پرەزيدەنت جاستار اراسىنداعى ناشاقورلىق ماسەلەسىنە ەرەكشە توقتالىپ, بىلاي دەدى: «بۇل ماسەلە مەنى قاتتى الاڭداتادى. حيميالىق سينتەتيكالىق زاتتار نارىقتا كەڭىنەن ساتىلادى. قىلمىستىق توپتار جاستاردى وسىنداي زاڭسىز ارەكەتتەرگە تارتادى». راس, الەۋمەتتىك ساۋالدامالار قورىتىندىسىنا قاراساق, بۇگىنگى جاستار اراسىندا ەيفوريا مەن جابايى سەزىمدەردى قوزدىراتىن ءدارى-دارمەك قولدانۋ ەتەك الىپ بارادى. بۇل رەتتە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مالىمەتتەرىنەن جاس بۋىننىڭ پسيحوتروپتىق زاتتاردى, اتاپ ايتساق, «ترامادول», «ەتيزولام», «كەتامين» ت.ب. پرەپاراتتاردى قولدانىپ جۇرگەنىن ءجيى وقيمىز.
ۇكىمەتتىڭ 2023 جىلى 20 ناۋرىزداعى №240 قاۋلىسىنا سايكەس, قاتاڭ باقىلاۋعا جاتاتىن ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن پرەكۋرسورلاردىڭ تىزىمىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ بەكىتىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەسىنىڭ 296-بابىندا جوعارىدا اتالعان دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىنى ناقتى جازىلعان.
بىلايعى جۇرت «بۇل نە ءدارى؟» دەپ سۇراپ جاتادى. «ترامادول» – ورتاشا جانە قاتتى اۋىرسىنۋدى جويۋعا ارنالعان وپيويدتى توپتاعى ءدارى. دارىگەرلەر ونى ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا عانا بەرەدى. مۇنىڭ ۇلكەن دوزاسى ەسىرتكى اۋانىنا سايكەس. «ەتيزولام» – وتە اۋىر ناۋقاستاردا پايدالانىلاتىن پرەپارات. مۇنىڭ دا ەسىرتكىگە جاقىن ۋىتى بىلايعى ادامدى تاۋەلدىلىككە بەيىمدەپ, سوڭى كەساپاتقا ۇرىندىرادى. «كەتامين» – مەديتسينالىق تاجىريبەدە ادام مەن جانۋاردى انەستەزيالاۋعا, اۋىرسىنۋىن باسۋعا جاتاتىن ءدارى.
قىلمىستىق ورتا «انەستەزيا نەمەسە ك دارۋمەنى» تابلەتكاسىن, «كەتامين» ۇنتاعىن ءجيى پايدالاناتىنى ءمالىم. ول ادام اعزاسىندا گالليۋتسيناتسيا مەن ەيفوريانى تۋدىرادى. كەتاميندى ءبىر رەت پايدالانعان جاس ونىڭ اسەرىنە, شىرماۋىنا قالاي ىلىنگەنىن بىلمەي قالادى.
وسى ءدارى-دارمەكتەر قاتاڭ باقىلانسا دا, ءتۇرلى جولمەن (ارينە, شەتەلدەن كەلەتىن) قارا نارىققا ءتۇسىپ, تاربيەسىز وسكەن نەمەسە جۇگەنسىز كەتكەن جاس بۋىندى اداستىرىپ جاتىر.
قازىر ءىت-تەحنولوگيالارى مەن سمارتفوندار قاپتاعان سايىن ادامنىڭ كوز جانارى اۋىرا باستادى. مۇنى ەمدەۋگە دە قۋاتتى دارىلەر كەرەك. سونىڭ ءبىرى – «تروپيكاميد» كوز تامشىلارى. بۇل پرەپارات تەك سىرتقى قولدانۋعا ارنالعانىنا قاراماستان, ناشاقورلار ونى تامىرعا ينەكتسيا تاسىلىمەن ەنگىزىپ, ەسىرتكىنىڭ اسەرىن الىپ ءجۇر.
دارىلىك پرەپارات قاتارىنا ول ۇكىمەتتىڭ 2021 جىلى 10 ماۋسىمداعى №396 قاۋلىسىنا ساي ەنگىزىلگەن. سوندىقتان «ادامنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا زياندى زاتتاردىڭ تىزبەسىندە» تۇرسا دا, ونى ءدارىحانا دارىگەردىڭ ارنايى رەتسەپتى نەگىزىندە عانا بەرىپ ءجۇر. بۇل ءتارتىپتى بۇزعاندارعا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسى 426-بابىنىڭ 1-بولىگىنە سايكەس ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن. جەكە تۇلعالارعا – 70, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – 130, ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – 200, ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە 1000 اەك بەلگىلەنگەن.
ناركولوگتەردىڭ پىكىرىنشە, قاۋىپتى تروپيكاميدتىڭ كەڭ تاراۋىنا سەبەپ –ارزان جانە قولجەتىمدى بولۋىنان دەپ سانايدى. ارينە, بۇل جەردە اتا-انالار مەن مەكتەپتەردىڭ (باسقا دا ءبىلىم, تاربيە ورىندارىنىڭ) وسى پروبلەماعا سەرگەك قاراۋى ماڭىزدى. بىزدە قوعامدىق باقىلاۋ مەن ادامي باقىلاۋدىڭ اراسىن جۇيەلى ۇيلەستىرۋ جەتپەي جاتادى.
تروپيكاميد اعزاداعى قانعا ەنىپ, ىشكى اعزالار تىندەرىن ىدىراتادى. وسى «كوز تامشىلارىن» قولداناتىن ناشاقورلاردىڭ تەرىسى بىرنەشە اپتا سارى بالاۋىزدىڭ تۇسىندەي بولادى. گەموگلوبين مەن قان قىسىمى كۇرت تومەندەپ, ەپيلەپسيالىق ۇستاماسى باستالادى. جۇرەگى تەز توزادى. اۋزى قۇرعاپ, كورۋى ناشارلايدى. جارىقتان قاشادى. ادام جارتىلاي ەسسىز كۇي كەشەدى. كەشىكپەي بۇيرەك پەن باۋىر جۇمىسىن توقتاتادى, بۇل ءولىمدى جاقىنداتادى.
ناركولوگ ماماندار اتا-انالاردى بالالارىنا سەرگەك جانە مۇقيات قاراۋعا شاقىرۋى تەگىن ەمەس. كۇيبەڭ تىرشىلىك قوعامنىڭ ءار مۇشەسىنىڭ مارتەبەسىن تومەندەتپەۋگە ءتيىس. اتا-انا مەكتەپكە, وقۋ ورنى اتا-اناعا مىندەت ارتۋى – وسكەن قوعامنىڭ قاسيەتى ەمەس. سوندىقتان ءبارىمىز ۇل-قىزىمىزدىڭ دوس-قۇربىلارىن, ءتارتىبىن كۇن سايىن باقىلاۋدا ۇستاعانىمىز ءجون.
2021 جىلى 10 ماۋسىمدا قابىلدانعان ۇكىمەتتىڭ «ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا زياندى, كۇشتى اسەر ەتەتىن زاتتاردىڭ تىزبەسىن ايقىنداۋ تۋرالى» №396 قاۋلىسى ايقىنداعان تىزىمدە «تروپيكاميدتى» بولشەك ساۋدادا ساتۋعا تىيىم سالىپ, ناۋقاسقا بەرۋدى ارنايى ليتسەنزياسى بار دارىحانالارعا عانا جۇكتەدى.
ەسىرتكىگە تاۋەلدىلەر «باسى اينالىپ قالاتىن» ءدارى-دارمەك تىزىمىندە «زوپيكلون», «سومنول», «ميداكس», «ليريكا» اتتى پرەپاراتتار دا بار. ونىڭ ءبىرى – ۇيقىسىزدىقتى, ەكىنشىسى – كوز قابىنۋىن, ءۇشىنشىسى – پاتولوگيالىق اۋرۋلاردى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن شىعارىلعان مەديتسينالىق دارىلەر ەكەنىن بىلەمىز. بىراق «اقىماقتىق – داۋاسىز اۋرۋ» دەگەندەي, ءوزىن دە, وزگەنى دە ويلاماي, وت باسىپ جۇرگەندەر ءۇشىن ءدارىنىڭ ۋىنان, زارىنەن ارتىق ەشتەڭە جوق.
حالقىمىز «جاماندىق ايتىپ كەلمەيدى» دەسە دە, بۇگىندە ناشاقورلىققا اپاراتىن جول ەكىنىڭ بىرىنە بەلگىلى. ونىمەن كۇرەسۋدىڭ ەڭ ۇلكەن تەتىگى – مۇنى بولدىرماۋ نەمەسە سەبەبىن تەز تاۋىپ, سوعان قارسى جۇيەلى جۇمىس ىستەۋ.
2023 جىلى 29 ماۋسىمدا ۇكىمەت «2025 جىلعا دەيىن ناشاقورلىق پەن ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەسۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن» قابىلدادى. مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلى 16 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا وسى جوسپاردى تەزدەتىپ ازىرلەۋدى تاپسىرعانى ەسىمىزدە.
پرەزيدەنت سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ تارالۋىنا قارسى كۇرەستى ماڭىزدى باسىمدىعىنىڭ ءبىرى رەتىندە كورسەتۋى تەگىن ەمەس. ادىلەتتى قازاقستان قوعامنىڭ سان سالاسىنا جارىق ءتۇسىرىپ, اداسقان جاستاردى جاقسىلىققا تارتا باستاعانى, ەسىرتكى شىرماۋىنداعى ادامدارعا دا قول سوزىپ جاتقانى بەلگىلى.
مەملەكەت باسشىسى جاستار اراسىندا ەسىرتكىنىڭ تارالۋىن – «ۇلت دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن پروبلەما» دەپ اتادى. بۇل ماسەلەنى ەرەكشە باقىلاۋىندا ۇستاپ, وعان حالىقتىڭ ءجىتى نازارىن اۋدارىپ, پسيحولوگ, دارىگەر, ناركولوگ, پەداگوگ, زاڭگەر ت.ب. ماماندارعا سەنىم ارتۋى – قوعامعا ورتاق وزەكتى ماسەلەنى شەشۋدىڭ وڭتايلى جولى.
شىرىنبەك وڭعاروۆ,
پارلامەنتاريزم ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى, زاڭگەر
