RTL Alliance, ASER سەكىلدى حالىقارالىق لوگيستيكالىق, ينۆەستيتسيالىق-كونسالتينگتىك كومپانيالار ەلىمىز ءۇشىن كولىك سالاسىندا زور مۇمكىندىكتەر اشىلدى دەگەن پىكىردە. اتاپ وتكەندە, ەلىمىز قىتاي ‒ ەۋروپا بويىنشا (كاسپي تەڭىزىنىڭ پورتتارى ارقىلى ازەربايجانعا, گرۋزياعا, تۇركياعا جانە ودان ءارى ەۋروپاعا) بالاما باعىت ۇسىنىپ, كاسپي تەڭىزىنە اپاراتىن جولدى, پورتتاردى جانە ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى قولعا الدى. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى بويىنشا جۇكتەردى تاسىمالداۋ كولەمى 2022 جىلى 2,5 ەسەگە ۇلعايىپ, 1,5 ملن تونناعا جەتتى. سىرتقى ساۋدا اينالىمى 132%-عا ارتىپ, 134,4 ملرد دوللاردى قۇرادى. باتىستىڭ رەسەي مەن بەلارۋسكە قارسى سانكتسيالارى ەلىمىزدىڭ لوگيستيكالىق نارىعىنىڭ كۇرت ءوسىپ, ونداعى باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋىنە اكەلدى. 2022 جىلى جۇك جونەلتۋشىلەر جاڭا وتكىزۋ نارىقتارىن ىزدەپ, تاسىمالداۋشىلار تىڭ باعىتتاردى يگەردى. جۇمىستارىن ۇيرەنشىكتى باعىتتا جالعاستىرۋ ءۇشىن رەسەيلىك جانە بەلارۋستىك تاسىمالداۋشىلار ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تىركەلە باستادى.
حالىقارالىق ATI.SU جۇك تاسىمالى بيرجاسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, بىلتىر ەكىنشى توقساندا ەلىمىزدەن باسقا مەملەكەتتەرگە جۇك جەتكىزىلىمىنە بەرىلگەن وتىنىمدەر الدىڭعى جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 136%-عا كوبەيگەن. رەسەيگە تاسىمالداۋعا سۇرانىس ەكى ەسە ارتتى. بۇل رەتتە تاسىمالداۋ مولشەرلەمەسى ورتاشا ەسەپپەن 41%-عا ءوستى. وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا وزگە ەلدەرگە جۇكتەردى اۆتوكولىكپەن جەتكىزۋگە بەرىلگەن وتىنىمدەر سانى بىلتىرعى مەرزىمگە قاراعاندا ءۇش ەسە ءوسىپ, تاسىمالداۋ قۇنى 66%-عا قىمباتتادى. سونداي-اق بيىل ەلىمىزگە تاسىمالداۋ ءۇشىن وتىنىمدەر سانى ورتاشا ءوسىمدى كورسەتىپ, وتكەن جىلعى ۇقساس مەرزىمنەن 49%-عا ارتتى. رەسەي مەن قىتايدان باسقا, ەۋروپا ەلدەرىنەن دە جۇك جەتكىزىلىمىنە سۇرانىس ارتقان. سىرتقى ساۋدا اينالىمىندا ەو ۇلەسى شامامەن 30%-دى قۇرايدى. ەۋروپاعا نەگىزىنەن مۇناي, گاز, مەتالل, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ەكسپورتتالادى. ال ول جاقتان بىزگە كوبىنە ءدارى-دارمەك, مەديتسينالىق جابدىقتار, كومپيۋتەرلىك تەحنيكا, سونداي-اق مۇناي-گاز سالاسى ءۇشىن قۇرامداس بولشەكتەر جەتكىزىلەدى.
ساراپشىلار ءوز شولۋىندا الەمدىك ترەندتەر مەن سىرتقى ساياسي فاكتورلاردىڭ جالپى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا, اتاپ ايتقاندا, لوگيستيكالىق ۇدەرىستەرگە قالاي اسەر ەتەتىنىن باعالاۋمەن قاتار, ەلىمىز الدىندا قانداي كوكجيەكتەر اشىلاتىنىنا جانە نارىقتىڭ تۇراقتى ءوسۋى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە قانداي پروبلەمالاردى شەشۋ قاجەتىنە توقتالعان. لوگيستيكا تالداۋشىلارى نازار اۋدارعانداي, ەلىمىز ءۇشىن جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ ماڭىزدى سەگمەنتتەرىندە شەكتەۋشى ۋچاسكەلەردىڭ بولۋى ءتان, ولارداعى قوزعالىس قارقىندىلىعى جوبالىق پارامەترلەردەن 1,5-2 ەسە ارتىق. اۆتوجولدار جەلىسىن جاڭعىرتۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى جانە ولاردىڭ ناشار جاي-كۇيى ەلىمىزدىڭ جولدارىنداعى اۆتوموبيلدەردىڭ ورتاشا قوزعالىس جىلدامدىعىنىڭ شەتەلدىكتەرگە قاراعاندا ەكى ەسە تومەن بولۋىنا اكەلدى. اۆتوكولىكتىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمى ەۋروپاعا قاراعاندا ۇشتەن بىرىنە تومەن جانە پايدالانۋ شىعىندارىنىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن بىرگە جۇرەدى. سول سەكىلدى كەدەندىك جانە شەكارالىق پروتسەدۋرالاردىڭ باياۋ جۇرگىزىلۋى, وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ زاماناۋي باقىلاۋ قۇرالدارىمەن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە جابدىقتالماۋى, جەڭىل جانە جۇك اۆتوكولىكتەرى ءۇشىن بولەك دالىزدەردىڭ بولماۋى جايسىزدىق تۋدىرادى. الداعى ۋاقىتتا كەدەندىك وپەراتسيالاردى 100 پايىز اۆتوماتتاندىرۋ جانە بارلىق كەدەندىك ۆەدومستۆودا كەدەندىك دەكلاراتسيانىڭ قاعازسىز ءتارتىبىن ەنگىزۋ ماڭىزدى.
تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – اۆتوكولىك قۇرالدارى جۇك پاركىنىڭ توزۋى مەن مورالدىق ەسكىرۋى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, حالىقارالىق جۇك تاسىمالى سالاسىنداعى كولىك جۇيەسىنىڭ توزۋ دەڭگەيى 2021 جىلى 22%-دان 78%-عا جەتكەن. بۇل – حالىقارالىق جۇك تاسىمالى نارىعىنداعى ءبىزدىڭ اۆتوتاسىمالداۋشىلاردىڭ ۇلەسىن 52%-دان 31%-عا دەيىن تومەندەتۋگە اسەر ەتكەن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. سونداي-اق ولارعا ەلىمىزدە تاسىمالداناتىن جۇكتەردىڭ 80%-دان استامى جانە جۇك اينالىمىنىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامى تيەسىلى. سوندىقتان اۆتوترانسپورت پاركىن جاڭارتۋ جوبالارىن قارجىلاندىرۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەپ, قابىلداۋ ەل كاسىپورىندارىنىڭ ىشكى جانە حالىقارالىق اۆتوموبيل تاسىمالى نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتى مەن ۇلەسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار ەلىمىزدە تسيفرلاندىرۋ جانە وسى سالادا اقپاراتتىق جۇيەلەردى قولدانۋ دەڭگەيى تومەن. بۇل كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيى جانە كولىك قۇرالى قوزعالىسىنىڭ قارقىنى تۋرالى اقپاراتتى جيناۋ, تالداۋ جانە ساقتاۋ, سونداي-اق رۇقسات قۇجاتتارىن بەرۋدىڭ ءتيىمسىز جۇرگىزىلۋىنە سەبەپ.
ساراپشىلار اتاپ وتكەندەي, «ينفراقۇرىلىم» كورسەتكىشى بويىنشا الەمدىك باسەكەگە قابىلەت رەيتينگىندە ەلىمىز بىلتىر 46-ورىنعا يە بولدى. كولىكتىك-لوگيستيكالىق الەۋەتتى, قولجەتىمدى, ءتيىمدى جانە قاۋىپسىز قىزمەتتەردى دامىتۋ رەسپۋبليكاعا 2030 جىلعا قاراي وڭىرلىك كوشباسشىلار قاتارىنا كىرۋگە كومەكتەسە الادى. سونىمەن قاتار شەكارا پۋنكتتەرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن جاقسارتۋ, ىڭعايلى كەدەندىك راسىمدەر ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك تاسىمالدارداعى پوزيتسياسىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن سالادا باسەكەلەستىكتى قولداۋ دا ماڭىزدى. لوگيستيكانى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن ونلاين-سايتتار مەن تسيفرلىق سەرۆيستەردى پايدالانۋعا بولادى. ولار سەرىكتەستەردى تابۋعا, مەردىگەردى تاڭداۋ جانە جۇكتەردى جەتكىزۋدى قاداعالاۋ سياقتى كۇندەلىكتى وپەراتسيالاردى اۆتوماتتاندىرۋعا كومەكتەسەدى. جۇك جونەلتۋشىلەر دە, تاسىمالداۋشىلار دا ۇدەرىستەردى تسيفرلاندىرۋدى قاجەت ەتەدى. نارىق قاتىسۋشىلارى باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە جانە كومپانيالار ىشىندەگى ۇدەرىستەردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا دايىندالۋى كەرەك. اۆتوماتتاندىرۋدىڭ ارقاسىندا تاسىمالداۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندە اشىقتىققا قول جەتكىزۋگە بولادى.
سونداي-اق ساراپشىلار جاڭا لوگيستيكالىق ونىمدەردىڭ پايدا بولۋىن جانە ەۋرازيانىڭ ترانزيتتىك جۇك اعىندارىنىڭ ترانسقازاقستاندىق مارشرۋتتارعا قايتا باعدارلانۋىن بولجاپ وتىر. قازىر بۇل بويىنشا قتج جانىنان قۇرىلعان قۇزىرەتتىلىك ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ, كاسپي تەڭىزىندە كونتەينەرلىك حاب قۇرۋ جونىندەگى شارالار جاريالاندى. ازەربايجانمەن, تۇركيامەن جانە گرۋزيامەن جول كارتالارى شەڭبەرىندە تحكب-داعى تار جەرلەر بىرتىندەپ جويىلادى.
وتاندىق تاسىمالداۋشىلار ءۇشىن باتىس باعىتتا لاتۆيا شەكاراسىنداعى وتكەلدەر اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر. فينليانديا ارقىلى جانە ودان ءارى تەڭىزبەن تاسىمالداۋ مۇمكىندىگى ساقتالادى. رەسەيلىك تاسىمالداۋشىلار تۇركيا ارقىلى وتەتىن مارشرۋتتاردى يگەردى, وتاندىق جۇكتەر دە سول جولمەن جۇرە الادى. رەسەي باعىتىنداعى جۇك تاسىمالى سانىنىڭ ءوسۋ قارقىنى ءالى تومەندەگەن جوق, بىراق بولاشاقتا ولار باياۋلاۋى مۇمكىن جانە جاڭا پەرسپەكتيۆالىق باعىتتارعا, مىسالى, قىتايمەن ىنتىماقتاستىق اياسىندا قايتا باعدارلانۋعا بولادى.
قازاقستاننىڭ ءوسۋ اۋماعى ‒ باسقا ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىمەن ىنتىماقتاستىق, ءوڭىر ىشىندە ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناستار قۇرۋعا قاتىسۋ. بۇعان حالىقارالىق سەرىكتەستىكتىڭ باسقا دا باعىتتارىن دامىتۋ قاجەت. ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازيا مەن كاسپي وڭىرىندە تولىققاندى كولىك حابىنا اينالۋعا نيەتتى ەكەنىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ايتقان بولاتىن. بۇل قادامىمىزعا «قازمۇنايگازبەن» بىرلەسىپ, كاسپيدە تانكەر جانە ساۋدا فلوتىن قۇراتىن جانە ءىرى مۇناي-گاز جوبالارىمەن جۇمىس ىستەيتىن Abu Dhabi Ports Company كومەكتەسەدى.
