جاقىندا ەلىمىزدىڭ كومىر ونەركاسىبى ورىندارىنىڭ IV فورۋمى وتكەنى بەلگىلى. «شۇباركول كومىر» ءوندىرىس وشاعىنىڭ ۇجىم باسشىلىعى دا اتالعان ءداستۇرلى ءىس-شاراعا قاتىسىپ, ءوز جەتىستىكتەرىن جاريالادى. تابىستى ارىپتەستەرىمەن وي ءبولىسىپ, تىڭ تاجىريبەلەرمەن الماستى.
«شۇباركول كومىر» – ءوزىنىڭ سيپاتتامالارى بويىنشا بىرەگەي, ساپاسى جوعارى جىلۋ كومىرىن وندىرەتىن ءىرى كەشەندەردىڭ ءبىرى. كومپانيا ءوندىرىس كولەمىنىڭ تۇراقتى ءوسىمىن جىل سايىن جالعاستىرىپ كەلەدى. ونەركاسىپتىڭ جوسپارىنا ەلگە پايدالى جاڭالىقتار اشۋ مەن تاۋ-كەن ءوندىرۋ كولەمىن جىل سايىن ۇلعايتۋ كىرەدى ەكەن.
كومىردى تەرەڭدەتىپ وڭدەۋ باعدارلاماسى
«شۇباركول كومىردە نەگىزگى وندىرىسپەن قاتار كومىردى تەرەڭ وڭدەۋ باعدارلاماسى بار. ءوندىرىستى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 2006 جىلى «شۇباركول كومىر» ونەركاسىپ الاڭىندا تومەن تەمپەراتۋرالى قۇرعاق ايداۋ تەحنولوگياسى بويىنشا ارنايى كوكس وندىرەتىن زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن باستالدى. زاۋىتتىڭ جالپى وندىرىستىك قۋاتى 210 مىڭ توننا ءونىمدى قۇرادى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ارنايى كوكس ءوندىرىسى قازاقستان ءۇشىن بىرەگەي جانە ازىرگە انالوگى جوق», دەدى «شۇباركول كومىر» اق كوكس ءوندىرىسىنىڭ ديرەكتورى سابىرجان يمانباەۆ.
بارشاعا بەلگىلى, زاتتى قالپىنا كەلتىرۋدە ارنايى كوكس – ەڭ جوعارعى سۇرانىسقا يە ونىمدەردىڭ ءبىرى. قازاقستاننىڭ ارنايى كوكسقا دەگەن سۇرانىسى ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا جىلىنا 1 ميلليون توننادان اسادى. ارنايى كوكستىڭ باسىم بولىگى رەسەيدەن, سونداي-اق قىتايدان يمپورتتالىپ اكەلىنەدى. ونىڭ ءار تونناسىنىڭ باعاسى 68 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى.
«ەكى جىل بۇرىن بولعان كومىر ونەركاسىپتەرىنىڭ فورۋمىندا كاسىپورىن ورنىندا ارنايى كوكس شىعاراتىن جاڭا زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى باستالعانىن ايتتىق. زاۋىتتىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 400 مىڭ توننا ءونىمدى قۇرايدى. جوباعا سالىنعان ينۆەستيتسيا – 40 ملرد تەڭگە شاماسىندا. نەگىزگى ونىمگە قوسىمشا رەتىندە جىلىنا 72 000 توننا كومىر شايىرى مەن كومىر مايىن ءوندىرۋ دە جوسپارلانعان. وندىرىسكە شيكىزات رەتىندە شۇباركول كەنىشىنىڭ D سورتتى كومىرى الىنادى», دەدى كاسىپورىن ديرەكتورى.
بۇل كاسىپورىندا ءوندىرىس قاۋىپسىزدىگىن جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ەڭ زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن اۆتوماتيكا قولدانىلادى. ونىڭ ءبارى قازاقستان زاڭناماسىنىڭ بارلىق نورماسىنا تولىق سايكەس كەلەدى. ال كومىر شايىرىنىڭ ءبىر تونناسىنىڭ قۇنى 80 مىڭ تەڭگەگە جۋىقتاسا, كومىر مايىنىڭ ءبىر تونناسىنىڭ باعاسى 46 مىڭ تەڭگەدەن اسادى ەكەن.
جاڭا زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى – ERG-ءدىڭ يمپورتتى الماستىرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قوسقان ۇلەسى. وسىلايشا, كومپانيا ەۋرازيالىق توپ وندىرەتىن فەرروحرومداعى قازاقستاندىق كومپونەنتتىڭ پايىزىن ارتتىرادى.
زاۋىت ERG كاسىپورىندارىنىڭ ىشكى قاجەتتىلىكتەرىن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتەدى. سونىمەن قاتار ءونىمدى ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرادى. زاۋىت بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. مۇندا جاڭادان 120 جۇمىس ورنى اشىلادى.
ءوندىرىس ءوزىن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتيدى
«ارنايى كوكس ءوندىرىسىنىڭ قوسىمشا ءونىمى كوكس گازى. ول تاعى ءبىر جاڭا جوبانى – «كادەگە جاراتۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن» جۇزەگە اسىرۋعا نەگىز بولۋعا ءتيىس. جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – جەلىگە ەلەكتر قۋاتىن بەرۋ مۇمكىندىگىمەن ارتىق كالوريالى كوكس گازىن كادەگە جاراتۋ ارقىلى شۇباركول كومىردىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ. ەلەكتر ستانساسىنىڭ بولجامدى قۋاتى – 80 مۆت», دەدى س.يمانباەۆ.
بۇل جوبا بويىنشا اتموسفەراعا پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن ازايتۋدىڭ ارقاسىندا ەكولوگيالىق ماسەلە شەشىمىن تابادى. سونداي-اق ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن ەلەكتر ستانسالارىندا ىلەسپە كوكس گازىن پايدالانۋ ارقىلى قوسىمشا پايدا الۋعا قول جەتكىزىلەدى. ەلەكتر ستانساسى زاماناۋي, تيىمدىلىگى جوعارى گەنەراتسيالاۋ تەحنولوگيالارىن قولدانۋ ارقىلى تۇرعىزىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا ازىرلەنگەن تەن نەگىزىندە ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ وڭتايلى نۇسقاسىن تاڭداپ, ونى ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنە بەرۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
وتاندىق تەحنولوگتەردىڭ تابىسى
«بۇگىندە «شۇباركول كومىر» بازاسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان تاعى ءبىر اۋقىمدى جوبا – وتاندىق تەحنولوگتەر ازىرلەگەن تەحنولوگيا بويىنشا كوكس تسەحى بازاسىندا ارنايى كوكس ۇساقتارىنان بەلسەندىرىلگەن كومىر ءوندىرۋدى جالعاستىرۋ. نىساننىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 1 000 توننا بەلسەندىرىلگەن كومىردى قۇرايدى. كاسىپورىن جاڭا جانە تمد ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا بالاماسى جوق. بەلسەندىرىلگەن كومىردىڭ قولدانۋ اياسى وتە كەڭ: گيدرومەتاللۋرگيالىق, التىن ءوندىرۋ, فوسفات ونەركاسىبى, سۋ تازارتۋ, تاعى دا باسقا سالالاردا.
راسىندا, وعان سۇرانىس جوعارى (جىلىنا 7 مىڭ توننادان استام) بارلىق بەلسەندىرىلگەن كومىر قازاقستانعا شەتەلدەن يمپورتتالادى. سوندىقتان ءبىز يمپورتتى الماستىرۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەسىن وسى ءونىمدى شىعارۋ ارقىلى شەشۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەپ ءسوزىن جالعادى بايانداماشى.
ارنايى كوكس ۇنتاقتارىنان بەلسەندىرىلگەن كومىر ءوندىرۋ ديۆەرسيفيكاتسيانىڭ ەكىنشى كەزەڭى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. سوندا ءوندىرىس وشاعى قوسىلعان قۇنى كومىردىڭ باعاسىنان ەكى ەسە جوعارى ءونىم شىعارادى. نارىقتا بەلسەندىرىلگەن كومىردىڭ ءبىر كيلوسى – 500 تەڭگە شاماسىندا.
ەكولوگيالىق تازا تىڭايتقىش
كاسىپورىن جاقىندا تاعى ءبىر ءونىم شىعارا باستادى. ونىڭ شيكىزاتى – شۇباركول كەن ورنىنىڭ كومىرى. بۇل – گۋماتتار اۋىل شارۋاشىلىعىندا كەڭىنەن قولدانىلاتىن, قۇنارىنىڭ پايداسى دالەلدەنگەن تىڭايتقىشتار. گۋميندى تىڭايتقىش (ناتري گۋماتى) شۇباركول كەن ورنىنىڭ توزعان كومىرىنەن الىنادى. ونىڭ قۇرامىندا ورگانيكالىق زاتتارى بويىنشا 91%-عا دەيىن گۋمين قىشقىلدارى بار.
بۇل – قوقىستاردى كادەگە جاراتۋ ماسەلەسىن شەشۋگە كومەكتەسەتىن ماڭىزدى ەكولوگيالىق جوبا. ويتكەنى بۇرىن توزعان كومىر ۇيىندىلەردە ساقتالىپ, جاڭا نارىقتارعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. گۋميندى تىڭايتقىشتىڭ ءبىر ءليترىنىڭ نارىقتاعى باعاسى 400 تەڭگەدەن اسادى.
الىنعان ءونىم اۋىلشارۋاشىلىق نارىعىندا ەڭ سۇرانىسقا يە قاجەتتىلىكتىڭ بىرىنە اينالادى. اتالعان ونەركاسىپ بۇل ءونىمىن استانا مەن الماتىدا وتكەن مامانداندىرىلعان كورمەلەردە شارۋالارعا كەڭىنەن تانىستىرعان ەدى.
تاعى ءبىر تىڭ جوبا
«قازىر كومىردى تەرەڭ وڭدەۋدىڭ تاعى ءبىر باعىتىن – كومىر شايىرىنىڭ قالدىقتارىنان كومىرتەكتى تالشىقتى ءوندىرۋدى قاراستىرىپ جاتىرمىز. كومىرتەكتى تالشىقتىڭ نەگىزگى قولدانىلۋى اسكەري جانە اەروعارىش ونەركاسىبىندە (جەڭىل ۇشاقتار وندىرىسىندە), اۆتوموبيلدەر, وقشاۋلاعىش ماتەريالدار, جوعارى تەمپەراتۋرالىق سۇزگىلەر وندىرىسىندە, سپورت سالاسىندا (تاياقتار, راكەتكالار, شاڭعىلار, ەسكەكتەر جانە تاعى دا باسقالارى) قۇرىلىس سالاسىندا (ارماتۋرا جانە رامالىق كوپىرلەردى ءوندىرۋ) جانە تاعى باسقا زاتتار شىعارۋدا قولدانىلادى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى س.يمانباەۆ.
ول سونداي-اق «جاڭا ەنەرگەتيكالىق پاراديگما جاعدايىندا كومىر سالاسىن دامىتۋ مۇمكىندىكتەرى» تاقىرىبىندا وتكەن فورۋمدى ۇيىمداستىرۋعا قولداۋ ءبىلدىرىپ, ءىس-شاراعا ۇيىتقى بولعان ERG جانە «بوگاتىر كومىر» جشس ۇجىمدارىنا العىسىن ايتتى.
«شۇباركول كومىر» نەگىزگى قىزمەتى – جوعارى ساپالى كومىر ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتىپ قانا قويماي, ءوندىرىستى ءارتاراپتاندىرۋدى جانە كومىردەن جاڭا ءونىم الۋ تاجىريبەسىن ودان ءارى جالعاستىرا بەرۋ.
وسىنداي اۋقىمدى جوبالاردىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋى كاسىپورىندا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ەل ەكونوميكاسىنا قوماقتى ۇلەس قوساتىنى انىق.
