بۇل – ءموردى عۇن بابالارىمىز وسىدان ەكى مىڭ جىل بۇرىن پايدالاندى دەگەن ءسوز. تاريحي دەرەكتەردە ب.ز.د. ەكىنشى عاسىردا ءومىر سۇرگەن كوشپەلى عۇن ۇلىسى باتىس حان يمپەرياسى, كورشىلەرى ءدۇنحۋ, سيانبي, ت.ب. مەملەكەتتەرىمەن, سونداي-اق وزدەرىنە باعىنىشتى دينلين تايپاسى قاتارلى ەلدەرمەن قازىرگى تىلمەن ايتقاندا, ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستا بولعانى تۋرالى ەجەلگى قىتاي جازبالارىندا (سىما تسيان) باياندالادى.
وسى ورايدا ايتپاعىمىز, عۇندار مەملەكەتارالىق ساياسي-جاۋىنگەرلىك شارتتار كەزىندە ءوزارا كەلىسىمدى بەكىتۋ ءۇشىن ءمور پايدالانعانى انىق. ال بۇدان بەس جىل بۇرىن موڭعول – فرانتسيا بىرىككەن ەكسپەديتسياسى وتۋكەن قويناۋىنىڭ (موڭعوليا) كۇرەتامىرى تامىر دارياسىنىڭ ساعاسى ۇلان-قوشۋ اتتى القاپتاعى 2-قورعاندى قازعان كەزدە تاپقان بۇل ءموردىڭ سيپاتىنا توقتالساق, ءتورتبۇرىش ءپىشىندى جادىگەردىڭ سىرتقى پوشىمى ەكىقابات قولادان قۇيىلىپ, جوعارى جاعىندا ءموردى بۇلدىرگىلەپ الىپ جۇرەتىن تاسپا وتكىزەرلىك تەسىك ورنالاسىپتى. جادىگەردىڭ بيىكتىگى – 1,3 سم, ءتورتبۇرىش ولشەمى – 1,7 ح 1,6 سم.
ءموردىڭ باستى قۇندىلىعى – تابانىندا شارشىلانعان جازۋى بار. «بۇل – جادىگەر عۇنداردىڭ جازۋ مادەنيەتىن ايگىلەيتىن بىردەن-ءبىر دالەل», دەيدى زەرتتەۋشىلەر. بىراق جازۋدى ازىرگە جەر بەتىندە وقيتىن مامان جوق.
بۇعان دەيىن اتالعان جادىگەرگە ۇقساس ءمور 2010 جىلى تابىن تولاعاي (تاۆان تولگوي) قورعان كەشەنىنىڭ 59-وباسىنان شىقسا, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ جەرىندەگى ەجەلگى وڭتۇستىك عۇن مەكەنىنەن كونە قىتاي جازۋى تاڭبالانعان ءمور تابىلعان بولاتىن.
