مازمۇنى تەرەڭ «تۇراقتى دامۋ»

بيزنەستىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا جەتۋ جولىندا قانشالىقتى ءتيىمدى ءجۇرىپ جاتقانىن ناقتى كورسەتۋ ءۇشىن ESG اببرەۆياتۋراسى (environmental, social, governance نەمەسە قورشاعان ورتاعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ, جوعارى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك جانە كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ جوعارى ساپاسى) پايدا بولدى. ياعني وسى ءۇش اسپەكتىنى ءوزىنىڭ بيزنەس-ۇدەرىستەرىنە بىرىكتىرىپ, ولاردى ناقتى ساياساتپەن جانە قاعيداتتارمەن رەتتەيتىن كومپانيا عانا تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇستى دەپ سانالادى. مۇنداي كومپانيا ءوز قىزمەتىنىڭ كەرى اسەرىن نولگە ءتۇسىرىپ, وڭ ىقپالىن ەسەلەۋگە ۇمتىلادى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, ESG قاعيداتتارى ءىرى الەمدىك كومپانيالاردىڭ باسشىلىعىن ءوز ستراتەگيالارىندا, ەڭ الدىمەن, كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن ەكولوگيالىق, سونىمەن بىرگە الەۋمەتتىك جانە باسقارۋشىلىق اسپەكتىلەردىڭ ۇشتۇعىرلى تۇجىرىمداماسىن ەسكەرۋگە شاقىرادى. ESG-ءتى باعالاۋ ءۇشىن كومپانيانىڭ قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەۋ, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى ساقتاۋ جانە قاۋىپسىز ءوندىرىس قۇرۋ ءۇشىن اكتيۆتەر مەن رەسۋرستاردى, يننوۆاتسيا­لاردى باسقارۋ قابىلەتىن كورسەتەتىن رەيتينگتەر مەن قارجىلىق ەمەس ەسەپتەر قولدانىلادى.

ESG تەرمينى 2005 جىلى بۇۇ قولداعان «جاۋاپتى ينۆەستيتسيالاۋ قاعيداتتارى» (Principles of Responsible Investment نەمەسە PRI) باستاماسىنىڭ ارقاسىندا كەڭ تاراعانى ءمالىم. PRI باس­تاماسىن قابىلدايتىن ينۆەستورلار قارجى سالۋ كەزىندە كومپانيالاردىڭ ESG قاعيداتتارىن ۇستانۋىن ەسكەرۋگە مىندەتتەنەدى. بۇل رەتتە ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە باسقارۋ فاكتورلارىن مۇقيات ەسەپكە الۋ ينۆەستيتسيالىق نارىقتاردىڭ تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا جانە ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن, سونداي-اق قوعامنىڭ ورنىقتى دامۋىنا ۇلەس قوساتىنىن تۇسىنەدى. وسىنداي جاۋاپتى ينۆەستورلاردىڭ سانى جىل سايىن قارقىندى تۇردە ارتىپ كەلەدى. Global Sustainable Investment Alliance (تۇراقتى ينۆەستيتسيالاردىڭ جاھاندىق اليانسى) باعالاۋى بۇكىل الەم بويىنشا ESG اكتيۆتەرىندە شامامەن 40 ترلن دوللار شوعىرلانعانىن كورسەتەدى. سونداي-اق ىسكەرلىك جانە قارجىلىق دەرەكتەر, جاڭالىقتار مەن ساراپتامالار سالاسىنداعى الەمدىك كوشباسشى Bloomberg Intelligence 2025 جىلعا قاراي ESG اكتيۆتەرى جالپى جاھاندىق ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇشتەن ءبىرىن (53 ترلن دوللار) قۇرايدى دەپ بولجايدى. ESG ستاندارتتارىن ەنگىزۋ ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە باسقارۋ اسپەكتىلەرىن عانا ەمەس, بيزنەستى باسقارۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋدىڭ ارقاسىندا قارجىلىق جانە ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋعا دا كومەكتەسەدى. حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسىنىڭ جاريالانىمدارىندا 2010-2015 جىلدارى 656 ينۆەستيتسيالىق جوباعا شولۋ جاسالىپ, ESG كورسەتكىشتەرى جاقسى كومپانيالاردىڭ مەنشىكتى كاپيتال كىرىسى مەن اكتيۆتەر تيىمدىلىگى جونىنەن جوعارى كورسەتكىشتەرگە جەتكەنى جاريالانعان. سونىمەن قاتار قارجى كورپوراتسياسى ESG قاعيداتتارى بويىنشا باسقارۋشى كورپوراتسيالاردىڭ تۇراقتى ستاندارتتارى جوبالاردىڭ نەسيەلىك تاۋەكەلدەرىن تومەندەتەدى دەگەن قورىتىندىعا كەلدى. بۇل ESG قاعيداتتارىنا سايكەستىك كومپانيالارعا تىكەلەي پايدا اكەلەتىنىن كورسەتەدى.

2015 جىلى بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن قابىلداپ, ولارعا 2030 جىلعا قاراي قول جەتكىزۋ جوسپارىن بەكىتتى. قويىلعان ماقساتتار ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قاعيداتتارىمەن ۇندەسەتىن بيزنەستى دامىتۋدى جانە الەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتەردى قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەستەن قاناعاتتاندىرۋدى بەلگىلەيدى. ESG ‒ قورشاعان ورتانى قورعاۋعا, ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە قولايلى الەۋمەتتىك جاعدايلاردى جاساۋعا جانە كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى دۇرىس جۇرگىزۋگە نەگىزدەلگەن كومپانيانى باسقارۋ قاعيداتتارىنىڭ جيىنتىعى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ قاعيداتى كومپانيانىڭ اينالاعا قانشالىقتى كوڭىل بولەتىنىن, ال الەۋمەتتىك قاعيدات كومپانيانىڭ قىزمەتكەرلەرگە, جەتكىزۋشىلەرگە, تۇتىنۋشىلارعا, سەرىكتەستەرگە قارىم-قاتىناسىن انىقتايدى. ستاندارتتارعا ساي بولۋ ءۇشىن بيزنەستىڭ ەڭبەك جاعدايلارىنىڭ ساپاسىمەن جۇمىس ىستەۋى, گەندەرلىك تەپە-تەڭدىكتى باقىلاۋى, الەۋمەتتىك جوبالارعا ينۆەستيتسيا سالۋى, قايىرىمدىلىق شارالارى دا ەسەپكە الىنادى. باسقارۋ قاعيداتى بيزنەستى باسقارۋدىڭ ساپاسى مەن اشىقتىعىن (ەسەپ بەرۋ, باسقارۋشىلىق جالاقى, كەڭسەلەردەگى سالاۋاتتى ورتا, اكتسيونەرلەرمەن قارىم-قاتىناس, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى شارالار) تارازىلايدى. ءدال وسى قاعيداتتار جيىنتىعى بيزنەستىڭ تۇراقتى دامۋىن ايشىقتايدى. ESG شارتتارىنا ادالدىق اكتيۆتەردىڭ قۇنىن, بيزنەستىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرادى. بۇۇ-نىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا (تدم) مىندەتتەمە العانىمىزدى ەسكەرسەك, بۇل – ءبىز ءۇشىن دە وزەكتى.

وتاندىق كومپانيالاردىڭ ىشىندە ورنىقتى دامۋ مەن ESG قاعيداتتارى, نەگىزىنەن, «قازمۇنايگاز» بەن ERG سياقتى حالىقارالىق نارىقتاردا بەلسەندى جۇمىس ىستەيتىندەر اراسىندا كوپتەن ەنگىزىلىپ كەلەدى. وسى باعىتتا جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءىرى كومپانيالار, ءتىپتى تاجىريبە الماسۋ الاڭىنا اينالعان «ۇلتتىق ESG كلۋبىن» قۇرىپ, قارجى ۇيىمدارىنىڭ, ونەركاسىپتىك كومپانيالارىنىڭ باسىن بىرىكتىردى. قازىردە ۇلتتىق مۇناي-گاز وپەراتورى ESG-تاۋەكەلدەر بويىنشا رەيتينگتەرگە قاتىسادى. بىلتىر جەلتوقساندا Sustainalytics رەيتينگتىك اگەنتتىگى «قازمۇنايگاز» رەيتينگىن 28,4 ۇپايعا دەيىن جاڭارتتى. اگەنتتىك ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, قمگ كورپوراتيۆتىك باسقارۋداعى بيزنەس-ەتيكا ماسەلەلەرىن كۇشەيتۋ ەسەبىنەن ءوز باعاسىن جاقسارتا الدى. وسىنىڭ ارقاسىندا كومپانيا Sustainalytics اگەنتتىگى باعالاعان 270 الەمدىك مۇناي-گاز كومپانيالارى اراسىندا توپ-20-عا كىردى. سونىمەن قاتار قمگ قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋ مەن باسقارۋ ءۇشىن 2019 جىلى العاش رەت CDP (Carbon Disclosure Project) كليماتتىق باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 2018 جىلعى پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارى بو­يىنشا ەسەپتى جاريالادى. وسىلايشا, كومپانيا تاۋارلىق ءونىمنىڭ بارلىق كومىرتەگى ءىزىن ۇڭعىمادان باستاپ, ونى تۇپكىلىكتى پايدالانۋعا دەيىن باعالاۋ بويىنشا جۇمىستى باستادى. شەتەلدە كومىرتەكتى رەتتەۋ بويىنشا شارالار بەلسەندى تۇردە قاتاڭداتىلىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, بۇل ‒ حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇمىس ىستەۋدىڭ ماڭىزدى اسپەكتىسى.

اۋىر ونەركاسىپ جانە ءوندىرۋشى سەكتور كومپانيالارى قورشاعان ورتاعا تىكەلەي اسەر ەتۋىنە, سونداي-اق ينۆەستورلاردىڭ كۇتۋلەرىنىڭ ىقپالىنا بايلانىستى ىشكى نارىقتا ESG قاعيداتتارىن جۇيەلى ەنگىزۋدىڭ العاشقىلارى بولدى. تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى كاسىپورىندارىنىڭ ەكونوميكا مەن ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا اتقاراتىن ءرولى زور. تمك ەلىمىزدىڭ ءىجو-ءنىڭ 10%-دان استامىن جانە ونەركاسىپتىڭ جالپى قوسىلعان قۇنىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن قامتاماسىز ەتەدى. رەسپۋبليكامىزدا ونەركاسىپ سەكتورىنىڭ ون قىزمەتكەرىنىڭ ۇشەۋى تمك كاسىپورىندارىندا جۇمىس ىستەيدى. دەمەك سالا قىزمەتىنىڭ ەرەكشەلىگى ەكولوگيالىق قاتەرلەر بولىگىندە دە, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە قاتىستى دا جوعارى ESG-تاۋەكەلدەردى قاراستىرادى. سەكتور كومپانيالارىنىڭ ESG قاعيداتتارىنا بەيىلدىلىگى مەملەكەتتىڭ ءال-اۋقاتى ءۇشىن اسا ماڭىزدى.

ESG قاعيداتىن بۇلجىتپاي ۇستانۋدىڭ تاعى ءبىر ۇلگىسىن Eurasian Resources Group كورسەتىپ وتىر. كومپانيا ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ, تۇراقتى دامۋ تۋرالى ارنايى ەسەپتەر ازىرلەۋمەن ەرەكشەلەنەدى. سونداي-اق ەۋرازيالىق توپ ەل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, جاستاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن شىنداۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋعا جانە باسقا دا ماقساتتارعا باعىتتالعان وڭىرلىك دامۋ باعدارلاماسىن قابىلداعان. بۇگىنگى تاڭدا وبلىس اكىمدىكتەرىمەن مەموراندۋمداردى قوسا العاندا, ەل وڭىرلەرىنە باعىتتالعان الەۋمەتتىك ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى سوماسى 1,1 ملرد دوللاردان استى. تەك 2022 جىلى ءۇش وڭىردە ساياباقتاردى اباتتاندىرۋ مەن اۋلالاردا الاڭدار ورناتۋدى قوسا العاندا, 44 جوباعا ينۆەس­تيتسيا ءبولىندى. سونداي-اق ەكولوگيالىق جوبالاردىڭ ىشىندە اقتوبە وبلىسىندا «حرومتاۋ» جەل ەلەكتر ستانساسى قۇرىلىسىنىڭ باستالۋىن اتاپ وتۋگە بولادى. قۋاتى 155 مەگاۆاتقا دەيىنگى جەك نىسانى كەلەر جىلى ءوز جۇمىسىن باستاماق. سونىڭ ارقاسىندا اتموسفەراعا كومىرقىشقىل گازىنىڭ شىعارىندىلارى جىلىنا 520 مىڭ تونناعا قىسقارادى, بۇل ەلدەگى كومىر گەنەراتسياسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, ERG قاتتى قالدىقتاردى 56%-عا, لاستاۋشى زات­­تاردى 30%-عا ازايتۋعا كومەكتەسەتىن ءوز ەكولوگيالىق ستراتەگياسىن قابىلداپ, 2030 جىلعا دەيىن باعدارلاماعا شامامەن 228 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا باعىتتاپ وتىر. ورنىقتى دامۋدى ماقسات ەتكەن كومپانيالاردىڭ وسىنداي جوبالارى ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرا وتىرىپ, وڭىرلەردىڭ وركەندەۋىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى.

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ قارجى ينستيتۋتتارى بۇكىل بيزنەس جۇيەسىنىڭ اجىراماس ەلەمەنتتەرى بولا وتىرىپ, تاۋەكەلدەردى جاقسىراق باسقارۋ جانە ستراتەگيالىق ارتىقشىلىقتار الۋ ءۇشىن بيزنەس ۇلگىلەرىنە ESG ەنگىزۋ بويىنشا بەلسەندى ءىس-ارەكەت جاسايدى. ويتكەنى «جاسىل» ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ, تۇراقتى دامۋ قاعيداتتارىن ەسكەرە وتىرىپ, كومپانيالاردىڭ ترانسفورماتسياسىن ىنتالاندىرۋ قاجەت. سوندىقتان قارجى ۇيىمدارىندا ESG ەنگىزۋ, سونداي-اق «جاسىل» قارجىلاندىرۋ نارىعىن دامىتۋ ماسەلەلەرى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن.

2022 جىلى ەلىمىزدە «جاسىل» قار­جى­لاندىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستى. ونەركاسىپتى نەسيەلەۋ جونىندەگى ءىرى مەملەكەتتىك قارجى ينستيتۋتى ‒ قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى جۋىردا ESG ەنگىزۋ بو­يىنشا ءوزىنىڭ جول كارتاسىن بەكىتتى. قۇجاتتا بارلىق بەلگىلەنگەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبىن قۇرۋ جانە ESG كريتەريلەرىنە سايكەس جوبالار قورجىنىن دايىنداۋ سياقتى ESG قاعيدالارىن ەنگىزۋدىڭ ناقتى قادامدارى بەلگىلەنگەن. سونىمەن قاتار بانك «جاسىل» قارجى قۇرالدارىن قولدانا باستادى. بيىل ناۋرىزدا قازاقستان قور بيرجاسىندا قدب-نىڭ «جاسىل» وبليگاتسيالارىنىڭ ءبىرىنشى شىعارىلىمىن ورنالاستىرۋ بويىنشا ساۋدا-ساتتىق ءوتتى. تۇسكەن 10 ملرد تەڭگە باتىس وڭىردەگى بىرىڭعاي ەنەرگوجۇيەنى جاڭعىرتۋ ءۇشىن پايدالاناتىن KEGOC كومپانياسىنىڭ وبليگاتسيالارىن ساتىپ الۋعا جۇمسالدى. ناتيجەسىندە, جۇيەدەگى شىعىندار ازايىپ, ەلەكتر ستانسالارىندا ەنەرگيا از جۇمسالاتىن بولادى. جالپى, جاۋاپتى قارجىلاندىرۋ تاقىرىبى قازىرگى زامانعى بانك مازمۇنىنا بەرىك ەندى. ءىرى وتاندىق بانكتەر ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە باسقارۋشىلىق جاۋاپ­كەرشىلىك قاعيداتتارىن ءوز ستراتەگيالارىنا بىرىكتىرە باستادى. اعىمداعى جىلى ءبىرىنشى بولىپ تۇراقتى دامۋ تۋرالى ەسەبىن Jusan Bank شىعاردى. بۇل رەتتە بانك بولەك ەسەپ جاريالايتىن ەدب قاتارىنا كىرەدى.

KASE 8 جىلدان استام ۋاقىت بويى بۇۇ-نىڭ «تۇراقتى بيرجالار» باستاماسىنا قوسىلعان بۇكىل الەم بويىنشا بىرنەشە بيرجانىڭ ءبىرى بولا وتىرىپ, وتاندىق نارىقتا ESG كۇن ءتارتىبىن دايەكتى تۇردە ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. KASE ESG قاعيداتتارىن ناسيحاتتاۋمەن, تۇراقتى دامۋ تۋرالى اقپاراتتى وقىتۋمەن جانە ىلگەرىلەتۋمەن اينالىسىپ قانا قويماي, «جاسىل», الەۋمەتتىك جانە وزگە دە جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن باعالى قاعازداردى شىعارۋ مەن ورنالاستىرۋدى بەلسەندى دامىتادى. بۇگىندە KASE-دە حالىقارالىق قولداۋ ينستيتۋتتارىنىڭ (ادب, ەادب), سونداي-اق جەرگىلىكتى ينستيتۋتتار مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ (قدب, «دامۋ», «بايتەرەك» ۇبح ەنشىلەس كومپانيالارى) ESG-وبليگاتسيالارى ورنالاستىرىلعان.

ءىرى كومپانيالاردىڭ ESG-قاعي­داتتارىن ءوزىنىڭ بيزنەس-مودەلىنە ەنگىزۋىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز حالىقارالىق دەڭگەيدە وڭ كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. مىسالى, 2022 جىلعى ESG سالاسىنداعى حالىقارالىق رەيتينگكە سايكەس, ەلىمىز 38,68 باعاسىمەن 183 ەل اراسىندا 53-ورىندى يەلەندى. بۇل رەتتە وڭىردە ەاەو مەن وا اراسىندا كوشباسشى بولدىق. قالعان ەلدەر بىزدەن ەداۋىر ارتتا قالعانىن جالپى رەيتينگتە ارمەنيا – 65, قىرعىزستان – 67, بەلارۋس – 79, رەسەي – 92, تۇرىكمەنستان – 94, وزبەكستان – 100, تاجىكستان – 115-ورىندا تۇرعانىنان بايقاۋعا بولادى. وسىلايشا, ءبىزدىڭ بيزنەس تۇراقتى دامۋ جانە ESG ماقساتتارىن ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى قاتىساتىنىن بايقاتتى.

الايدا ءىرى بيزنەس پەن كۆازي­مەم­لە­كەتتىك سەكتور كومپانيا­لارى قابىل­دا­عان قادامدارعا قاراماستان, جالپى وتاندىق ەكونوميكانى دامىتۋ­­دىڭ ناقتى ESG باعىتىنا دەيىن ءالى ۇزاق جۇرۋگە تۋرا كەلەدى. ماسەلەن, گرانت­تىق جانە باعدارلامالىق-نىسانالى ­قار­جىلاندىرۋ شەڭبەرىندە «جاسىل­ ەكونوميكا» بويىنشا عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالاردى قارجىلاندى­رۋعا بولىنگەن قاراجات كولەمى, ءتىپتى داعدارىسقا دەيىنگى جىلداردىڭ وزىندە شامامەن 1,4-1,6 ملرد تەڭگە كولە­مىندە عانا بولعان, ال 2021 جىلى ءتىپتى 204 ملن تەڭگەنى قۇرادى. «جاسىل» قۇرىلىس­تا ورىندالعان جۇمىستاردىڭ ۇلەسى ەلدەگى بارلىق قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ شامامەن 0,3%-ىن عانا الادى. ESG جوبا­لارى ۇزاقمەرزىمدى جانە كوپ كاپيتالدى قاجەت ەتەدى. KASE نەمەسە احقو سياقتى ينس­تيتۋتتار «جاسىل» قارجىلاندىرۋعا قول جەتكىزۋدى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن كۇش سالىپ جاتسا دا, «جاسىل» جوبالار مەن ESG-باستامالار ءۇشىن ارزان ءارى ۇزاق مەرزىمدى رەسۋرستاردىڭ كوزى بىزدە جوق.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ كونيۋنكتۋرالىق زەرتتەۋىنە سايكەس, ەلدەگى ساۋالداماعا قاتىسقان كاسىپ­ورىنداردىڭ 88%-ى ESG تۇراقتى دامۋ العىشارتتارىمەن تانىس ەمەس. ESG قاعيداتتارىن بىلەتىن كاسىپورىنداردىڭ ەڭ كوپ ۇلەسى جەتىسۋ (25,5%), ۇلىتاۋ (23,1%), پاۆلودار (21,7%), اتىراۋ (21,1%) جانە باتىس قازاقستان (18,5%) وبلىستارىندا. ەڭ ناشار كورسەتكىشتەر سولتۇستىك قازاقستان, تۇركىستان جانە الماتى وبلىستارىندا تىركەلگەن. زەرتتەلگەن كاسىپورىنداردى ESG بەلگىلەرىنە سايكەستىك دەڭگەيى بويىنشا تالداۋ ولاردىڭ 72%-ى تۇراقتى دامۋدىڭ ەكولوگيالىق العىشارتتارىنا, 69%-ى كورپوراتيۆتىك باسقارۋ العىشارتتارىنا سايكەس كەلمەيتىنىن كورسەتەدى. كومپا­نيا­لاردىڭ تەك 29%-ى عانا تۇراقتى دامۋدىڭ الەۋمەتتىك العىشارتتارىنا ساي ەمەس, ال 71%-ى بۇل ESG پارامەترىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى.

وسىلايشا, ESG ‒ ۇزاق مەرزىمدى جوس­پارلار مەن ەلەۋلى ينۆەستيتسيالاردى قاجەت ەتەتىن دامۋ باعىتى عانا ەمەس, تالاي كومپانيالاردىڭ دۇنيەتانىمى مەن ستراتەگياسىن وزگەرتكەن فاكتور. تيىسىنشە, ءىرى بيزنەستىڭ, سالا كوشباسشىلارىنىڭ ورنىقتى دامۋ قاعيداتتارىن ۇستانۋى ايرىقشا ماڭىزدى.