اۋىلدى دامىتۋعا جەكە ينۆەستيتسيا كەرەك

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكادا 6 295 اۋىلدىق ەلدى مەكەن بار, وندا 7,5 ملن اۋىل تۇرعىنى نەمەسە حالىقتىڭ 38 پايىزى تۇرادى. اۋىلداردىڭ جالپى سانىنان دامۋ الەۋەتى جوعارى 3,5 مىڭ اۋىل ىرىك­تەلىپ الىنعان. وندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 93 پا­يىزى تۇرادى.

بۇگىنگى تاڭدا اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلى­مىن دامىتۋ «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە باسىم باعىت رەتىندە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ونى باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىنان كورۋگە بولادى.

 باعدارلامانى قارجىلاندىرۋ 6,7 ەسە ارتتى

«اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا 2019-2022 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 326 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 3,7 مىڭنان اسا جوبا ىسكە اسىرىلدى. بۇل تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى 334 نىساندى, 1 200 الەۋمەتتىك نىسان مەن 2 مىڭنان اسا كولىك ينفراقۇرىلىم نىسانىن سالۋعا جانە جوندەۋگە مۇمكىندىك بەردى.

«بيىل 771 اۋىلدىق ەلدى مەكەندە 1 800 جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جالپى 218,2 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­­شى­لىق سالاسىنداعى 244 جوبا, 383 الەۋ­مەتتىك نى­­­سان جانە اۋىلىشىلىك جولداردى جاقسار­تۋ بويىن­­شا 1 200 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر», دەپ مالىم­­دەدى ءا.قۋانتىروۆ.

كەلتىرىلگەن مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلعان جىلدان باستاپ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ كولەمى 6,7 ەسەگە ارتقان. ماسەلەن, 2019 جىلى 29 ملرد تەڭگە بولىنسە, رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن وسى جىلعا 198 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.

مۇنىمەن بىرگە, بيىلعى ءبىرىنشى جارتى­جىلدىقتاعى بولىنگەن قارجىنى يگەرۋگە قاتىستى وبلىس اكىمدىكتەرى بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ 27 پايىزىن يگەرگەن. قاراجاتتىڭ جوعارى يگەرىلۋى پاۆلو­دار, اقتوبە قىزىلوردا وبلىستارىندا بايقالادى. ال الماتى مەن ۇلىتاۋ وبلىستارىنا تيەسىلى قارا­جاتتىڭ يگەرىلۋى از بولىپ تۇر.

جالپى, بۇگىنگى تاڭدا, 1600 جوبا بويىنشا كونكۋرس وتكىزىلىپ, 158 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ بولعان. اياقتالماعان ەڭ كوپ جوبا جامبىل, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا انىقتالعان.

مينيستر ءوز كەزەگىندە بيىلعى جىلدىڭ اياق­تالۋىنا التى ايدان از ۋاقىت قالعانىن, وسى ورايدا مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, باعدارلامانى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ باعىتىنداعى كەلەسى جۇمىستاردى جۇرگىزەتىنىن ايتتى. ولار:

• جوبالاردىڭ كونكۋرستارىن وتكىزۋ ۇدەرىستەرىن تەزدەتۋ;
• باعدارلاما اياسىندا قوسىمشا قارجى تالاپ ەتەتىن نىساندارعا قارجى ءبولۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ;
• بولىنگەن قاراجاتتى ۋاقتىلى يگەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ;
• قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان جوبالاردىڭ جىل سوڭىنا دەيىن ساپالى ءارى مەرزىمىندە اياقتالۋىن قاداعالاۋ;
• جوبالاردىڭ ورىندالۋ بارىسىنا اپتا سايىن مونيتورينگ جۇرگىزۋ.

سونىمەن قاتار «اۋىل – ەل بەسىگى» باع­دارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ اياسىندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا اسەر ەتۋىن باعالاۋ ماقساتىندا وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسى ارقىلى تالداۋ جاسالىپ كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە باعدارلاما ناتيجەلەرىنەن وڭ وزگەرىستەر كورۋگە بولادى.

ماسەلەن, 2022 جىلعى وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسى كورسەتكىشتەرىنە سايكەس ينفرا­قۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى جوعارى اۋىلدار سانى 786-عا جەتكەنىن كورسەتىپ وتىر. بۇل 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 525-كە ارتىق. ەلىمىزدەگى اۋىلدىق اۋماقتاردا تۇراتىن 7,5 ملن حالىقتىڭ, 3,2 ملن تۇرعىنى وڭىرلىك ستاندارتتارمەن قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى جوعارى اۋىلداردا تۇراتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.

اۋىلعا كومەكتەسەتىن ۇيىمدار مەن كاسىپكەرلەر بارلىق وڭىردە بار

«سونىمەن قاتار وزدەرى تۇراتىن وڭىرلەرگە, تۋعان اۋىلدارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا قوماقتى قاراجات سالاتىن جەرگىلىكتى ۇيىمدار مەن كاسىپورىنداردىڭ بەلسەندىلىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ءىرى كاسىپورىندار تاراپىنان اۋىلدىق جەرلەردە تۇرعىن ءۇي, الەۋمەتتىك نىساندار جانە دەمالىس ورىندارى سالىنعان. وسىنداي جەرگىلىكتى ۇيىمدار مەن كاسىپكەرلەر بارلىق وڭىردە بار», دەدى مينيستر.

سونداي-اق اۋىلداردى دامىتۋعا ءبولىنىپ جاتقان مەملەكەتتىك بيۋدجەت كولەمىنىڭ ۇلعايۋى جەكە ينۆەستيتسيالار ۇلەسىنىڭ دە ارتۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2019 جىلى جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 2,5 ترلن تەڭگە بولسا, 2022 جىلى 3,1 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى قابىلداندى جانە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ونى قازىر كوپ­تەگەن اۋىل كورىپ وتىر.

تۇجىرىمدامادا «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدار­لاماسىن ىسكە اسىرۋ, سۋمەن, ەلەكترمەن جابدىق­تاۋ, گازبەن قامتۋ, شەكارا ماڭى اۋماقتارىن الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ, جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولداردى سالۋ, جوندەۋ جانە الەۋمەتتىك نىساندار سالۋ ارقىلى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ شارالارى قامتىلعان.

ءسوز سوڭىندا ءا.قۋانتىروۆ «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا ەكەنىن قاداپ ايتتى.

ءوز كەزەگىندە ءسوز العان جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ وبلىستاعى 367 اۋىلدىق ەلدى مەكەندەگى وبلىس حالقىنىڭ ۇلەسى 56,7 پايىزدى قۇرايتىنىن ايتتى.

ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, 2019-2022 جىلدارى «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا 137 اۋىلدا 471 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە 158 الەۋمەتتىك نىساندا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. وسى ارالىقتا 32 تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق نىسانى پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇلارمەن بىرگە 443 شاقىرىمدى قۇرايتىن 281 اۋىلىشىلىك كوشە جوندەلىپ, 2 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلعان.

سونداي-اق 2023 جىلى 90 ەلدى مەكەندە 268 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا 13,6 ملرد تەڭگە ءبولىنىپتى. وسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىندەگى مالىمەت بو­يىنشا 3,8 ملرد تەڭگەنىڭ جۇمىسى جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلىپ, قارجى 99,9 پايىزعا يگەرىلگەن.

«جىل باسىنان بەرى وڭىردە دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى, 2 مادەنيەت نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى. دارىگەرلىك امبۋلاتوريا مەن اۋىلدىق كلۋبقا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. جالپى كولەمى 66,7 شاقىرىمدى قۇرايتىن 67 اۋىلىشىلىك كوشە جولدارى جوندەلىپ, ەسەپتى كەزەڭدە 385 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالپى 179 جوبانى اياقتاۋ كوزدەلىپ وتىر. 2024 جىلعا دەيىن 17 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق», دەدى ءوڭىر باسشىسى.

وڭىردە «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى, ەڭ الدىمەن «اۋىل اماناتى» جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ەلدى مەكەندەردە جۇزەگە اسىپ وتىر. سونداي-اق اتالعان ەلدى مەكەندەردە ۇلتتىق جوبالار اياسىندا جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن باسىمدىق بەرىلىپ, ناتيجەسىندە 2026 جىلعا قاراي الەۋمەتتىك يگىلىكتەرمەن جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى 92,2 پا­يىزدى قۇرايدى دەپ كۇتىلەدى. اتالعان باعىتتاعى جۇمىستار تۇراقتى تۇردە اكىمدىكتىڭ باقىلاۋىندا بولادى.

 ناقتى مىندەت پەن تاباندى تالاپ

ۇكىمەت باسشىسى 2019-2022 جىلدارى الەۋ­مەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بويىنشا مىڭنان اسا اۋىلدا 3,7 مىڭنان اسا جوبا ىسكە اسىرىلعانىنا توقتالدى. سونداي-اق 33 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعانىن دا اتاپ ايتتى. بۇيىرتسا, بيىل 800 ەلدى مەكەندە شامامەن 2 مىڭ جوبا جۇزەگە اسىرىلادى.

مۇنىمەن بىرگە, «اۋىل – ەل بەسىگى» شەڭبەرىندە سالىن­عان وبەكتىلەردى پايدالانۋعا بەرۋ مەرزىم­دەرىنىڭ بۇزىلۋى ءالى دە وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. پرەمەر-مينيستر بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمسىز جوسپار­لاۋ جانە پايدالانۋ, تەندەرلەردى ۋاقى­تىندا وتكىزبەۋ, ءتيىستى باقىلاۋدىڭ بولماۋى وبەكتى­لەردى ەنگىزۋ مەرزىمدەرىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلەتىنىن ەسكەرتتى.

«وڭىرلەردە قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانۋ وتە ماڭىزدى. ءبىر اۋداندا بىرنەشە جوبا ىسكە اسىرىلىپ, باسقا اۋداندا بىردە-ءبىر جوبا جۇزەگە اسىرىلمايتىن جاعدايلار بولماۋى كەرەك», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ول سونداي-اق اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ­دىڭ 2027 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى شەڭ­بەرىندە «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اۋىل ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ بويىنشا نەگىزگى قۇرالداردىڭ ءبىرى بولىپ بەلگىلەنگەنىن اتاپ ءوتتى.

 وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىن ساپالى جانە ۋاقىتىندا ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ولاردى بارىنشا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارتتى. ول اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ ءۇشىن جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جۇمىسىن جەدەلدەتۋدى تاپسىردى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ الدىنا اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ نىسانالى ينديكاتورلارىنا قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن قويدى