ارزان شەتەلدىك تاۋاردىڭ ارباۋى

ارزان يمپورتتىڭ ۇلعايۋىنا رەسەيلىك تاۋارلار ءۇشىن سىرتقى نارىقتىڭ تارىلۋى مەن رۋبل باعامىنىڭ تەڭگەگە تەڭگەرىمىندە تومەندەۋى سەبەپ بولىپ وتىر. سوعان ساي كورشى ەلدىڭ تاۋارلارىنا سۇرانىستىڭ ارتاتىنى تۇسىنىكتى. سالالىق قاۋىمداستىقتاردى الاڭداتقان بۇل ماسەلە «اmanat» پارتيا­سى­نىڭ ەكونوميكا, كاسىپكەرلىك جانە اگرار­لىق سەكتوردى دامىتۋ جونىندەگى ايماق­تىق كەڭەستەرىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا تالقىلاندى. پارتيا حاتشىسى­ ەلدار جۇماعازيەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن وندىرۋگە قاجەتتى قۇرام­داس بولىكتەر قىمباتتاپ بارادى. ياعني قارىز مولشەرىنىڭ, ەلەكتر قۋاتىنىڭ, جانار-جاعارمايدىڭ, تۇقىمنىڭ, اۋىل شارۋا­شىلىعى تەحنيكاسىنىڭ قۇنى, جەمشوپ باعاسى, وسىمدىكتەردى قورعاۋ امالدارىنىڭ شىعىنى كورشىنىكىنەن الدەقايدا قىمبات. ناتيجەسىندە وتاندىق وندىرۋشىلەر ارزان يمپورتتىڭ قۇرساۋىندا قالىپ وتىر.

قازىر بۇل ەلدەن تاۋار, ازىق-ت ۇلىك, ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىن جەتكىزۋ ءۇردىسى ۇدەپ بارادى. ماسەلەن, قوستاناي وبلىستىق پارتيا فيليالىنىڭ وكىلى دانيار نۇرپەيىسوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى ءسۇت زاۋىتتارى ءوز كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ ءونىمىن ساتىپ الۋدان باس تارتىپ جاتىر. ويتكەنى رەسەيلىك ءسۇتتىڭ باعاسى ايتارلىقتاي ارزان.

ءسۇت وندىرۋشىلەردىڭ باسىنداعى جاعداي استىق وندىرۋشىلەرگە دە قاتىستى. «قازاقستاننىڭ استىق وداعى» زتب توراعاسى نۇرلان وسپانوۆ وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قورعايتىن ىقپالدى شارانىڭ جوقتىعىنا قىنجىلادى. «الەمدە استىق باعاسى قۇلدىراپ كەتكەن جاعدايدا وزگە ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرى ىشكى باعانى وتاندىق استىق وندىرۋشىلەرگە قولايلى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن يمپورتتى شەكتەۋ جونىندە شارا قابىلدايدى. وكىنىشكە قاراي, رەسەي استىعى ارزان باعامەن يمپورتتالىپ جاتىر. زاڭسىز جولمەن جەتكىزىلىپ جاتقانى دا بار. ال ونى تاپتىشتەپ قاداعالاپ, باقىلاپ جاتقان ەشكىم جوق. ساپاسى ارنايى ساراپتامادان
وتپەگەن ءداندى-داقىلدار, تۇپتەپ كەلگەندە, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرۋى مۇمكىن», دەيدى ول.

بۇل رەتتە بىرلەستىك توراعاسى رەسەيدەن جەتكىزىلەتىن جۇمساق بيدايدى جۇك كولىگىمەن تاسىمالداۋعا 10 قازاننان باستاپ شەكتەۋ قويۋ مەرزىمىن ۇزارتۋدى, 1 قىركۇيەكتەن باستاپ جۇمساق بيداي مەن كۇنباعىس ءدانىن جۇك كولىگىمەن تاسىمالداۋ ارقىلى ەكسپورتتاۋدى توقتاتۋدى ۇسىندى.

«ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرىنە جۇك كولىكتەرى ارقىلى يمپورتتالعان استىق كەيىن ۆاگوندارعا تيەلىپ, وڭتۇستىك ايماقتار ارقىلى وزگە ەلدەرگە ەكسپورتتالادى. سونداي-اق 1 قىركۇيەكتەن باستاپ بيداي مەن كۇنباعىس ءدانىن يمپورتتاۋعا تاريفتىك ەمەس كۆوتالار ەنگىزۋ قاجەت. كۆوتا كولەمى ءاربىر الۋشى ءۇشىن ونىڭ استىقتى وڭدەۋ نەمەسە قۇس جۇمىرتقاسىن (ەتىن) ءوندىرۋ جونىندەگى پاسپورتتىق قۋاتىنىڭ 30%-ىنان اسپايتىن ەسەبىنەن ايقىندالۋعا ءتيىس. ال اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىنىڭ قالعان كولەمىن ىشكى نارىقتان ساتىپ الۋعا مىندەتتەۋ كەرەك», دەدى ن.وسپانوۆ.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قاراستى اگرارلىق ازىق-ت ۇلىك نارىقتارى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن قايتا وڭدەۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى شايمەردەن احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, يمپورتقا تىيىم سالۋ ءۇشىن ناقتى نەگىزدەمە بولۋ كەرەك. بۇل رەتتە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر جاركەنوۆ پروبلەمانى بىرلەسىپ شەشۋگە دايار ەكەنىن جەتكىزدى. «ەاەو كەلىسىمىنە سايكەس قانداي دا ءبىر شەكتەۋ شارالارىن قابىلداۋعا تىيىم سالىنعان. الايدا دەمپينگ, ياعني تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى جاساندى تومەن باعامەن ساتۋ فاكتىلەرى انىقتالعان جاعدايدا, ونىڭ الدىن الۋعا بولادى. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ بۇل باعىتتا بىرقاتار تاجىريبەسى بار. سوندىقتان ءبىز بۇل ماسەلەنى كوتەرىپ, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىمەن بىرگە ورتاق شەشىمدى قاراستىرۋعا دايىنبىز», دەدى ول.

ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, «اmanat» فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى البەرت راۋ قازاقستان نارىعىنداعى قازىرگى جاعدايعا ءاتۇستى قاراۋعا بولمايتىنىن جانە ەل ەكونوميكاسىنا ءتيىمدى شارا قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. «رەسەي استىعىنىڭ ەلىمىزگە جۇك كولىگىمەن تاسىمالداۋىنا قاتىستى شەكتەۋ تەك زاڭعا قايشى ارەكەتتەر انىقتالعاننان كەيىن بارىپ قويىلدى. يمپورتتالعان استىقتىڭ ناقتى كولەمىن ءالى دە بىلمەيمىز. سوندىقتان وتاندىق استىق وندىرۋشىلەردىڭ الاڭداۋىنا تولىق نەگىز بار. بۇل – كورشى ەلدىڭ ديقاندارى مول ونىمگە كەنەلگەن سا­يىن وتاندىق شارۋالاردان ۇيقى قاشادى دەگەن ءسوز. بۇل قاۋىپ الداعى ۋاقىتتا دا سەيىلمەيدى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ءبارىمىز كورىپ, ءبىلىپ وتىرمىز. ەندى از ۋاقىتتا قانداي دا ءبىر ناقتى شارا قابىلداۋ كەرەك», دەدى دەپۋتات.

بەيبەرەكەت يمپورتتان زارداپ شەگىپ وتىرعان تاعى ءبىر سالا – وتاندىق قاپتاما ءوندىرىسى. «قازاقستاننىڭ قاپتاماشىلار قاۋىمداستىعى» زتب جانە «قازاقستاننىڭ قايتالاما شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋشىلەر قاۋىمداستىعى» زتب ديرەكتورى باتىربەك اۋباكىروۆ ەلىمىزدەگى تاۋار وندىرۋشىلەر وتاندىق ءونىمدى قىمباتسىنىپ, رەسەيدىڭ ارزان قاپتاماسىنا مويىن بۇرعانىن ايتىپ وتىر. «قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىس­تى ىشكى نارىقتى قورعاۋ شارالارى اۋاداي قاجەت. ازىق-ت ۇلىك وندىرەتىن ەلىمىزدەگى ءىرى كومپانيالار وتاندىق قاپتامالاردان باس تارتىپ, رەسەيدىڭ ونىمىنە ويىسا باستادى. مەملەكەت قولداۋىن كورىپ وتىرعان قازاقستاندىق ازىق-ت ۇلىك وندىرۋشىلەر قاپتامانى شەتەلدەن ساتىپ الىپ, وزگە ەلدىڭ ەكونوميكاسىن جارىلقاپ جاتقانى قانشالىقتى ادىلەتتى؟ دۇرىسىندا ەلىمىزدە وندىرىلگەن تاۋاردىڭ قاپتاماسى دا وتاندىق ءونىم بولۋى كەرەك ەمەس پە؟ مۇنى زاڭمەن نەمەسە قانداي دا ءبىر قۇقىقتىق اكتىلەرمەن بەكىتۋ قاجەت. بيىل ءساۋىر ايىنان بەرى يمپورتقا شەكتەۋ قويىلماۋى كەسىرىنەن وتاندىق نارىقتىڭ 38%-ىنان ايىرىلدىق», دەيدى قاۋىمداستىق باسشىسى.

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمي­نيسترى قايرات بالىقباەۆ ۆەدومستۆو­ بىر­قاتار سەرتيفيكاتتاۋدى جولعا قوي­عا­نىن, سونىڭ ناتيجەسىندە نارىقتا «قازاق­ستان­دا جاسالعان» بەلگىسى بار تاۋارلار پاي­دا­ بولعانىن العا تارتتى. «پرەمەر-ءمي­نيستردىڭ تاپسىرماسى بويىنشا وسى سەرتي­في­كاتتاۋلارعا بالاما نەگىزىندە قازاقستاندا جاسال­عان تاۋارلاردىڭ رەەسترىن جاساۋ مۇم­كىندىگى قاراستىرىلۋدا. ياعني وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر اتالعان رەەسترگە ءوتۋى ءۇشىن كووپەرتيۆتىك قاعيدانى ۇستانۋعا ءتيىس بولادى. بۇل قاعيداعا تەك وتاندىق قاپ­تا­مالاردى پايدالانۋدى مىندەتتەۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋعا دايىنبىز. ياعني بۇل ماسەلەنى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, ءتيىستى شارا قابىلداۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

«اmanat» پارتياسى ۇكىمەتپەن بىرگە جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان «اۋىل اماناتى», «جەر اماناتى» جوبالارىنا قاتىسۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان تۇرعىنداردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. اقمولا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دۋلات سەردالىنىڭ ايتۋىنشا, پارتيالىق جوباعا اۋىل تۇرعىندارىمەن قاتار, كەنت جانە شاعىن قالا تۇرعىندارى دا قاتىسۋعا نيەتتى. «اۋىل اماناتى» باع­دارلاماسى اقمولا وبلىسىندا العاش رەت جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سوعان قاراماستان, پارتيالىق جوباعا قاتىسۋعا تىلەك ءبىلدىرىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سانى از ەمەس. ءتىپتى كراسنويار, ستەپنوگور, قوسشى سىندى شاعىن قالالاردىڭ تۇرعىندارى دا اتال­عان باعدارلاما بويىنشا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە العىسى كەلەدى. الايدا جوبا اۋىل تۇر­عىندارىنا عانا ارنالعاندىقتان, قالا­لىق­ ازاماتتاردا ونداي مۇمكىندىك بولماي وتىر. كەنت تۇرعىندارى دا وسىنداي حالدە. وسى ماسەلەگە نازار اۋدارساڭىزدار دەيمىز», دەدى ول.

سونداي-اق جيىن بارىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن سۋبسيديالاۋ كەزىندەگى كەدەرگىلەر, تۋريزم سالاسىن دامىتۋ, قوعامدىق كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, بيتۋم تاپشىلىعى, گازداندىرۋ, تاعى باسقا تۇيتكىلدى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. كەڭەس جۇمىسى مۇنىمەن ءتامامدالمايدى. الداعى ۋاقىتتا دا وزگە وڭىرلەردىڭ كاسىپكەرلەرى قامتىلىپ, بيزنەس- قاۋىمداستىقتى تولعاندىرعان ماسەلەلەر تىڭدالادى.