نەگىزگى اتقاراتىن قىزمەتى – قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن, ادەت-عۇرپىن, ءجون-جورالعىسىن ناسيحاتتاۋ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ, حالىقتىڭ بويىندا ۇلتتىق كودتى قايتا جاڭعىرتۋ. ويتكەنى سالت-ءداستۇر بولماسا, ول ەلدىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر, كەلەشەگى كۇڭگىرت. ءتىلدى قالاي قورعاشتاساق, ادەت-عۇرىپ, سالت-سانانى دا ءدال سولاي قىزعىشتاي قورۋىمىز كەرەك. اتالعان ورتالىقتىڭ ديرەكتورى باحتيار سپانوۆتىڭ پىكىرى وسىنداي. ونىڭ ايتۋىنشا, جەر بەتىندە قانشاما ۇلت بولعان, بىراق وكىنىشكە قاراي, تاعدىردىڭ ءتۇرلى تاۋقىمەتىمەن كوبىسى ءتىلىن جوعالتىپ, سالت-داستۇرىنەن ايرىلىپ, ۇلتتىق بىرەگەيلىگىن ساقتاي الماي باسقا ۇلتتارعا ءسىڭىپ كەتتى نەمەسە سانى ازايىپ, ءبىرجولاتا جوعالدى. بۇل رەتتە سالت-ءداستۇر ورتالىعىنىڭ قازاقي بولمىسىمىزدى ساقتاپ قالۋداعى پايداسى كول-كوسىر. اسىرەسە جاھاندانۋ داۋىرىندە ءومىر ءسۇرىپ, ءتۇرلى يدەولوگيالىق قاقتىعىستار ورتاسىندا ءوسىپ كەلە جاتقان جاستار ءۇشىن ورتالىقتىڭ بەرەر پايداسى مول. مەكەمە رەسپۋبليكادا جالعىز وسىنداي ۇيىم بولعاندىقتان, وعان ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن قوناقتار كەلىپ, كورىپ تاڭعالىپ جاتادى. اسىرەسە ەلىمىزدىڭ باس قالاسىنان, ارۋ الماتىدان جانە باسقا دا وڭىرلەردەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى كوپ زيارات جاسايدى. وسىنداعى جۇمىستارمەن تانىسىپ, ءىشىن ارالاپ كورىپ, «شىركىن-اي!» دەسىپ قايتادى. بىلايشا ايتقاندا, وڭتۇستىككە تابان تىرەگەن كىسىلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ات باسىن بۇرىپ تۇراتىن جەرى.
قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن دارىپتەۋمەن بىرگە ۇلتتىق ويىنداردى ناسيحاتتاۋ ىسىندە دە ورتالىق الدىنا جان سالماي كەلەدى. ماسەلەن, اسىق اتۋ, اقسۇيەك, التىباقان, لاڭگى, تاعى باسقالاردى ايتۋعا بولادى. ورتالىق ماماندارى وسىنداي ۇلتتىق ءداستۇر مەن ويىندارىمىزدىڭ بار ەكەنىن حالىقتىڭ ەسىنە سالىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە, تاريحشى, ولكەتانۋشىلارمەن بىرلەسىپ زەرتتەۋ, زەردەلەۋ جۇمىستارىمەن دە اينالىسادى.
ء«دىن مەن ءداستۇر – ەگىز ۇعىم. ءداستۇردى تۋعاننان باستاپ بىلەمىز. كىشكەتايىمىزدان اتا-انامىز ولاي ىستەمە جامان بولادى, بۇلاي ىستەمە وبال بولادى دەپ وتىرادى. مىنە, سول ىرىم-تيىمدار ءبىزدىڭ ءداستۇرىمىز. اتا-بابامىز وسى ءۇش-اق نارسەمەن: وبال بولادى, جامان بولادى, ۇيات بولادىمەن بۇكىل ۇرپاعىن تاربيەلەگەن. سول تاربيەنىڭ شەكپەنىنەن پرەزيدەنت تە, اكادەميك تە, قىسقاسى ۇلتىمىزدىڭ بۇكىل قايماعى شىقتى. ال شاريعاتتى, ياعني ءدىندى كامەلەت جاسقا تولعاننان كەيىن نەمەسە ءوزىمىزدى-ءوزىمىز تاني باستاعان سوڭ ءبىلىپ, امالعا اسىرا باستايمىز. سوعان قاراعاندا سالت-ءداستۇردىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. ءبىز مەشىت يمامدارىمەن, ءدىن قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە كوپ ءىس-شارا ۇيىمداستىرامىز. سوندا مولدالار ايتادى: سىزدەر سالت-ءداستۇر ورتالىعىندا وتىرىپ شاريعات تۋرالى ءبىراز نارسە باياندايسىزدار. ءبىز شاريعات مامانى بولا تۇرا, سالت-داستۇردەن كوپ حابار بەرەمىز دەيدى. سوندىقتان ءدىن مەن ءداستۇر ادامنىڭ ءتانى مەن جانى سياقتى ءبىر-بىرىنەن اجىرامايتىن تۇسىنىكتەر. ادەت-عۇرىپ – قازاقپەن بىرگە ىقىلىم زاماننان بىتە قايناسىپ كەلە جاتقان ۇستانىمدار. سول سەبەپتى مۇنىڭ حالىققا بەرەر پايداسى وتە كوپ. وسىنداي اسىل داستۇرلەرىمىزگە جاستاردىڭ موينىن بۇرا بىلسەك نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. سوسىن كەلەشەكتە ولار ءوز بالالارىنا اماناتتاپ, ناسيحاتتاپ كەتسەك, ۇرپاق ساباقتاستىعى ەشقاشان جوعالماي, ۇلتىمىز ماڭگى جاساي بەرمەك», دەدى ورتالىق ديرەكتورى باحتيار سپانوۆ.
ماماننىڭ پىكىرىنشە, قازاقتىڭ ەڭ ابزال ءداستۇرىنىڭ ءبىرى – جەتى اتاعا دەيىن قىز الىسپاۋ. وسىلايشا, بابالارىمىز قان تازالىعىنا ەرەكشە كوڭىل بولگەن. سوندىقتان بولار, بۇرىنعى ۇرپاقتىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتى ەرەكشە بولعان. ماسەلەن, بۇرىنعىلار اقىنداردىڭ ولەڭدەرىن ءبىر ەستىگەننەن ۇمىتپايتىن. تاريحتى قاراساق نوتا بىلمەيتىن دينا اپامىز قۇرمانعازى بابامىزدىڭ كۇيلەرىن ءبىر-ەكى ويناعاننان جاتتاپ العان. قازاقتىڭ العىرلىعى, سەزىمتالدىعى سول قان تازالىعىمەن بەرىلگەن قاسيەت دەرسىز. ماماننىڭ پايىمىنشا قازاقتىڭ بويىنداعى تاعى ءبىر ەرەكشە مىنەزى – نە نارسەنى دە تەز قابىلداعىشتىعى مەن ەلىكتەۋگە بەيىمدىگى. باسقا ۇلتتارعا قاراعاندا قازاق وزگە ءتىلدى تەز مەڭگەرەدى ەكەن.
ورتالىقتا بۇگىنگى تاڭدا ەلۋدەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى. نەگىزىنەن مەكەمە قالالىق مادەنيەت باسقارماسىنا قارايدى. وسى كۇندە ۇيىم قىز ۇزاتۋ, قىز كەرۋەن, قىز كوشى, تۇيەنىڭ قومىنا قىزداردى سالىپ ۇزاتۋ دەگەن سەكىلدى داستۇرلەردى تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋداندارىندا فەستيۆال اياسىندا ۇيىمداستىرىپ كەلگەن. سونىمەن بىرگە قىستىڭ كۇندەرى اڭعا شىعىپ, ساياتشىلىق ونەرىن كوپشىلىككە تانىستىرادى. ول ءۇشىن باياعى اتا-بالالارىمىز سياقتى كادىمگى ءۇش اعاشتان شوشالا جاساپ, ىشىنە بوستەكتەر توسەپ, وت جاعىپ, اۋلانعان قويانداردان سورپا ىستەپ, كونەكوز قاريالاردىڭ اڭشىلىق تۋرالى سۇحباتىن تەلەجوبا اياسىندا ۇيىمداستىرادى. بۇعان دەيىن مۇنداي ءىس-شارالاردىڭ تالايىن وتكىزگەن. بۇدان بولەك وتكەن جىلى ورتالىق ۇيىتقىسىمەن اۋقىمى ۇلكەن ءۇش ەتنوفەستيۆالدىڭ تۇساۋى كەسىلدى. سونىڭ ءبىرى – «تورگە جايدىم تەكەمەت» دەپ اتالاتىن تەكەمەت فەستيۆالى. وعان وزبەكستان, قىرعىزستاننان اپالار كەلىپ قاتىستى. ەتنواۋىلدا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارا بارىسىندا تەكەمەتتى قالاي باسۋدىڭ جولدارى كورسەتىلدى. قوي قىرقۋدان باستاپ, ءجۇندى ءتۇتۋ, ساباۋ, شيگە وراپ تەبۋ, ىستىق سۋ قۇيۋعا دەيىنگى كەزەڭدەرى رەت-رەتىمەن تانىستىرىلدى. وسىلايشا, ەكى كۇنگە سوزىلعان فەستيۆال اياسىندا قاتىسۋشىلار ءدۇيىم جۇرتقا تەكەمەتتى قالاي باسۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتتى. فەستيۆال ۇمىتىلىپ بارا جاتقان ءداستۇردى قايتا جاڭعىرتقان ماعىنالى ءىس-شارا بولدى. تەكەمەت باسۋدىڭ ءتاسىلىن ۇيرەتكەن شەبەرلىك سىنىبى دەۋگە كەلەدى. ال كورشى اعايىندار سول فەستيۆالدە باسقان تەكەمەتتەردى سىيعا تارتىپ, بۇگىندە ولار ورتالىقتىڭ ەكىنشى قاباتىندا جادىگەر رەتىندە ساقتالىپ تۇر. تەكەمەتتىڭ جاقسى ءبىر قاسيەتى بار. ونىڭ قىلىنىڭ ۇستىندە ەشقانداي جاندىك جۇرمەيدى. مۇنى اتا-بابالارىمىز ەرتەدەن بىلگەن. سول ءۇشىن تەكەمەت باسىپ, ونى كۇندەلىكتى تۇرمىستا قولدانعان. جازدىڭ كۇندەرى دالادا كۇن جانىپ تۇرعاندا ۇيگە ءتۇرلى ۋلى جاندىكتەر كىرىپ كەتەتىنى بەلگىلى. ءبىر كەرەمەتى تەكەمەت توسەۋلى تۇرعان جەرگە شاعاتىن قۇرت-قۇمىرسقا, جاندىكتەر جولامايدى ەكەن. سونىمەن بىرگە ۇكى تۇرعان جەرگە دە باقا-شايان, جىلاندار جولاۋدان قورقادى. بۇرىن قازاقتاردىڭ كوپشىلىگى ۇيىندە ۇكى اسىراعان. ونى كەيبىرەۋلەر ءسان ءۇشىن دەۋى مۇمكىن, ال بىراق شىن مانىندە اتا-بابالارىمىز تەكتى قۇستىڭ وسىنداي قاسيەتتەرى بار ەكەنىن بۇرىننان بىلگەن. مىنە, ورتالىق ماماندارى سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ وسىنداي تۇپكى ءمانى مەن قىر-سىرلارىن اشۋ باعىتىندا كوبىرەك زەرتتەۋ جۇرگىزەدى. بۇدان بولەك مەكەمە ۇيىمداستىرعان «الاشا فەست» ءىس-شاراسىنا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن قاتىسۋشىلار جينالدى. قازاقتا «التىنعا بەرگىسىز الاشا بار, حانعا بەرگىسىز قاراشا بار» دەگەن ءسوز بار. سوندا بۇل الاشا قۇنىنىڭ جوعارى ەكەنىن بايقاتىپ تۇر. الاشا دەگەنىمىز كادىمگى كىلەمنىڭ ءبىر ءتۇرى. كەيبىر ەلدەردە قولونەر بۇيىمى قاتتى باعالاناتىندىقتان, مۇنداي توقىما دۇنيەلەردىڭ ءتىپتى باعاسى بولمايدى. ماسەلەن, تۇرىكمەنستاندا وزدەرىنىڭ اسىل تۇقىمدى اقالتەكە اتتارىمەن بىرگە ۇلتتىق كىلەمدەرىن دە وتە جوعارى دارىپتەيدى.
«وسىناۋ فەستيۆالدەر اراسىندا «كيەلى كيمەشەك» دەگەن فەستيۆال وتكىزدىك. نەگىزىندە رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە ۇيىمداستىرامىز دەگەن جوسپارىمىز بار ەدى. بىراق وعان ءتۇرلى جاعداياتتارعا بايلانىستى ءساتىن سالمادى. دەي تۇرعانمەن, قالا كولەمىندەگى ۇلكەن ءىس-شارا بولدى. وعان كورەرمەن رەتىندە سوناۋ موڭعوليادان كيمەشەك كيگەن اپالارىمىز كەلىپ قاتىستى. سوندا ايەل ادامعا ارنالعان بۇل باس كيىمگە قاتىستى ءبىراز جايتتان حاباردار بولدىق. نەگىزىندە قازىرگى ءبىزدىڭ اپالارىمىز كيىپ جۇرگەن كيمەشەكتەرى قىرعىزدىڭ ۇلگىسىندەگىسى ەكەن. ال ەسكى فوتولاردان قاراساق, بۇرىنعى اپالارىمىزدىڭ كيمەشەكتەرى ۇلكەن بولعان. جاس كەلىنشەكتەر ودان ءسال كىشىلەۋىن كيگەن. مۇنىڭ سىرى نەدە دەسەك, ول ۋاقىتتا اۋرۋحانا, ەمحانا دەگەن بولعان جوق. سوندىقتان اپالار مەن كەلىنشەكتەر كيمەشەكتە ورالعان اق ماتانى ءارى داكە رەتىندە دە قولدانعان. ماسەلەن, ەر ازامات جارادار بولىپ قالسا, سول اق ماتامەن جارانى تاڭعان نەمەسە جاس ايەل بوسانسا, جورگەك رەتىندە پايدالانعان. اپالاردىڭ كيمەشەگىنىڭ ەنى 40-45 سانتيمەتر بولسا, ۇزىندىعى 20 مەترگە دەيىن بارعان. ەگەر جازاتايىم قايتىس بولسا, سول اق ماتاعا ورايتىن كەبىن قىلعان. مىنە, وسىنداي قاجەتتىلىكتىڭ ءبارىن ءبىر كيمەشەك اتقارعان. ءبىزدىڭ ەندىگى ماقساتىمىز – وسىلاردىڭ بارلىعىن جاستاردىڭ قۇلاعىنا قۇيۋ, ولاردى ءداستۇردى جەتىك بىلەتىن, اتا سالتتى قۇرمەتتەيتىن ۇرپاق رەتىندە ءوسىرىپ شىعارۋ. سونداي-اق انشەيىن توردە ءىلۋلى تۇرعان قامشىنىڭ وزىندە ۇلكەن سيمۆوليكالىق ءمان جاتىر. ەگەر ول سالبىراپ تۇرسا, ول ءۇيدىڭ وتاعاسى جوق دەگەن بەلگىنى بىلدىرەدى ەكەن. شاڭىراق يەسىنىڭ بار ەكەنىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن اتام قازاق ونداي كەزدە قامشىنى باسقاشا ىلگەن. سول ەرتە كەزدە شاڭىراققا كىرىپ كەلگەن قوناق قامشىعا قاراپ, جاعدايدى بىلە بەرگەن. مىنە, وسىلايشا بابالارىمىز يشارامەن, ىممەن ءبارىن ءبىلدىرىپ وتىرعان. ءداستۇرىمىزدىڭ وسىنداي قۇپيا سىرلارى بار ەكەنىن ۇلكەن دە, جاس تا ءبىلىپ جۇرسە ەكەن دەپ ويلايمىز. جانە جۇمىسىمىزدى, قاجىر-قايراتىمىزدى سول باعىتقا قاراي بۇرىپ جاتىرمىز», دەدى باحتيار سپانوۆ.
ورتالىق ماماندارى قولعا العان ايتۋلى ءىس-شارانىڭ ءبىرى – بەرەكە فەستيۆالى. ول كۇزدىڭ كۇنى, ەگىس دالاسىنداعى جيىن-تەرىم ناۋقانى اياقتالعان تۇستا ۇيىمداستىرىلدى. باياعى اقمولا جەرىندەگى قوياندى جارمەڭكەسىنە ۇقسايدى. بەرەكە فەستيۆالى – ديقانداردىڭ شات قۋانىشىن, قۇدايدىڭ بەرگەن نەسىبەسىنە ريزا بولىسقان حالىقتىڭ شۇكىرلىگىن تويلايتىن مەرەكە. مايرا, قاجىمۇقان, يمانجۇسىپتەي بابالارىمىزدىڭ داڭقىن اسىرعان قوياندى جارمەڭكەسىندەي مۇندا دا ءتۇرلى ۇلتتىق ويىندار ويناتىلىپ, ءداستۇرىمىزدىڭ ناعىز ايشىقتى كەلبەتى كورىندى. ءتىپتى فەستيۆالدى ۇيىمداستىرۋشىلار بۇرىنعىنىڭ سالتىن بۇزباي قوناقتاردىڭ سوناۋ الىستان ات اربامەن كەلگەنىن سۋرەتتەگەن ادەمى تەاترلىق قويىلىمدار قويعان. ءوز كەزەگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى دا ورتالىقتىڭ باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, وزدەرىنىڭ تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ارزان باعادا ساۋدالايتىن ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەسىن قولعا الدى. سونداي-اق وسى فەستيۆال بارىسىندا قازاقتىڭ ەسكى ءان-كۇيلەرى شىرقالىپ, ۇلتتىق تاعام تۇرلەرى ءپىسىرىلدى. كەلگەن جۇرت ءبىر جاعىنان وزىنە رۋحاني ازىق السا, ەكىنشىدەن, باعاسى ارزان جارمەڭكەدە ساۋدا جاساپ قايتتى. وسىلايشا, فەستيۆالدى تاماشالاعان حالىق رۋحاني ءارى ماتەريالدىق تۇرعىدان قارىق بولىپ قالدى.
«ورتالىقتىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاقتىڭ بايىرعى سالت-داستۇرلەرى بويىنشا ىزدەنۋ جانە ۇمىتىلىپ بارا جاتقان ادەت-عۇرىپتاردى قايتا جاڭعىرتۋ. كەز كەلگەن ءداستۇردى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ونى الدىمەن زەرتتەپ الۋ كەرەك. جالپى, ءداستۇردىڭ ءۇش ءتۇرى بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى – قازىرگى قولدانىستا جۇرگەن سالتتارىمىز, ەكىنشىسى – اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان عۇرىپتارىمىز جانە سوڭعىسى – كىرمە داستۇرلەر. ماسەلەن, ۇيلەنۋ تويلارىندا جاستارعا تورت جەگىزۋ ءبىزدىڭ داستۇرىمىزدە جوق نارسە. ونى كىرمە سالت دەسەك بولادى. قاراپ وتىرساق, بۇگىندە توتەننەن كەلگەن عۇرىپتار قاپتاپ كەتتى. اسىرەسە ونى تويلاردان كوپ كورۋگە بولادى. نەگىزىندە توي ادامنىڭ رۋحاني ءلاززاتتاناتىن, عيبرات الاتىن جەرى بولۋى ءتيىس. قازاق اتام نە ءۇشىن توي دەپ اتاعان؟ ياعني ادام مەرەكەلىك جيىنعا بارعاندا اسپەن بىرگە رۋحاني جاعىنان دا تويىپ قايتۋى كەرەك», دەيدى ورتالىق باسشىسى.
مەكەمەدە قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ پورترەتتەرى ىلىنگەن. ديرەكتوردىڭ كابينەتىنىڭ تورىندە دە ءىلۋلى تۇرعان وسى تۇلعانىڭ سۋرەتى. ونىڭ سىرى مەن سەبەبىن سۇراعانىمىزدا, مەكەمە باسشىسى ورتالىقتىڭ سول كىسىنىڭ اتىمەن اتاۋ جونىندە جوعارى جاققا ۇسىنىسحات جولداعانىن جەتكىزدى. جالپى, بۇل ماسەلە بۇرىننان بەرى كوتەرىلىپ كەلگەن. ويتكەنى بۇكىل قازاق بىلەتىن وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ۇلت مادەنيەتىنە, ءداستۇرى مەن سالتىن دارىپتەۋدە سىڭىرگەن ەڭبەگى وتە زور. سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنان تايقازاندى اكەلۋدەن بۇرىن قازاقتىڭ جادىنان ءوشىپ بارا جاتقان سالت-داستۇرلەردى سانادا قايتا جاڭعىرتىپ, جادىگەرلەردى تىرنەكتەپ جينادى. سوندىقتان ورتالىقتىڭ اتىن قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلىنىڭ اتىمەن اتاساق دەگەن ويلارى بولعان.
ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, مەكەمەدە جالپى ءتورت ءبولىم جۇمىس ىستەيدى. ارينە, بۇگىنگى زاماندا ادامعا كۇشتەپ ءبىر يدەولوگيانى تەلۋ قيىن. سوندىقتان ۇيىم اتا-بابا ءداستۇرىن ازاماتتارعا مىندەتتەيتىندەي ماقساتتى قويىپ وتىرعان جوق. بۇل ارادا ەڭ باستىسى اقپاراتتىق, ناسيحاتتىق جۇمىستارعا كوبىرەك دەن قويۋدى مۇرات تۇتادى. وسى ورايدا حالىقتىڭ كوڭىلىن اۋلاپ, نازارىن بەرى بۇرۋ ءۇشىن سالت-ءداستۇردى تانىتاتىن, دارىپتەيتىن شاعىن كىتاپشالار شىعارۋدى ۇيعارىپ وتىر. ماسەلەن, سولاردىڭ ىشىندە «داستۇرگە قۇرمەت, ۇلتتىق مۇددە», «اق كەلىن» سەكىلدى كىتاپشالار بار. الداعى ۋاقىتتا ولار مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرگە جانە كتاپحانالار مەن جەكەلەگەن ۇجىمدارعا تەگىن تاراتىلاتىن بولادى. ارتىڭدا ءسوز قالسىن دەگەن بابالارىمىزدان كەلە جاتقان وسيەتكە ادالدىق تانىتقان ۇجىم كىتاپشالار شىعارىپ, ۇلتتىق داستۇرلەرىمىزدى ماڭگى تاسقا باسىپ قالدىرۋدى ماقسات قويىپ وتىر. سەبەبى تاسقا باسىلعان ءسوز ەشقاشان جوعالىپ كەتپەيدى. قاجەت كەزدە ادامدار كىتاپشانى اقتارىپ وزىنە كەرەگىن ىشىنەن تاۋىپ وقيدى. بۇل رەتتە وقۋلىقتار جارىققا شىعىپ ءبىراز ورتادا تانىلىپ ۇلگەرسە, ءارى قاراي قوسىمشا تيراجبەن باستىرىپ شىعارۋعا قولۇشىن سوزاتىن قازاق مادەنيەتىنە جاناشىر قالتالى ازاماتتار تابىلىپ قالار ءۇمىت تە جوق ەمەس ۇجىم باسشىلىعىندا. سوندىقتان كەلەر جىلى ورتالىق مادەنيەت باسقارماسىنا قارجى ءبولۋ جونىندە ۇسىنىس بەرسە جانە ول قولداۋ تاپسا, ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى دارىپتەيتۇعىن 6 بىردەي جاڭا كىتاپشا جاس وقىرمانداردىڭ قولىنا ءتيىپ قالۋى عاجاپ ەمەس. ءتىپتى, ورتالىقتىڭ جوسپارىندا بالاباقشاداعى بالدىرعاندارعا دا وتە جەڭىل تىلدە جازىلعان, ادەمى سۋرەتتەرمەن بەزەندىرىلگەن ءتۇرلى-ءتۇستى كىتاپشالاردى تاراتپاق نيەتى بار.
ء«مۇفتيات حالىقتى يماندىلىققا بەت بۇرعىزۋ ءۇشىن قانداي ارەكەتتەن باستادى؟ اۋەلى ناماز وقىپ ۇيرەنەيىك دەگەن سەكىلدى كىشكەنتاي كىتاپشالاردى شىعارىپ ءجۇردى. ادامداردى يماندىلىققا ۇيرەتىپ العان سوڭ كەلە-كەلە اۋقىمدى كىتاپتار جازۋعا كوشتى. بۇگىندە, قۇدايعا شۇكىر, ەلىمىزدە مەشىت جەتكىلىكتى, نامازعا جىعىلعان حالىقتىڭ سانى كوپ. ادامدار بۇرىنعى كىتاپشالاردى قويىپ, قازىر قايرات جولدىباي ۇلى سەكىلدى ءدىن سالاسى ماماندارىنىڭ مازمۇندى كىتاپتارىن وقۋعا كىرىسكەن. سولاي دەمەكشى, ءبىز دە باستاپقى كەزدە شاعىن كىتاپشالاردان باستاساق, ۋاقىت وتە كەلە حالىقتىڭ وقۋلىقتارعا دەگەن سۇرانىسىنىڭ ارتۋىنا قاراي كۇردەلى ەڭبەكتەرگە كوشسەك پە دەگەن ويىمىز بار. ەڭ باستىسى – حالىقتىڭ بەتىن بەر جاققا بۇرىپ الۋ. البەتتە بۇل جۇمىس وڭاي بولمايتىنى بەلگىلى. ويتكەنى قازىر جاستاردى ولار تۇرماق ۇلكەندەردىڭ ءوزىن كىتاپ وقۋعا ىنتالاندىرۋ وتە كۇردەلى ءىس بولىپ تۇر. ونىڭ سەبەبى بۇگىندە جاستاردىڭ بارلىعى تەلەفونعا تەلمىرگەن. دەگەنمەن شىنايى نيەت بولسا, الىنبايتىن قامال جوق. بۇل ماسەلەنىڭ دە كەلەشەكتە وڭ شەشىم تابارىنا سەنەمىن», دەدى باحتيار سپانوۆ.
دەي تۇرعانمەن, مەكەمە باسشىسى زامان قانشا جەردەن العا وزىپ, تەحنولوگيا قانشا جەردەن دامىعانىمەن سالت-داستۇرىنە بەرىك ەلدەر دە بار ەكەنىن العا تارتتى. وسىلاي دەي كەلە كۇنشىعىس ەلى – جاپونيانى مىسالعا كەلتىردى. روبوتتەحنيكانىڭ, ماشينا قۇراستىرۋدىڭ, ەلەكترونيكانىڭ شىڭىنا جەتكەن مەملەكەتتە حالىق ءوزىنىڭ سوناۋ ىقىلىم زاماننان بەرى كەلە جاتقان ءداستۇرى مەن سالت-ساناسىن ءالى كۇنگى دەيىن ۇمىتپاي, قۇرمەتپەن ۇستانىپ كەلەدى. داستۇرگە بەرىكتىك كوپشىلىكتىڭ تەرىس ۇعىمىنشا حالىقتى كوشتىڭ سوڭىندا قالدىرمايدى. كەرىسىنشە ەگەر عۇرىپتار ادامنىڭ ءبىلىم الۋىنا, بولاشاققا ۇمتىلۋىنا كەدەرگىسىن كەلتىرمەسە, ۇلتتىڭ ماتەريالدىقپەن بىرگە رۋحاني جاڭعىرۋىنا جول اشادى. ونىڭ جارقىن مىسالى – جاپونيا. الايدا ونداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ورتالىق ديرەكتورىنىڭ پىكىرىنشە جالعىز ادەت-عۇرىپتى ناسيحاتتايتىن ۇيىمداردىڭ ارەكەتى ازدىق ەتەدى. ول ءۇشىن تۇتاس مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن پارمەن كەرەك. مەكەمە باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدەن كەلگەن قوناق قازاقستان جەرىنە اياعىن باسقان ساتتەن باستاپ ءوزىن شىن مانىندە قازاق ەلىندە جۇرگەندەي سەزىنۋى كەرەك. ونىڭ العىشارتىنىڭ ءبىرى – ءاربىر قوعامدىق ورىنداردا, مەكەمەلەردە قازاق راديوسى قوسىلىپ, قازاقشا اندەر سايراپ تۇرۋى ءتيىس. «الىسقا بارماي-اق كورشىلەس وزبەكستان ەلىنە بارا قالساڭىز, ۇلتتىق ءداستۇردىڭ ءيسى بىردەن اڭقىپ شىعادى. ءوزىڭدى ناعىز وزبەكتەردىڭ ەلىنە كەز بولعانىڭدى بىردەن سەزىنە قوياسىڭ. وسىنداي ۇلتتىق بىرەگەيلىك بىزگە دە اۋاداي قاجەت. كۇنى كەشە تۇركىستان قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا جالپى سالت-ءداستۇردى قولداۋ, بالالاردى ۇلتتىق بولمىستا تاربيەلەۋ ماسەلەسى مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىناتىنى جونىندە وتە جاقسى ايتىلدى. وسىنىڭ ءوزى ادامداردىڭ بويىنا ءۇمىت سىيلاپ, ەل بولاشاعى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە كۇش-جىگەر بەرەدى. ويتكەنى ءتىلىن, ءدىنىن, سالت-ءداستۇرىن ءبىرىنشى ورىنعا قويعان ەل ارقاشان وزادى. ونداي ۇلت جاھاندانۋدىڭ تولقىنىندا جۇتىلىپ كەتپەيدى. جۇرەگىندە يمانى, كوزىندە وتى بار ادام ءاردايىم ۇلتتىق مۇددەنى جوعارى قويادى. سوندىقتان ءداستۇردى دارىپتەۋ ەلىمىزدىڭ باستى ميسسياسى بولىپ قالا بەرۋى ءتيىس», دەدى باحتيار سپانوۆ.
