– جولامان, سەنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىڭ جانكۇيەرلەردىڭ كوز الدىندا. 2008 جىلى 18 جاسىڭدا ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلا سالىپ, وتە جاقسى ناتيجەلەر كورسەتە باستادىڭ. ال وعان دەيىن جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار بۋىنى اراسىنداعى جارىستاردا قانداي كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدىڭ؟
– 2015 جىلدان بەرى حالىقارالىق دودالارعا قاتىسا باستادىم. ۇلتتىق قۇراما ساپىنا قابىلدانعانعا دەيىن كادەتتەر مەن جاستار اراسىندا ازيا بىرىنشىلىگىنىڭ (U-23) جەڭىمپازى اتاندىم. جاستاردىڭ الەم جانە قۇرلىق چەمپيوناتتارىندا بىرنەشە رەت جۇلدەگەرلەر قاتارىنا قوسىلدىم.
– باپكەرلەرىڭ جايىندا نە ايتار ەدىڭ؟
– ءوزىمنىڭ جەكە باپكەرىم – حاكىم ماحمۋدوۆ. ول كىسى قازىر 85 جاستا. سوعان قاراماستان ءالى دە مەنى دايىنداپ ءجۇر. ۇلتتىق قۇراما ساپىندا ازات ەركىنباەۆ پەن ۇلىق قاراشولاقوۆتىڭ قول استىندا جاتتىعامىن.
– قازاقتا «ەر كەزەگى – ۇشكە» دەگەن جاقسى ءبىر ءسوز بار. سونىڭ ساعان تىكەلەي قاتىسى بار سەكىلدى. ولاي دەۋگە نەگىز, وسىعان دەيىن سەن الەم چەمپيوناتىندا ەكى رەت فينالعا شىققانىڭمەن, شەشۋشى تۇستا ۇتىلىپ, كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتىڭ. ال بىلتىر تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىزى دەپ تانىلدىڭ. سول جارىستاردىڭ قالاي وربىگەنى جايىندا بايانداپ بەرسەڭ؟
– العاش رەت الەم چەمپيوناتىنا 2018 جىلى قاتىسىپ, بۋداپەشتەگى جارىستى كۇمىس مەدالمەن قورىتىندىلادىم. فينالدا كەيىننەن الەم مەن ەۋروپانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى اتانعان ازەربايجاندىق ەلدەنيز ازيزليدەن ايلامدى اسىرا المادىم. دەسەك تە وسى مەجەگە جەتكەنىمنىڭ ءوزى مەن ءۇشىن وراسان زور تابىس ەدى. سەبەبى نەبارى 18 جاستامىن, ەرەسەكتەردىڭ وسىنداي ءدۇبىرلى دوداسىنا العاش رەت ءتۇسىپ وتىرمىن. سوعان مەن قاتتى قۋاندىم. 2021 جىلى وسلودا دا اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتكەنىممەن, باس جۇلدە ءۇشىن باسەكەدە الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ەۋروپا ويىندارى مەن بىرىنشىلىگىنىڭ جۇلدەگەرى, مولدوۆالىق ۆيكتور چوبانۋعا ەسە جىبەردىم. كەيدە سول جارىستاردا كۇمىس العانىم دۇرىس تا شىعار دەپ ويلايمىن. كىم ءبىلسىن, ەگەر سپورتتىق كارەرام باستالعان بەتتە بىردەن تەڭدەسسىز دەپ تانىلسام, داڭدايسىپ نەمەسە بوساڭسىپ كەتەر مە ەدىم. ونداي جاعدايدا وپىق جەيتىنىم انىق. ال قولسوزىم جەردە تۇرعان باس جۇلدەدەن ايرىلعاننان سوڭ, سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن ادەتتەگىدەن ەكى-ءۇش ەسە كوپ ەڭبەكتەندىم. جاتتىعۋ زالىندا كوپ تەر توكتىم.
– جوعارىداعى جاعداي ازيا چەمپيوناتتارىندا دا قايتالاندى عوي. ول جارىستاردىڭ العاشقى ەكەۋىندە كۇمىسپەن كۇپتەلسەڭ, سوڭعىسىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلدىڭ...
– ونى دا دۇرىس بايقاعان ەكەنسىز, ازيا چەمپيوناتتارىندا دا ءدال سولاي بولدى. 2018 جىلى بىشكەكتە وتكەن جارىستىڭ فينالىندا جاپونيالىق سەتا تاناكۋراعا جول بەردىم. 2020 جىلى نيۋ-دەليدە كۇنشىعىس ەلىنىڭ تاعى ءبىر وكىلى كەنيترو فۋميتادان ۇتىلدىم. ارادا تاعى ەكى جىل وتكەننەن سوڭ ۇلانباتىردا يراندىق مەحدي موحسەننەدجادتى جىعىپ, التىن مەدالدى ولجالادىم.
– توكيو وليمپياداسىنا شارشەنبەكوۆتىڭ جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلەتىنىنە كۇماندانعاندار كەمدە-كەم ەدى. بىراق سەن قالىڭ توپتىڭ اراسىندا قالىپ قويدىڭ. ۇزدىكتەر ساناتىنا قوسىلۋىڭا نە جەتپەدى دەپ ويلايسىڭ؟
– نەگىزى جاپونياعا جاقسى دايىندىقپەن بارعان ەدىك. ءوز ەلىمىزدە جانە شەت مەملەكەتتەردە ساپالى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن وتكىزدىك. وليمپيادانىڭ العاشقى اينالىمىندا قازاق بالۋانى مەيرامبەك ايناعۇلوۆتى ۇتقاننان سوڭ ءوز-وزىمە دەگەن سەنىمىم ارتتى. ودان كەيىن ۆيكتور چوبانۋمەن كۇرەستىم. سودان ءبىر جىل بۇرىن 2020 جىلى بەلگرادتا وتكەن الەم كۋبوگىندە مەن ونى 8:0 ەسەبىمەن ويسىراتا ۇتقانمىن. بۇل جولى دا جەڭىسكە جەتەتىنىمە ەش كۇمانىم بولمادى. سول شەكتەن تىس سەنىمدىلىك مەنى ورعا جىقتى.
– سەنىڭ سپورتتىق مانسابىڭداعى ەڭ زور تابىسىڭ بىلتىر بەلگاردتا جالاۋى جەلبىرەگەن الەم چەمپيوناتىنداعى التىن جۇلدە ەكەنى داۋسىز. ەندى وسى جارىس جايىندا ەگجەي-تەگجەي اڭگىمەلەپ بەرسەڭ.
– مەن ونەر كورسەتكەن 60 كگ سالماق دارەجەسىندە مىقتى بالۋاندار وتە كوپ بولدى. سولاردىڭ ارقايسىسىنا جەكە-جەكە دايىندالدىم. العاشقى اينالىمداردا ماجارستان مەن اقش-تىڭ اپايتوستەرىنەن باسىم تۇسسەم, جارتىلاي فينالدا قازاقتىڭ بەلدى بالۋانى ايدوس سۇلتانعاليمەن بەلدەستىم. بۇل وتە اۋىر ايقاس بولدى. دەسەك تە سول باسەكەدە مەنىڭ اسىعىم الشىسىنان ءتۇسىپ, اقتىق سىنعا جولداما الدىم. فينالدا بولگاريانىڭ نامىسىن قورعاپ جۇرگەن ارميان سپورتشىسى ەدموند نازاريانمەن كۇش سىناستىم. ونىڭ اكەسى – ارمەن نازارياندى جانكۇيەرلەر جاقسى بىلەدى. كەزىندە ول جەر جاھانداعى ەڭ اتاقتى بالۋانداردىڭ ءبىرى بولدى. ارمەن اتلانتا مەن سيدنەي وليمپيادالارىندا التىن السا, افينادا قولاعا قول سوزدى. الەم چەمپيوناتىن ءۇش مارتە ۇتىپ, تاعى بەس رەت جۇلدەگەرلەر ساناتىنان كورىندى. ەۋروپا چەمپيوناتىندا توعىز رەت فينالعا شىعىپ, التى رەت توپ جاردى. داڭقتى سپورتشىنىڭ ۇلى دا وتە كۇشتى ەكەن. نەبارى 20 جاستا بولسا دا, قۇرلىق چەمپيونى جانە سول جارىستىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتانىپ ۇلگەردى. مەن ونى سودان ءبىراز ۋاقىت تۇرىن بولگاريادا وتكەن تۋرنيردە جەڭگەنمىن. ەكەۋمىزدىڭ كۇرەس مانەرىمىزدە ءبىراز ۇقساستىق بار. سوندىقتان دا نازارياندى ۇتۋ ماعان ايتارلىقتاي قيىندىق تۋعىزا قويعان جوق.
– بىلتىرعى الەم چەمپيوناتى قىرعىزستان سپورت تاريحىندا التىن ارىپتەرمەن جازىلىپ قالعانى ءسوزسىز. ويتكەنى قۇرداسىڭ ءارى دوسىڭ اقجول ماحمۇدوۆ ەكەۋلەرىڭ الەم چەمپيونى اتاندىڭدار. ودان بولەك, امانتۇر يسمايلوۆ قولا مەدالدى يەلەندى. وسىلايشا, الاتاۋدىڭ ارعى بەتىندە ورنالاسقان الاقانداي عانا قىرعىز ەلىنىڭ ءور مىنەزدى ۇلدارى تورتكۇل دۇنيە جۇرتشىلىعىن تامساندىرىپ, ەڭ ۇزدىك كوماندالاردىڭ قاتارىنا قوسىلدىڭىزدار. ەلدەگى سىي-قۇرمەت سوعان لايىق بولدى ما؟
– قىرعىزدار دا قازاقتار سەكىلدى كۇرەستى جان-تانىمەن سۇيەتىن, بالۋاندىق ونەردى ەرەكشە قاستەرلەيتىن حالىق قوي. ەلگە ورالعاننان كەيىن بارشا جۇرت قۇتتىقتاپ, الاقاندارىنا سالىپ ايالادى. سىي دا كوردىك, قۇرمەت تە كوردىك. مەملەكەت باسشىسى كەۋدەمە «داڭق» وردەنىن تاقتى. اللاعا شۇكىر, ەشتەڭەدەن كەندە بولعان جوقپىز. سونىمەن قاتار بۇل جاعداي ءبىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى دە ارتتىراتىنىن دا ەستەن شىعارماعان ءجون. ەندى ەل سەنىمىن اقتاۋ ءۇشىن بۇرىنعىدان دا كوپ ەڭبەكتەنۋ كەرەك. ارينە, ءبىز وسىمەن توقتاپ قالمايمىز. ءالى جاسپىز, كۇش-قۋاتىمىز بويىمىزدا. الدا مەنمۇندالاپ تۇرعان بيىك اسۋلاردى باعىندىرۋعا قارىم-قابىلەتىمىز جەتەدى. ەندىگى ماقساتىمىز – بيىل بەلگرادتا وتەتىن الەم چەمپيوناتى مەن كەلەسى جىلى پاريجدە الاۋى تۇتاناتىن وليمپيا ويىندارىندا اتوي سالۋ.
– قازىرگى كەزدە سەن بىرىككەن كۇرەس الەمنىڭ (UWW) رەيتينگىندە 60 كگ سالماقتاعى بالۋاندارى اراسىندا ءبىرىنشى ورىندا تۇرسىڭ. وزگە دۇلۇلدەردىڭ بارلىعى دا كەيىنگى ساتىلارعا ورنالاسقان. جالپى, سولاردىڭ اراسىنان كىمدەردى ءوزىڭنىڭ نەگىزگى قارسىلاستارىڭ دەپ سانايسىڭ؟
– ءبىزدىڭ سالماقتا باسەكەلستىك وتە كۇشتى. رەيتينگتە مەنەن كەيىن تۇرعان بالۋانداردىڭ قاي-قايسىسىن الساڭىزدار دا كىلەڭ ىعاي مەن سىعايلار. سولاردىڭ اراسىنان تۇركيالىق كەرىم كامال, جاپونيالىق كەنەشيرو فۋميتا, بولگاريالىق ەدموند نازاريان, ماجارستاندىق كريستيان كەچكەمەتي سىندى ساڭلاقتاردى بولە-جارا اتاۋعا بولادى. قازاق بالۋاندارى ايدوس سۇلتانعالي مەن مەيرامبەك ايناعۇلوۆ تا وڭايلىقپەن جەڭىلە قوياتىنداردىڭ ساناتىنان ەمەس. مولدوۆالىق ۆيكتور چوبانۋ قازىرگى كەزدە 63 كگ سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناسىپ ءجۇر. الايدا وليمپيا ويىدارىنا جولدامالار تاراتىلاتىن جارىستاردا ول ءوزىنىڭ ۇيرەنشىكتى سالماعىنا ورالادى دەپ ويلايمىن.
– باسقا سالماق دارەجەلەرىندە ونەر كورسەتىپ جۇرگەن قازاقتىڭ ورەندەرى اراسىنان كىمدەردىڭ كۇرەس ونەرى ۇنايدى؟
– ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە المات كەبىسباەۆتى اتاپ وتەر ەدىم. اعامىزدى تەك مىقتى بالۋان رەتىندە عانا ەمەس, ادامگەرشىلىگى زور ازامات رەتىندە سىيلايمىن. 67 كيلو سالماقتا ازيا چەمپيونى اتانعان مەيىرجان شەرماحانبەتتىڭ دە قارقىنى قۋانتادى.
– شارشەنبەكوۆتەر وتباسىندا جالعىز سەن عانا ەمەس, تۋعان اعاڭ تىنار دا جاقسى كۇرەسىپ جۇرگەن كورىنەدى. ونىڭ باعىندىرعان بەلەستەرى قانداي؟
– ءيا, تىنار اعام دا – ەلىمىزدىڭ بەلدى بالۋاندارىنىڭ ءبىرى. بىلتىر ول ۇلانباتىردا وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا 63 كگ سالماق دارەجەسىندە بەلدەسىپ, باس جۇلدەنى ولجالادى. ونىڭ باسقا دا تولىپ جاتقان اتاقتارى بار. شىنىمدى ايتسام, ءوزىمنىڭ تابىسىمنان گورى اعام جەڭىسكە جەتكەنى الدەقايدا ماڭىزدى. سول كەزدە مەن قاتتىراق قۋانامىن.
– اڭگىمەڭە كوپ راحمەت, جولامان! بارلىق جوسپارىڭ ويداعىداي جۇزەگە اسىپ, بيىكتەردەن كورىن!
– ءاۋمين! «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ وقىرماندارىنا دا جانە بارشا قازاق بالۋاندارىنا ساتتىلىك تىلەيمىن!
اڭگىمەلەسكەن
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
