بۇگىن ءبىز سول ساناتتاعى ارداگەرلەر – ەرەن ەڭبەگىمەن ەل قۇرمەتىنە بولەنگەن, ەسىمدەرى اڭىزعا اينالعان اكەلى-بالالى داڭعايىر ديقاندار تۋرالى از-كەم اڭگىمە ەتپەكپىز.
قىزىلوردا وڭىرىندە, ونىڭ ىشىندە اق كۇرىشتى ايماق شيەلى, جاڭاقورعان وڭىرىندە وردەندى وزاتتار ۇرپەك جانساريەۆ پەن مۇحامەدجان ۇرپەكوۆتى بىلمەيتىن جان جوق. ۇرپەك اقساقال وتكەن عاسىردىڭ باسىندا, 1902 جىلى تۋعان. جاستىق جىلدارى ەل ومىرىندەگى ءتۇرلى توڭكەرىسكە تۇسپا-تۇس كەلىپ, شارىقتاي شىڭدالىپ, ەڭبەكپەن ەتەنە وسكەن ازامات ەگىس تانابىندا تىنباي تەر توكتى. ءاردايىم ۇزدىك ەڭبەكشىلەر قاتارىنان كورىنىپ, كەلە-كەلە مايتالمان مامان اتاندى. ەرەن ەڭبەگى لايىقتى باعالانىپ, كەۋدەسى وردەن-مەدالعا تولدى. جەتكەن جەتىستىكتەرى قانشالىقتى مول, زور بولسا, بولمىسى سونداي قاراپايىم ەدى.
بارلىق كۇش مايدان ءۇشىن جۇمسالعان سۇراپىل سوعىس جىلدارى ىبىراي جاقاەۆ, ۇلدار داۋىشەۆا, مامان قالدىباەۆ, كيم مان سام سىندى ايماقتا كۇرىش داقىلىن ءوسىرۋدىڭ نەگىزىن قالاعان ديقانداردىڭ قاتارىندا بولدى. قىزىلوردا وبلىسىنان مايدانعا 60 توننا كۇرىش سالىسى جونەلتىلگەندە ءۇ.جانساريەۆ بۇل باتالى شاراعا دا بەلسەنە اتسالىستى. كۇرىشتىڭ ءار گەكتارىنان 80 تسەنتنەردەن ءونىم الدى. تولايىم تابىسى ءۇشىن ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىنە يە بولدى. ەسىمى قازكسر-ءنىڭ «التىن قۇرمەت كىتابىنا» جازىلىپ, قازكسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ «قۇرمەت گراموتاسىمەن» ماراپاتتالدى.
ادام – ۇرپاعىمەن ماڭگىلىك. ۇرپەك اتادان 2 ۇل, 5 قىز ءوسىپ-ونگەن. سولاردىڭ اراسىنان اكە جولىن قۋىپ, اتاكاسىپپەن مىقتاپ اينالىسقانى ۇلى مۇحامەدجان ۇرپەكوۆ بولدى. اتىراپقا اتى ءمالىم داڭعايىر ديقاننىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن, قايناعان ەڭبەك ورداسىندا ءوسىپ جەتىلگەن مۇحامەدجان دا ومىرلىك ماماندىق رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن تاڭدادى.
ول ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن 1963 جىل شيەلى اۋدانى مەن كورشى جاڭاقورعان اۋدانى قايتا قوسىلىپ, شارۋاشىلىقتا قىزۋ تىرلىك قايناپ جاتقان قاربالاس كەزەڭ ەدى. مۇحامەدجان جاسى كەلگەن اكە-شەشەسىنە الاڭدادى. ۇرپەك اقساقالدىڭ زەينەتكە شىعۋى دا سول ۋاقىتقا ءدوپ كەلدى. سودان سوڭ جاس جىگىت كوپ ويلانباستان قىزىلوردا قالاسىنداعى ەكى ايلىق مەحانيزاتورلىق كۋرستى ءبىتىرىپ, اۋىلىنا ورالدى دا, تراكتور رۋلىنە وتىردى. ونىڭ بۇل قادامىنا اكە-شەشەسىمەن قوسا سول كەزدەگى كولحوزدىڭ باسقارما توراعاسى ءانسارى ابدىحالىقوۆ تا ەرەكشە قۋاندى. اۋىلدا جۇمىس قولى جەتىسپەيدى. اسىرەسە مەحانيزاتور تاپتىرمايتىن ءزارۋ ماماندىق ەدى.
– اۋىلدا قالعانىڭ قانداي جاقسى بولدى. سەن تەكتى, ەڭبەككەر تۇقىمنانسىڭ. اكەڭ ۇرپەك جانساريەۆ – قولىنان كەتپەنى تۇسپەگەن ديقان. بۇكىل عۇمىرىن كۇرىش داقىلىن وسىرۋگە ارنادى. قازىر مىنە, زەينەت دەمالىسىنا شىقتى. اكە جولىن كىم جالعاستىرۋ كەرەك؟ ارينە, سەن, دەدى توراعا ارقاسىنان قاعىپ. – قادامىڭ قۇتتى, ەڭبەگىڭ جەمىستى بولسىن!
ال اكەسىنىڭ بەرگەن باتاسى: « ۇلىم, تەمىر تۇلپاردى تاڭداعان ەكەنسىڭ, تالابىڭا نۇر جاۋسىن! قاتارىڭنىڭ الدى بول!»
جالپى, 70-جىلدار شيەلى وڭىرىندە ەرەكشە ەكپىندى كەزەڭ ەدى. اۋدان نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقاندىقتان, ەگىنشىلىككە, مال باسىن ءوز ءتولى ەسەبىنەن كوبەيتۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلدى. اۋدان جەكە وتاۋ قۇرىپ, شاڭىراق كوتەرگەندە بارلىعى 6,5 گەكتار ەگىستىك جەرى بولعان ەدى. ونىڭ 1 900 گەكتارىنا كۇرىش ەگىلەتىن. ال 70-جىلدارى تەك كۇرىش ەگىسىنىڭ كولەمى 7 600 گەكتارعا جەتكىزىلدى. اۋدان كولحوز-سوۆحوزدارىندا 569 تراكتور, 196 كومباين, 180 اۆتوماشينا جۇمىس ىستەدى. 1969 جىلى اۋدان بويىنشا, ءار گەكتاردان 39 تسەنتنەردەن كۇرىش سالىسى وندىرىلسە, 1970 جىلى كۇرىش ءوندىرۋ 207 مىڭ تسەنتنەرگە جەتتى. جىل وتكەن سايىن كولەمى ۇلعايتىلىپ, 1970-1975 جىلدارى ءار گەكتار كۇرىشتەن 39-40 تسەنتنەردەن ءونىم ءوندىرۋ تۇراقتى كورسەتكىشكە اينالدى.
1971 جىلى اۋداننىڭ جۇزدەن استام ەڭبەك وزاتى ءتۇرلى مەملەكەتتىك جوعارى ناگراداعا يە بولدى. دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 1 ادام لەنين, 49 ادام ەڭبەك قىزىل تۋ, 33 ادام «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالىپتى. بىرقاتار ەڭبەككەر توسىنە جارقىراتىپ مەدال تاقتى.
ول كەزدە بۇگىنگى نارتاي اۋىلى «ۇلگىلى», «ەڭبەكشى» جانە «جيدەلىارىق» (جيدەلى) دەگەن ءۇش ەلدى مەكەننەن قۇرالعان «كوممۋنيزم» كولحوزى دەپ اتالاتىن. ءۇش بولىمشە ءۇش وندىرىستىك بريگاداعا بىرىكتىرىلدى. ەگىس كولەمى 1 مىڭ گەكتاردان 3 مىڭ گەكتارعا دەيىن ارتتى. ونىڭ 2,5 مىڭ گەكتارىنا تەك قانا كۇرىش ەگىلدى. بيداي, جۇگەرى سياقتى داقىلدار دا ءوسىرىلدى. ەڭبەك ەسەلەنسە, ونىمدىلىك ارتاتىنىنا, ءونىم كوبەيسە, ءال-اۋقات جاقساراتىنىنا ەڭبەككەرلەردىڭ سەنىمى بەكىدى. اۋىل ازاماتتارى شارۋاشىلىقتىڭ ەگىستىك القابىن ايداۋ, تۇقىم سەبۋ, ەگىن ورۋ مەن جيناۋ جۇمىستارىن ۇيىمشىلدىقپەن اتقارا ءبىلدى. كولحوزدا ديقان-مەحانيزاتورلاردىڭ بىرنەشە بۋىنى قالىپتاستى. ەگىس كولەمى, ءونىم مولشەرى ۇلعايا ءتۇستى. وسى يگىلىكتى ءىستىڭ باسى-قاسىندا بىردە تراكتور رۋلىندە وتىرىپ جەر جىرتىپ, بىردە كومباين شتۋرۆالىنا وتىرىپ استىق ورىپ نەمەسە ءدان باستىرىپ م.ۇرپەكوۆ تە ءجۇردى. 1971 جىلى جوعارىدا اتالعان وزاتتار قاتارىندا «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. 25 جاستاعى جىگىت ءۇشىن بۇل ۇلكەن جەتىستىك ەدى. وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى يساتاي ابدىكارىموۆ اتالعان ناگرادانى وزات ەڭبەككەردىڭ توسىنە ءوز قولىمەن قاداپ تۇرىپ: «ەڭسەڭ بيىك, كەۋدەڭ كەڭ, قولىڭ سالالى, قاۋقارلى ەكەن. «جاس كەلسە, ىسكە!» دەگەن عوي, الدىڭدا ءالى تالاي ماراپات كۇتىپ تۇر, ارەكەتىڭ بەرەكەلى بولسىن», دەدى. بۇل ىستىق ىقىلاس ونىڭ ەسەلى ەڭبەككە دەگەن قۇشتارلىعىن كۇشەيتە ءتۇستى.
1974 جىلى اۋداننىڭ ءبىر توپ اۋىلشارۋاشىلىق قىزمەتكەرى مەملەكەتتىك ارنايى جولدامامەن مىسىردىڭ كاير, الەكساندريا قالالارىنا ساپار شەكتى. تاڭداۋلى ەڭبەككەرلەر قاتارىندا مۇحامەدجان دا بار ەدى. سول جىلى بۇكىلوداقتىق اۋىلشارۋاشىلىق جەتىستىكتەرى كورمەسىنىڭ كۇمىس مەدالىن يەلەندى. ۇزاق جىلدار بويى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتىپ, ەل داۋلەتىنىڭ ارتۋىنا ەسەپسىز ۇلەس قوسقان ءوز ءىسىنىڭ حاس شەبەرى 1984 جىلى كەڭەس وكىمەتىنىڭ جوعارى ناگرادالارىنىڭ ءبىرى – ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىنە قول جەتكىزدى. بۇل جولعى ناگرادانىڭ كوڭىل تولقىتاتىنداي, جۇرەك تەبىرەنتەتىندەي ەرەكشە ءجون-جوسىعى بار ەدى. ويتكەنى كەزىندە اكەسى العان وردەنگە اراعا قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىت سالىپ, بالاسى دا يە بولدى.
جالپى, داڭقتى جەرلەستەرىن اۋىلداستارى دا ەشقاشان ەستەن شىعارعان ەمەس, ءاردايىم قۇرمەت كورسەتىپ وتىرادى. 2001 جىلى نارتاي اۋىلى اقساقالدار كەڭەسى جانە اۋىل اكىمىنىڭ ۇسىنىسى شيەلى اۋداندىق ءماسليحاتى تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, تىل جانە ەڭبەك ارداگەرى, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىنىڭ يەگەرى جانساريەۆ ۇرپەككە نارتاي اۋىلىنان كوشە بەرىلدى.
2022 جىل اۋىل اكىمى عالىمجان شايىق ۇلى ىحانوۆتىڭ باستاماسىمەن ءۇ.جانساريەۆ اتىنداعى كوشەگە اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, كەڭ جولاقتى اسفالت جول توسەلدى, جاعالاي جارىق شامدارى ورناتىلدى.
«ەڭبەك – ەرلىككە جەتكىزەر, ەرلىك – ەلدىككە جەتكىزەر» دەگەن. سانداعان جىلدار تورابىندا التىنمەن كومكەرىلگەن القاپتا ۇزدىكسىز ەڭبەك كورىگىن قىزدىرىپ, قامباعا توننالاپ استىق قۇيعان, اكە ءداستۇرىن ساتىمەن جالعاستىرعان, جەتپىس اتتى جەلدى بيىككە كوتەرىلگەنشە تەمىر تۇلپار تىزگىنىن بەرىك ۇستاعان جاسامپاز جان, اتپال ازامات, العاداي اعا مۇحامەدجان ۇرپەكوۆ بولسا, بۇگىندە قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىندا. كوپ جىلعى قىزمەتىنىڭ جەمىسىن تەرگەن ماۋەلى بايتەرەكتەي, اۋىل-ايماق, بالا-شاعاسىنىڭ ورتاسىندا باقۋاتتى تىرشىلىك كەشىپ جاتىر. جۇرگەن جەرىندە سىيلى, قۇرمەتتى, بەدەلدى. توككەن تەر, شەككەن بەينەتىنىڭ ناتيجەسىن كورگەنىنە شۇكىرشىلىك ەتىپ, ىشتەي تاۋبە ايتىپ وتىرادى.
