كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
عافەكەڭ قاسىم امانجولوۆتىڭ «داريعا, سول قىز» ءانىن ناقىشىنا كەلتىرىپ شىرقاعاندا, كاسىبي انشىلەردىڭ ءوزى ءجىپ ەسە المايدى دەپ ايتادى. ال اۋدارماشىلىعى تۋرالى ءسوز مۇلدە باسقا. ادەبيەتىمىزدەگى اۋدارما ونەرىن بيىككە كوتەرگەن ساناۋلى ساڭلاقتىڭ ءبىرى. ول تارجىمالاعان رۋداكي, بايرون, پۋشكين, لەرمونتوۆ, نەكراسوۆ, شەۆچەنكو, ماقتىمق ۇلى, لەۆ تولستوي, كۋپرين, كورولەنكو, بۋنين, ەسەنين جانە تاعى باسقا دا الەمگە ايگىلى اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارى قازاقتىڭ ءوز ءتولتۋىندىسىنداي قابىلداندى. سونىڭ ىشىندە اۆاردىڭ اتاقتى اقىنى راسۋل عامزاتوۆتىڭ «مەنىڭ داعىستانىم» اتتى كولەمدى ەڭبەگىن ءبىر اپتا ىشىندە اۋدارىپ, باسپاعا دايىنداپ بەرگەنى تالايدى قايران قالدىرعان. بۇل كىتاپ كەزىندە وقىرمان قولىنان تۇسپەگەن تۋىندىعا اينالدى.
ايتۋلى عالىم, سىنشى شەريازدان ەلەۋكەنوۆ «مەن بىلەتىن عافۋ» اتتى ەسسەسىندە وسى جيناقتىڭ قالاي اۋدارىلعانى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى جازىپتى. 1973 جىلى الماتىدا ازيا جانە افريكا ەلدەرى جازۋشىلارىنىڭ V كونفەرەنتسياسى وتەتىن بولىپ, سوعان دايىندىق باستالادى.
«مەنىڭ باسپا كوميتەتىندە ىستەيتىن كەزىم. بىزدەرگە ءۇش اي مەرزىمنىڭ ىشىندە الپىسقا تارتا ازيا جانە افريكا جازۋشىلارىنىڭ كىتاپتارىن بيىك ساپادا, ادەمىلەپ شىعارۋ جۇكتەلدى. كۇنى ەمەس, ساعاتىنا بەلگىلەپ, قاتاڭ گرافيك جاسادىق. ءبارى رەتىمەن دۇرىس ءجۇرىپ جاتىر. تەك ءبىر عانا كىتاپ كوڭىلىمدى الاڭ قىلادى. اۋدارماشى قولجازباسىن ءالى «جازۋشى» باسپاسىنا تاپسىرىپ ۇلگەرمەگەن. بۇل جاۋاپتى باسىلىم. راسۋل عامزاتوۆتىڭ «مەنىڭ داعىستانىم» اتتى اتاقتى شىعارماسىنىڭ ەكىنشى كىتابى. «جازۋشى» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ءابىلماجىن جۇماباەۆقا تەلەفون شالىپ:
– مىنا ءبىر كىتابىڭ كەشىگىپ بارادى. اۋدارماشىسى كىم ەدى؟ – دەپ سۇرادىم. ابەكەڭ ءبىر سىيلى اعامىزدىڭ ەسىمىن اتادى. ءوزى قىزمەتىنەن ءتۇسىپ قالىپ, رەنجىپ جۇرگەن اعامىزدى مازالاپ, تاقاقتاتقىم كەلمەدى. ۇندەمەدىم. ونىڭ ۇستىنە «مەنىڭ داعىستانىم» كىتابىنىڭ ءبىرىنشى ءبولىمىن اۋدارعان سول كىسى-ءتىن. «ۇلگىرەر» دەپ ويلادىم دا, ۇندەمەدىم. ءسويتىپ جۇرگەندە ءبىر كۇنى پوليگرافيستەر كەلىپ:
– شەريازدان رۇستەم ۇلى! ەگەر «مەنىڭ داعىستانىم» كىتابىنىڭ قولجازباسى ءبىر اپتانىڭ ىشىندە قولىمىزعا تيمەسە, بىزگە وكپەلەمەيسىز. ودان ءارى كەشىكسە, تەحنيكالىق جاعىنان ەش مۇمكىندىك قالمايدى, – دەپ قاراپ تۇر. امالسىزدان جاڭاعى اعامىزعا تەلەفون سوقتىق. سويتسەك, ول «كەشىرەرسىزدەر, مەندە اۋدارما جوق, – دەدى ءۇزىلدى-كەسىلدى. مۇنى ەستىگەندە ماڭدايىمنان تەر بۇرق ەتە ءتۇستى. ر.عامزاتوۆتىڭ دۇرىلدەپ, باسىنان قۇس ۇشپاي تۇرعان كەزى. ونىڭ كىتابىن قۇلاتساڭ – ءبىرتالايىمىز بىرگە قۇلايمىز. وي دەگەنىڭ وسىندايدا باسىڭدى داڭ قىلادى ەكەن. «ال كەرەك بولسا...كىم ساعان اۋدارۋى قيىن كوركەم كىتاپتى ءبىر جەتىنىڭ ىشىندە ۇلگەرىپ, ءتارجىمالاپ بەرمەك؟ جانە ر.عامزاتوۆ اقىن ەكەنىن ۇمىتپاڭىز.
12 باسپا تاباق پروزاسى ازداي, وعان ۇستەمەلەپ مىڭ جارىم جول ولەڭىن جانە قوسقان. «قينالعان جامبىل جەرى وسى» دەگەندەي, ميىمدى قازىپ, قالامگەر اتاۋلىنى ويشا تىزبەكتەيمىن. ەسىمە تۇسكەندەردىڭ ءبىرى كوكەيىمە قونبايدى. ءبىرى شابان جانە باپ تىلەيدى. ەكىنشىسىنە رەداكتسيا كەرەك. وعان ۋاقىت قايدا؟ اۋ, سوندا كىم اۋدارماق؟ كەنەت قۇداي ءساتىن سالىپ, عافۋدىڭ ەسىمە تۇسە كەتپەسى بار ما. تەلەفون سوعىپ, ءمان-جايدى ايتىپ جالىنىپ جاتىرمىن. «مەرزىم – ءبىر اپتا ياعني جەتى كۇن! جاقسىلىعىڭدى ۇمىتپايمىز!» – دەيمىن. تىلەۋىڭ بەرگىر:
– جارايدى, تەز جىبەرت كىتابىڭدى! – دەدى.
ءوزى دە ۇزاق جىلدار «جازۋشى» باسپاسىندا پوەزيا رەداكتسياسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەگەن ارقالى اقىن باسپا كەستەسىنىڭ قاتال زاڭىن جاقسى بىلەدى. سوندىقتان كۇندىز-ءتۇنى باس الماستان ەڭبەك ەتىپ, اۋدارمانى ءدال ۋاقىتىندا اياقتايدى. وسى جەردە شەريازدان اعامىز جازعان ەسسەنىڭ ۇزىندىسىنە ورالايىق.
ء«بىزدى قۋانتىپ, ءدال جەتى كۇن وتكەندە, قولجازبانى اكەپ تاپسىردى. «ماشينكاعا باسپاي-اق قوي. جازعان كۇيىندە الىپ كەل», دەگەم. عافەكەڭنىڭ جازۋى قانداي ەدى. ءار ءارىپتى بۇزباي, مارجانداي ەتىپ ءتۇسىرۋشى ەدى عوي سابازىڭ. اۋدارمانى پاراقتاپ قاراپ وتىرعاندا ءبىر اڭعارعانىم, ەش جەرىندە تۇزەتۋ جوق.
– اۋ, عافەكە, مىنا تۇسىرگەن سوزدەرىڭنىڭ ءبىرىنىڭ ۇستىندە شيماي جوق. سوندا نە, جازعانىڭدى قايتا كوشىردىڭ بە؟
– ە, جوق-ا. قۇداي قۇلاعىما قالاي سىبىرلاسا, سولاي تۇسىرە بەردىم.
– ؟!
ءبىز ءوزىمىز ءبىر سويلەم اۋدارساق تا, الەك-شالەگىمىز شىعىپ, ءبىر جازعانىڭدى ەكىنشى قايتارا تۇزەپ, اۋرە-سارساڭعا تۇسەمىز. ال مىنا عافۋ داڭعىلعا تۇسكەن «ۆولگاداي» جۇيتكىگەن دە وتىرعان. ونى ايتاسىڭ-اۋ, مىڭ جارىم جول ولەڭ ءتارجىماسىنىڭ ءبىر جولىنا تۇزەتۋ ەنگىزىلمەگەن. وسىنىڭ ءبارى ميىما جەتكەندە, ورىسشالاپ:
– فەنومەنالنو! – دەپ ايقايلاپ جىبەرىپپىن» (ش. ەلەۋكەنوۆ. 8-توم. 64-65 بەت).
شىنىندا دا, ادام تاڭعالارلىق قۇبىلىس. مۇنداي جاعداي الەم ادەبيەتىندە دە سيرەك كەزدەسەدى. سونى بىلگەندە, عافۋ قايىربەكوۆ فەنومەنىنە باس يەسىز.
