ءاسىلى, وزگە ەتنوس وكىلى انا تىلىمىزدە ەكى اۋىز ءسوز قۇراسا بوركىمىزدى شەشىپ بەرەردەي ءبىر جەلپىنىپ قالامىز. بۇل انتەك ەيفوريا مەملەكەت جۇيەسىنىڭ ءبىر جەلكەنىنە اينالعان. ۇلتى باسقا بىرەۋ قازاقشا سويلەسە سۇيكىمدى كورىنەدى. ءتىپتى, مىنبەرگە شىعارىپ, اياۋلى انا ءتىلىمىزدىڭ ناسيحاتشىسى سەكىلدى باعالايمىز. بىزدىڭشە, بۇل ادەتتەن ارىلماي «جاڭا قازاقستان» ۇعىمى تولىق فۋنكتسياسىن اتقارمايدى. سەبەبى, اقىلى ساۋ ادام كىمنىڭ ارباسىندا وتىر, سونىڭ ءانىن شىرقاۋى قاجەت. تىلگە قۇرمەت تاۋەلدىلىكتەن تۋادى. بۇل – اكسيوما يمپەريالىق يمۋنيتەت تۇزگەن كەز كەلگەن ەلگە ءتان قاعيدا. ساياساتى دا سولاي ىڭعايلاسقان. ال, بىزدە شە؟
مىسالى, 11 جاسار الەكسەي نەگە قازاق مەكتەبىنە بارادى؟ وسىنى ويلاعان ادام بار ما؟ ورىس بالاسىنىڭ قازاق سىنىبىندا وقۋى كوزگە وعاش كورىنەتىندەي. ءبىرتۇرلى قابىلداماي تۇراسىز. ال ونىڭ اتا-اناسى بۇل قارەكەتكە جايدان جاي بارماعان, قوعام قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان ۇدەرىسكە ىلەسۋدە. بالاسىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن وسىنداي قادام جاساپ وتىر. تۇسىنەسىز بە؟ ياكي, ءتۇبى قازاقستاندا قازاق تىلىنە مۇقتاجدىق تۋاتىنىنا سەنەدى.
«مەن وتىز جىل مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ قىزمەت ەتتىم. سوندا ءبىر بايقاعانىم ءتىل توڭىرىگىندە كەڭەس يدەولوگياسى سىڭىرگەن قاساڭ قاعيدالار بىرتە-بىرتە تۇيىقتالىپ كەلەدى. ەكىمىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا ورىس سىنىبىندا وقيتىن قازاق بالالارى وتە كوپ ەدى. ءتىپتى, ءبىر سىنىپتا 23 قازاق بالاسى وقىعاندى دا كوردىم. سوڭعى جىلدارى ءبۇل ۇدەرىس ازايدى. قازىر, كوبى سانالى تۇردە باس تارتىپ جاتىر. ورىس تىلىنە دەگەن قىزىعۋشىلىق ازايىپ, قايتا اعىلشىن تىلىندە سويلەيتىن قازاق بالالارى كوبەيۋدە», دەيدى اناسى اناستاسيا لەح.
انا جۇرەك اۋليە ەمەس پە, قازاق ءتىلىنىڭ دامۋ باعىتىن اڭعارىپ 5 جاسار بالاسىن قازاق مەكتەبىنە تابىستايدى. ارينە, باسىندا اۋرە-سارساڭعا تۇسكەنىمەن, ۋاقىت وتە الەكسەي قازاق ءتىلىن شەبەر مەڭگەرىپ العان. ەرتەڭ ءبىزدىڭ ۇلى وتانىمىزدا مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەگەن ۇلىنىڭ كەلەشەكتەگى ءومىرى قالاي وربەيتىنىن باعالاۋ مۇمكىن ەمەس. قازاق تىلىندە سويلەمەسە قىزمەتتە وسپەۋى كادىك. جالاقىسى جوعارى جۇمىستاردىڭ دەنى انا ءتىلىن ءبىلۋدى مىندەتتەيدى. ونىڭ ۇستىنە, بۇگىندە ءبۇتىن قوعام قازاق ءتىلىن سىيلاماعانداردان تەرىس اينالۋدا. دەمەك, اناستاسيا حانىمنىڭ شەشىمى ورىندى ءھام قۇلاققا جاعىمدى ەستىلەدى. ءبىزدى قىزىقتىرعانى دا وسى.
قاراڭىز, سەناتور گەننادي شيپوۆسكيح پەن ءماجىلىس دەپۋتاتى ماكسيم ءروجيننىڭ قوعام الدىندا ءجۇزى جارىق. ولاردىڭ ساياساتتاعى ۇستاعان ءرولى دە مىعىم, حالىق قولدايدى, باسقاسى دا سونداي بولسىن دەيدى. وزگە بىرەۋ ۇكىمەت وتىرىسىندا ورىسشا ءتىل قاتسا, تۇيرەپ الادى. ماسەلەن, جاقىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ وسىنداي جاعدايعا تاپ بولدى. ول حالىقتان انا ءتىلىن تولىق ۇيرەنۋگە التى اي ۋاقىت بەرۋىن سۇرادى. ۋادە – قۇدايدىڭ ءبىر اتى, ەگەر مينيستر ۋادەسىندە تۇرماسا ارى قاراي جۇمىس ىستەۋىنە حالىق مۇمكىندىك بەرمەيدى. دەمەك, «مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ مىندەتتى» دەگەن زاڭ قابىلدانباسا دا, حالىق ساناسىندا بۇل تاعلىمدى ءتارتىپ قونىستانىپ ۇلگەردى. ال ەندى ودان اجىراتىپ كورىڭىز.
«اباي اتامىزدىڭ, مۇقاعالي اتامىزدىڭ ولەڭىن جاتقا بىلەمىن. دوستارىمنىڭ ءبارى قازاق, ءبىز بولىنبەيمىز, بىرگە وينايمىز. ءبىزدىڭ وتباسىندا ءبارى قازاقشا سويلەيدى, سوندىقتان ماعان كەز كەلگەن وتانداسىممەن قارىم-قاتىناسقا ءتۇسۋ جەڭىل. ساباققا انام كوپ كومەكتەسەدى, قازاق مەكتەبىنە بارعانىمدى سول كىسى قالادى. سوندىقتان كەيدە تاپسىرمالاردى تۇسىنبەگەندە كومەكتەسىپ, ەكەۋلەپ ەرەجە جاتتايمىز. بولاشاقتا ەلىمە قىزمەت ەتكىم كەلەدى», دەيدى الەكسەي يگور
ءتىل ءبىلۋ – سول ۇلتتى تانۋ, تامىرىن باسۋ دەگەن ءسوز. ياعني, قاي تىلدە سويلەيسەڭىز ءسىزدىڭ ادەتىڭىز دە, ءبۇتىن بولمىسىڭىز دا سوعان ساي ءتىل قاتادى. قازاققا ءسىڭۋ ءۇشىن ءاربىر ادام قازاق ءتىلىن بىلۋگە مىندەتتى. بۇلاي جاساما ول ءوزىنىڭ قۇرمەتىن جوعالتىپ قانا قويماي, كوپتىڭ قارعىسىنا قالادى.
ماسەلەن, الەكسەي تۇراتىن باقباقتى اۋىلىندا 5 مىڭعا جۋىق تۇرعىن مەكەن ەتەدى. ونىڭ 30 پايىزى وزگە ەتنوس وكىلدەرىنەن قۇرالعان. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا ورىس, كارىس, نەمىس, تاتار, ينگۋش, ازەربايجان, شەشەن سەكىلدى بىرنەشە ەتنوس اتالعان ەلدى مەكەننىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە اجەپتەۋىر بيلىككە يە بولعان. كەيىن قازاق قوعامى باس كوتەرىپ, ۇلتتىق ۇستىن قالىپتاستىردى. وعان شىداماعاندار ەلىنە قاشتى, شىداعاندار اۋىلدا قالدى. بۇگىندە جامبىل ورتا مەكتەبى ەكى تىلدە ء بىلىم بەرەدى دەمەسەڭىز, دەنى قازاق تىلىندە سويلەيدى. كەيبىرى سويلەمەسە دە تۇسىنەدى. سودان دا بولار, ءار ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى مەكەندەگەن اۋىلدا ءبارى ءبىر اتانىڭ بالالارىنداي كۇن كەشۋدە.
قازىر رەسەيگە, كورەياعا, گەرمانياعا كوشىپ, سونداعى اعايىن-تۋىسىنان پانا ىزدەگەن كەيبىر ەتنوس وكىلى قازاقستانعا قايتا كوشىپ كەلىپ جاتىر. سەبەبىن سۇراساڭىز, ءوز ەلى ورالمان ءھام ساتقىن رەتىندە باعالاپ, باۋىرعا وڭايلىقپەن باسپايدى. سوندىقتان قاي تىلدە سويلەسەڭىز دە ىعىنا جىعىلاتىن قازاقستاننان اياۋلى مەكەن جوق. ولاردىڭ تۇيسىگىندە «ەكى وتان» ءومىر سۇرەدى. ءتۇپ وتان مەن تۋعان وتان. قايتىپ كەلگەندەر ءتۇپ وتانىنان باس تارتقاندار, ەندى وسى ەلدىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىعۋدان باسقا جول جوق. مۇنى الەكسەيدىڭ اتا-اناسى جاقسى ءتۇيسىنىپ وتىر. ۇلتسىزدىقتىڭ ارعى جاعىندا رۋحسىزدىق جاتىر. ارىسىن ءوزىڭىز استارلاپ كورىڭىز.
ءبىز وزگەلەردى قازاق تىلىنە مۇقتاج ەتپەي, انا ءتىلىمىزدىڭ بايلانىس اياسىن كەڭەيتە المايمىز. قازاق ءتىلىن بىلگەن وزگە ەتنوستاردى توبەگە كوتەرگەنىمىزبەن, تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا 30 جىلدان اسسا دا ءبارى بىردەي ءتىلدى مەڭگەرىپ كەتكەن جوق. ياكي, بۇل فورمۋلا ءوز مىندەتىن اتقارا المادى. دەمەك, ورىستار «الەكسەيشە» ويلاماي, ءتىلدى ۇيرەنگەنىنەن پايدا جوق. قازاق ءتىلى – قازاقستاندا ءومىر ءسۇرۋدىڭ جالعىز جولى بولۋى شارت. قارنىڭىز اشسا قازاقشا سويلەڭىز, باي بولعىڭىز كەلسە قازاقشا سويلەڭىز. قاتارىڭىزدان قالماۋ ءۇشىن دە قازاقشا ويلانىڭىز, دوسىم!
