگيالىق نىسان ەكەنىن تۇسىنەمىز, وسى سۇراق بويىنشا ەكولوگيا مينيسترلىگىمەن كەزدەسەمىز. بۇل بىرنەشە وبلىستىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. سوندىقتان ماسەلە باقىلاۋدا بولادى, – دەدى دەپۋتات.
