ارحەولوگتەر كەلتىرگەن دەرەكتەرگە زەر سالساق, مىڭجىلدىقتارمەن ساباقتاسىپ جاتقان كونە تاريحتىڭ كۋاسىنە اينالعان قالاشىق قاراحان مەملەكەتىنىڭ تۇراعى بولعان ەكەن. ال قالاشىقتىڭ قالىپتاسقان ۋاقىتى شامامەن X-XII عاسىرلارعا جاتادى.
دەرەكتەرگە سەنسەك, قالاشىق ءوز ۋاقىتىندا ساۋدا كەرۋەندەرىنە قىزمەت كورسەتكەن كورىنەدى. توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقاندىقتان, بايىرعى شاھار الىس-بەرىس پەن بارىس-كەلىستىڭ ورتالىعىنا اينالعان.
ماماندار قالاشىق ورنىن ناقتى انىقتاۋ ماقساتىندا ون اي شاماسىندا قازبا جۇمىستارىن تۇراقتى تۇردە جۇرگىزگەن. اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قىش ىدىستار مەن ءتورت ت ۇلىكتىڭ سۇيەكتەرى تابىلعان. كونە ءداۋىر ادامدارىنىڭ كەراميكا بۇيىمدارىنا وسىمدىك بوياۋىن ءسىڭىرىپ, قۇتى, قۇمىرا سەكىلدى زاتتاردى جاساعانى عالىمداردى تاڭعالدىرىپ وتىر.
«قازبا جۇمىستارى بارىسىندا قالاشىق ورنىنان قىش ىدىستاردىڭ سىنىعى مەن تۇرمىستىق قاجەتتىلىككە ارنالعان بۇيىمدار ءجيى كەزدەستى. قولعا تۇسكەن قازانداردىڭ ىشىندە تۇتقاسى ءۇشبۇرىش ءتارىزدى بولىپ جاسالعاندارى دا بار.
جالپى, تالاس وڭىرىندەگى تورتكۇلدەر سوڭعى بىرنەشە جىلدىڭ بەدەرىندە ۇزدىكسىز زەرتتەلىپ جاتىر. تاريحى تەرەڭنەن تامىر تارتقان مۇنداي مادەني مۇرالار تەك تالاس وڭىرىندەگى ساناۋلى ەسكەرتكىشتە عانا كەزدەسەتىنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. كونە ءداۋىر ادامدارىنىڭ ىزدەنىستىڭ ىزىنە تۇسكەنى, وركەنيەت كوشىنە ۇمتىلعانى, جاڭاشىلدىققا بەت بۇرعانى ءبىزدى شىنىندا دا ءتانتى ەتىپ وتىر», دەيدى الكەي مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى نۇرعالي نەسىپباەۆ.
عالىمدار كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سەنسەك, كونە قالاشىقتان ءبۇتىن قالپىندا ساقتالعان اۋىز سۋ قۇبىرى تابىلىپتى. ىقىلىم زاماندا سالىنعان قۇبىردىڭ ب ۇلىنبەگەنى – راسىندا دا تاڭعالارلىق جايت. مۇنداعى قۇرىلىس نەگىزىنەن سازدان جاسالعان ەكەن. ونىڭ قالىڭدىعى 50 سانتيمەترگە دەيىن جەتىپ وتىر. ماماندار تاريحي قالاشىقتىڭ كولىك ۇزدىكسىز جۇرەتىن كۇرە جولعا جاقىن ماڭنان تابىلعانىن دا زور ولجاعا بالاپ وتىر.
«ىلگەرىدە نۇرلىكەنت اۋىلىنىڭ تۇسىنان وسىعان ۇقساس بىرنەشە تورتكۇل انىقتالعان بولاتىن. سوعان قاراپ, وسى ماڭنان تىكەلەي كەرۋەن جولدارىنىڭ وتكەنىن باعامداۋ قيىن ەمەس. قىسقاسى, قاراحان مەملەكەتىنىڭ ادامدارى بىزگە دەيىن دە مادەنيەتىن, ساۋلەتتىك وركەندەۋگە باستايتىن يدەيانى كوركەيتۋگە كۇش سالعان», دەيدى ارحەولوگتەر توبىنىڭ جەتەكشىسى ەرالى اقىمبەك جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىنە سۇيەنىپ.
جاڭا قالاشىقتان بايىرعى وركەنيەتتىڭ كۋاسىنە اينالعان ءالى تالاي جادىگەر تابىلۋى ىقتيمال. ويتكەنى مۇندا ىسكە كىرىسكەن ارنايى توپ قار تۇسكەنگە دەيىن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋعا نيەتتەنىپ وتىر.
