ەگىنشىنىڭ ەڭسەسى تۇسپەيدى
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ بيىلعى قولايلى جاعداي ەگىن وراعىن ۋاقتىلى باستاۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىعى 2,4 ملن گەكتار نەمەسە 14,1% ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدار جينالدى. ورتاشا ءتۇسىم گەكتارىنا 11,5 تسەنتنەر بولىپ, 2,8 ملن توننا استىق باستىرىلدى.
بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ جالپى جينالاتىن القابى 24 ملن گەكتاردى قۇرايدى. ەگەر داقىلدار بولىنىسىنە قارايتىن بولساق, 13,7 ملن گا – بيداي, 2,8 ملن گا – مايلى داقىلدار, 188 مىڭ گا – كارتوپ, 165 مىڭ گا كوكونىس جيناۋعا دايىن. ەگىس ناۋقانى ساپالى تۇقىمداردى پايدالانۋ ارقىلى وڭتايلى مەرزىمدە جۇرگىزىلدى. ديقاندار تىڭايتقىشتاردى دەر كەزىندە بەرىپ, ارامشوپتەر مەن اۋرۋلارعا قارسى حيميالىق وڭدەۋ جۇمىستارىن ۋاقتىلى جۇرگىزدى.
سونىمەن قاتار ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە ديقاندار قۇرعاقشىلىق پەن ەگىستىك سۋىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى بىرقاتار قيىندىققا تاپ بولدى, بۇل ەگىستىكتىڭ جاعدايىنا اسەر ەتتى. وسى رەتتە وڭىرلىك اۋقىمدى توتەنشە جاعداي جاريالاۋ جانە شارۋالاردىڭ شىعىندارىن جابۋ, سۋبسيديالاردى جەدەلدەتىپ تولەۋ جانە نەسيە مەرزىمىن ۇزارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردى جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى جاندوس نۇرماعانبەتوۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەگىن جيناۋ ناۋقانىن ۋاقتىلى جۇرگىزۋ ءۇشىن 426 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى ءبولىندى. شىلدە-تامىز ايلارىندا 119 مىڭ تونناسى نەمەسە 28%-ى جونەلتىلدى. جانارماي قوزعالىسىن باقىلاۋ جانە اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرقاتار قوسىمشا شارا قابىلداندى. ولاردىڭ ىشىندە جەكە پين-كودتاردى بەلگىلەۋ, ديزەل وتىنىن سارى, كوك جانە قىزىل تۇستەرگە بوياۋ, جەكە ۆيرتۋالدى قويمالار قۇرۋ بار.
سونىمەن قاتار قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ايداربەك ساپاروۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ەرمەك مارجىقپاەۆ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ وڭىرلەردەگى جۇمىستاردىڭ دايىندىعى مەن جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا توقتالدى.
پرەمەر-مينيستر ەگىندى ۋاقىتىندا جانە ساپالى جيناپ الۋ ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بىرقاتار وڭىردە ەگىن وراعى باستالىپ كەتتى. ۇكىمەت تاراپىنان قارجىلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتى شارا قابىلداندى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ماسەلەن, نارىقتىق باعادان 15%-عا تومەن باعامەن (250 تەڭگە/ليتر) ديزەل وتىنى ءبولىندى. 140 ملرد تەڭگە بيۋدجەتتىك نەسيە بەرۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق جاڭا استىقتى فورۆاردتىق ساتىپ الۋعا 81 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بيىل مال ازىعىن دايىنداۋعا ارنالعان تەحنيكا مەن سۋارۋ جۇيەلەرىن ساتىپ الۋ ءۇشىن «قازاگروقارجى» كومپانياسىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىن ۇلعايتۋعا 20 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, جاز ايلارى جىلداعىدان ىستىق بولدى. قۇرعاقشىلىقتان بىرقاتار ءوڭىر زارداپ شەكتى. ولاردا جينالاتىن ءونىم كولەمى ازايىپ قالايىن دەپ تۇر. قۇرعاقشىلىقتىڭ سالدارىن جويۋ ماقساتىندا شۇعىل شارالار قابىلداندى. ونىڭ ىشىندە ۇكىمەت رەزەرۆىنەن قاراجات بولىنەدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
بۇل رەتتە «بايتەرەك» حولدينگىنە قۇرعاقشىلىقتان زارداپ شەككەن شارۋالاردىڭ نەسيەلەرى بويىنشا بورىشتاردى تولەۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ جانە ونى قايتا قۇرىلىمداۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
«جەتكىلىكتى كولەمدە ءونىم جينالادى. قازاقستاندىقتار نانسىز قالمايدى», دەپ اتاپ ايتتى ءا.سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار ول كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن سۋ تاپشىلىعى اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ-قاتەرگە اينالىپ وتىرعانىن ايتتى. سوندىقتان سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋدى كۇشەيتۋ بويىنشا جول كارتاسىن ازىرلەۋ, ال وڭىرلەرگە بەلسەندى تۇردە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ تالاپ ەتىلەدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى جاعدايدا جەمشوپ دايىنداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا قوستاناي, تۇركىستان, جامبىل, سولتۇستىك قازاقستان, الماتى وبلىستارىندا مال ازىعىن دايىنداۋ قارقىنى جاقسى. ال پاۆلودار, شىعىس قازاقستان, اباي, اتىراۋ, باتىس قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا جۇمىس باياۋ جۇرۋدە.
«اتالعان وڭىرلەر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, جۇمىس قارقىنىن كۇشەيتىپ, جەمشوپ باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋى قاجەت», دەدى ول.
ۇكىمەت باسشىسى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, استىقتى دەر كەزىندە تاسىمالداپ, ساقتاۋ ورىندارىن دايىنداۋ بويىنشا جۇمىستى ۋاقتىلى جۇرگىزۋدى, سونداي-اق تۇراقتى باعانى ساقتاي وتىرىپ, جەمشوپ قورىن ساپالى دايىنداۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن نازارعا الدى.
جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا تولىق دايىن ەمەس
ۇكىمەت وتىرىسىندا الداعى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دايىندىق بويىنشا وزەكتى ماسەلەلەر قارالعانىن ايتتىق. وتىرىس بارىسىندا ءا.سمايىلوۆ جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى الدىندا كومىردى وتكىزۋ پۋنكتتەرىن, ونىڭ ساپاسى مەن باعاسىنىڭ نەگىزدىلىگىن تەكسەرۋدى تاپسىردى.
ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ج.نۇرماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس ەلىمىزدىڭ ەلەكتر ستانسالارىندا 10 ەنەرگەتيكالىق بلوك, 49 قازاندىق جانە 54 تۋربينانى كۇردەلى جوندەۋ كوزدەلگەن. بۇگىنگى تاڭدا 4 ەنەرگەتيكالىق بلوك, 24 قازاندىق جانە 15 تۋربينا جوندەۋ جۇمىستارىمەن قامتىلعان. سونداي-اق 3 ەنەرگەتيكالىق بلوك, 13 قازاندىق جانە 11 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى.
بۇعان قوسا بيىل 25,3 مىڭ كم ەلەكتر جەلىسىن, 567 قوسالقى ستانسانى, سونداي-اق 3,5 مىڭ تاراتۋ پۋنكتى مەن ترانسفورماتوردى كۇردەلى جوندەۋ جوسپارلانعان. بۇگىنگى تاڭدا 13 مىڭ شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى, 364 قوسالقى ستانسا جانە 2 مىڭ تاراتۋ پۋنكتى مەن ترانسفورماتور بويىنشا جۇمىستار اياقتالىپتى.
جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دايىندىق اياسىندا تاۋەكەل ايماعىندا تۇرعان ەنەرگەتيكالىق كاسىپورىندارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. ماسەلەن, ريددەر جەو-سىندا بارلىق قازاندىققا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, ءارتۇرلى دەڭگەيدە وسىنداي جۇمىس ەكىباستۇز, جەزقازعان, شاحتينسك, كەنتاۋ, ستەپنوگور جەو-لارىندا جانە ت.ب. جەرلەردە جۇرگىزىلىپ جاتىر.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءىلياس وسپانوۆ جىلۋ جەلىلەرىن, الەۋمەتتىك سالا نىساندارىن, تۇرعىن ۇيلەر مەن ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالاردى دايىنداۋ تۋرالى بايانداما جاسادى. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنىڭ دايىندىعى 88%-دى (9 399), دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنىڭ دايىندىعى 88,6%-دى (5 015), تۇرعىن ۇيلەردىڭ دايىندىعى 75,1%-دى (37 555) قۇرايدى. بۇل رەتتە رەسپۋبليكا بويىنشا 593 شاقىرىم جىلۋ جەلىسىن جوندەۋ جوسپارلانعان. قازىرگى ۋاقىتتا 382 كم نەمەسە جوسپاردىڭ 64,4%-ى اياقتالدى.
پاۆلودار وبلىسىندا جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىن اپاتسىز وتكىزۋ ءۇشىن قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى ءوڭىر اكىمى اسايىن بايحانوۆ بايانداما جاسادى. قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ شاحتينسك جەو-cى جانە تەمىرتاۋدىڭ ەكىنشى جەو-سىن جوندەۋ جۇمىستارى تۋرالى ايتىپ بەردى.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ قىس مەزگىلىندە «ماەك» جۇمىسىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى, ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرىك ابدىعالي ۇلى جەزقازعان جەو-سىن جوندەۋ تۋرالى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ەرمەك كوشەرباەۆ ريددەردەگى جەو مەن جەلىلەردى جوندەۋ جۇمىستارى تۋرالى باياندادى.
ءا.سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ باستالۋىنا ءبىر ايدان اسا ۋاقىت قالدى جانە جالپى دايىندىق جۇمىستارى بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جۇيەلىك وپەراتور «KEGOC» كومپانياسى جىلۋ ورتالىقتارىنداعى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ كەستەسىن بەكىتتى. الايدا بۇل كەستەدەن كەشىگۋ بايقالىپ وتىر, كەي جاعدايلاردا جوندەۋ جۇمىستارىن كەلەسى جىلعا اۋىستىرۋ فاكتىلەرى تىركەلگەن.
«سوندىقتان قىس ۋاقىتىندا وسى وبەكتىلەردىڭ تۇراقتى جۇمىسىندا تاۋەكەلدەر تۋىنداۋى مۇمكىن. ماسەلەن, تەمىرتاۋ, ريددەر, ەكىباستۇز, جەزقازعان قالالارى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسى تاۋەكەل ايماعىندا ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيستر پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن «قازاقمىس», «ورتالىق ازيا وتىن-ەنەرگەتيكالىق كومپانياسى», «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» كومپانياسىنىڭ باسشىلارىمەن جانە يەلەرىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋ قاجەت ەكەنىن قاداپ ايتتى.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى جىل سوڭىنا دەيىن ەلوردادا 3-جەو مەن ەكى گاز تۋربينالىق ستانسانى جوسپار بويىنشا ىسكە قوسۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. جالپى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وڭىرلەردە 13 مىڭنان اسا اۆتونومدى قازاندىق دايىنداۋ قاجەت كورىنەدى.
ء«ىس جۇزىندە شامامەن 11 مىڭ قازاندىق نەمەسە 81%-ى دايىندالدى. الماتى, جامبىل وبلىستارىندا جانە شىمكەنتتە جۇمىس قارقىنى باياۋ», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
وعان قوسا پرەمەر-مينيستر جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋ بويىنشا 4 ءوڭىر جۇمىس كولەمىنىڭ جارتىسىن دا اياقتاماعانىن ايتتى. بۇلار – الماتى, ماڭعىستاۋ, قىزىلوردا جانە اباي وبلىستارى.
سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى بويىنشا جوندەۋگە جوسپارلانعان 1,5 مىڭ شاقىرىمنىڭ تەك 60%-ى عانا جوندەلدى. باسقا وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا, الماتى قالاسىندا جانە قىزىلوردا وبلىسىندا جۇمىس قارقىنى تومەن.
بۇدان باسقا ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمداردىڭ جەتكىزىلگەن گاز ءۇشىن «قازترانسگاز-ايماق» كومپانياسىنا بەرەشەگى كوپ, شامامەن 13 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ەڭ كوبى – 10 ملرد تەڭگەمەن ماەك-ءتىڭ قارىزى, ودان كەيىن جايىقجىلۋەنەرگو, اقتوبە جەو-سى, وزەن جىلۋ جانە تارازەنەرگوورتالىق تۇر. سونداي-اق جەو-لاردىڭ «بوگاتىر-كومىر» كومپانياسىنا كومىر ءۇشىن 6,4 ملرد تەڭگە سوما بەرەشەگى بار. ونىڭ ىشىندە پاۆلودارەنەرگونىڭ قارىزى ەڭ كوبى – 2,6 ملرد تەڭگە, سەۆكازەنەرگو – 1,4 ملرد تەڭگە جانە ەكىباستۇزجىلۋەنەرگو – 1,3 ملرد تەڭگە.
«بۇل قارىزداردى جاڭا ماۋسىمعا قالدىرۋعا بولمايدى. ويتكەنى وتىننىڭ نورماتيۆتىك قورلارىن قالىپتاستىرۋدا پروبلەمالار ورىن الۋى مۇمكىن. اتالعان وڭىرلەردىڭ اكىمدەرى وسى ماسەلەلەردى شەشۋى كەرەك», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى جالپى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جانە ونى وتكىزۋ بارىسى كۇندەلىكتى ماڭىزدى ماسەلە ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ءاربىر وڭىردە جول كارتاسىن ازىرلەپ, بەكىتۋ قاجەتتىگىن نازارعا الدى.
«وندا جىلۋ جەلىلەرىن دامىتۋ, جاڭا جىلۋ ورتالىقتارىن سالۋ مەن قولدانىستاعى ورتالىقتاردى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى ناقتى ايقىندالادى. سونداي-اق اپات بولعان جاعدايدا وڭىرلىك كوممۋنالدىق قىزمەتتەر مەن جىلۋ ورتالىقتارىنىڭ ءىس-قيمىلىنىڭ ءار قادامى جازىلعان الگوريتم بەكىتىلۋگە ءتيىس», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر وسى سەكتورداعى تسيفرلاندىرۋ مەن اۆتوماتتاندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
«جىلۋ جەلىسى ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاي-كۇيى, شىعىن دەڭگەيى, تۇتىناتىن جىلۋ ەنەرگياسىنىڭ سانى مەن ساپاسى تۋرالى وبەكتيۆتى دەرەكتەر قاجەت. بۇل جىلۋ جۇيەسىن باسقارۋعا جانە جىلۋ بەرەتىن وبەكتىلەردەگى اۆاريالار سانىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ول.
جالپى, ۇكىمەت باسشىسى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە بارلىق جوسپارلانعان جوندەۋ جۇمىسىنىڭ اياقتالۋىن جانە قاجەتتى كولەمدە وتىننىڭ الدىن الا جەتكىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتتى.
«ىشكى كومىر نارىعىندا دۇربەلەڭگە جول بەرمەۋ ءۇشىن ءوڭىر اكىمدىكتەرى ءتيىستى تارتىپپەن ەكى اپتا مەرزىمدە كومىردى دايىنداۋ جانە وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ جاعدايىنا, ونىڭ ساپاسىنا, جەتكىزۋ كەستەلەرىنە, باعالاردىڭ نەگىزدىلىگىنە تەكسەرۋ جۇرگىزۋى قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
