سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
«Bاurzhan foundation» قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وسىمەن توعىزىنشى جىل قاتارىنان وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى كىتاپ مەرەكەسى بيىل باس قالامىزدىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالدى. استانا مەرەيتويىن جەلەۋ ەتكەن مازمۇندى ءىس-شاراعا شاھار اكىمدىگىنە قاراستى «كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى دامىتۋ ورتالىعى» تىكەلەي مۇرىندىق بولدى.
– ءبىز بۇل فەستيۆالدى قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىندا وتكىزگىمىز كەلەدى, ويتكەنى سۇرانىس بار. قازىردىڭ وزىندە كوپ جۇمىس اتقارىلدى. جاڭا قازاقستانعا ءبىلىمدى جاستار قاجەت دەپ سانايمىن. سوندىقتان قوعامدا كىتاپ وقۋدى ناسيحاتتاۋ وتە ماڭىزدى. ەلوردانىڭ تۋعان كۇنىندە ءبىزدىڭ فەستيۆال تاعى دا كىتاپسۇيەر قاۋىممەن قاۋىشتى. Kitap Fest – كىتاپ اۋەسقويلارى ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ۇلكەن وتباسىلىق مەرەكەگە اينالدى. جىل سايىن ءبىز بالالار مەن ەرەسەكتەرگە قىزىقتى ءارى اۋقىمدى باعدارلاما ۇسىنامىز. فەستيۆالدەن ءار ادام وزىنە پايدالى جانە قىزىقتى دۇنيەسىن تابادى. ءىس-شارانىڭ نەگىزگى ماقساتى – حالىققا كىتاپ وقۋدى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ. ەكىنشىدەن, ءالى تانىلماعان جاس جازۋشىلارعا قولداۋ ءبىلدىرۋ, ياعني ولاردىڭ شىعارمالارىن حالىققا ۇسىنۋ, ءوز وقىرمانىن تابۋعا كومەكتەسۋ. ۇشىنشىدەن, باسپاگەرلەردى قولداۋ. بۇل – الەمدىك كىتاپفەست قاۋىمداستىعىنا كىرەتىن قازاقستانداعى جالعىز كىتاپ فەستيۆالى. ول بارلىق قاتىسۋشى ءۇشىن تەگىن وتەدى, – دەدى Kitap Fest فەستيۆالىنىڭ باس ۇيلەستىرۋشىسى مايرا ءالجانوۆا.
وقىرمان مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, جازۋشىلار مەن ولاردىڭ وقىرماندارى ءۇشىن بىرىڭعاي الاڭ قۇرۋ, بالالار مەن جاستار اراسىندا كىتاپقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋدى ماقسات تۇتقان Kitap Fest جارمەڭكەسى 2014 جىلدان بەرى كىتاپقۇمار وقىرمانىن قۋانتىپ كەلەدى. جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان اۋقىمدى مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارا قۇرىلعاننان بەرگى 9 جىل ىشىندە شىعارماشىلىق كەزدەسۋلەردىڭ نەگىزگى الاڭىنا, سونداي-اق ۇلكەنى دە, كىشىسى دە جىل سايىن اسىعا كۇتەتىن وتباسىلىق مەرەكەگە اينالدى. فەستيۆال جىلدارىندا بەلگىلى اۆتورلار مەن باسپالاردىڭ قاتىسۋىمەن 300-دەن استام كىتاپ تانىستىرىلدى, جارمەڭكەلەرگە 150-گە جۋىق كىتاپ دۇكەنى قاتىستى. ناتيجەسىندە, Kitap Fest جوباسى رەسپۋبليكا كولەمىندەگى ەڭ العاشقى كىتاپ مەرەكەسى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار تانىمدىق ءمانى زور مادەني-اعارتۋشىلىق جوباعا اينالىپ, ميلليونداعان كورەرمەننىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە يە بولدى.
كۇنى ك ۇلىپ تۇرىپ, ءاپ-ساتتە اسپانى جىلاي جونەلەتىن استانانىڭ قۇبىلمالى اۋا رايىنا قاراماستان, كىتاپ فەستيۆالىنە كەلگەن وقىرمان قاراسىندا شەك بولمادى. قالا كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان 10 ساعاتتىق مادەني باعدارلاماعا كىتاپ ساۋداسىنان بولەك, يلليۋستراتسيالانعان كورمە, قازاقستاندىق جازۋشىلارمەن جانە پىكىر كوشباسشىلارىمەن كەزدەسۋ, شەبەرلىك سىنىپتارى, كونكۋرستار مەن اكتسيالار, بالالارعا ارنالعان ويىن-ساۋىق باعدارلاماسى, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ءىرى باسپالارى مەن كىتاپ دۇكەندەرى ۇسىنعان كىتاپ كەرۋەنى استانالىقتار مەن قالا قوناقتارى, جالپى كىتاپسۇيەر قاۋىم ءۇشىن تاماشا تارتۋ عانا ەمەس, ەستەن كەتپەس كەرەمەت مەيرام بولعانى دا ءسوزسىز. ءىس-شارا اياسىندا سەرىكبول حاسان, ايگەرىم مۇساعاجينوۆا, ءۇنزيلا مىڭباي, دينارا بولات, زاۋرە تورەحان, پەريزات مىرزاحمەت جانە باسقا دا كوپتەگەن جازۋشى مەن بلوگەر وزدەرىنىڭ جاڭا كىتاپتارىن تانىستىردى. كىتاپ اۆتورلارى قازىرگى ادەبيەتتەگى وزگەرىپ جاتقان تەندەنتسيا تۋرالى ايتتى. «وفلاين كىتاپتار تۋرالى» جەكە شاتىردا تانىمال جازۋشىلار, بلوگەرلەر, پسيحولوگتەر ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. جاس جازۋشىلار مەن باسپاگەرلەر ءۇشىن كىتاپتاردى ناسيحاتتاۋدىڭ قۇپيالارى, اۆتورلىق قۇقىقتى قورعاۋ تۋرالى دارىستەر مەن سەمينارلار وتكىزىلدى.
ماسەلەن, سونداي مازمۇندى كەزدەسۋدىڭ بىرىندە بەلگىلى قازاقستاندىق جازۋشى زاۋرە تورەحان ءوزىنىڭ «كۇيەكوبەلەكتەر شاھارى» اتتى جاڭا كىتابىن تانىستىردى. ول كىتاپتى قازاقستاندا جانە شەتەلدە باسىپ شىعارۋ جولدارى تۋرالى جان-جاقتى ءسوز قوزعادى. جازۋشىنىڭ پىكىرىنشە, Kitap Fest بۇگىندە شىعارماشىلىق كەزدەسۋلەر ءۇشىن بەدەلدى دە قۋاتتى پىكىر الماسۋ ءھام تاجىريبە ءبولىسۋ الاڭىنا اينالعان.
– ۇيىمداستىرۋشىلارعا وسىنداي كەرەمەت ءىس-شارا ءۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى. بۇگىنگى كىتاپ فەستيۆالىنە ءبىزدىڭ ماقساتتى اۋديتوريامىزدىڭ كوپ بولىگى كەلدى دەسەم بولادى. كوڭىل كۇي وتە كەرەمەت, وقىرماندار قاۋىمىمەن جولىعىپ پىكىر الماسۋعا تاماشا مۇمكىندىك تۋدى, – دەسە, جاس قالامگەر ديانا باتيشەۆا 8 جاسىندا كىتاپ جازۋدىڭ قۇپياسىمەن ءبولىسىپ, بالانىڭ جەكە باسىنىڭ دامۋىنداعى ادەبيەتتىڭ ءرولى تۋرالى تاجىريبەسىمەن ءبولىستى: – ەلىمىزدە جازۋشىلارعا ورتاق الاڭ قۇراتىن وسىنداي تاماشا ءىس-شارا كوپ بولسا ەكەن. سۇيىكتى استانامىزدىڭ تۋعان كۇنىندە قالا تۇرعىندارى ءۇشىن كىتاپ فەستيۆالى پايدالى ءارى قىزىقتى مەرەكەگە اينالدى. قازاقستاندىقتاردى, اسىرەسە جاستاردىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان بۇل فەستيۆالدىڭ بولاشاعى زور دەپ ويلايمىن, دەپ اتاپ ءوتتى جازۋشى.
سونداي-اق فەستيۆال اياسىندا «اۋىلعا كىتاپ» اكتسياسى ۇيىمداستىرىلدى. وندا ءاربىر ادام قازاقستاننىڭ اۋىلدىق كىتاپحانالارىنا كىتاپ سىيلاۋ, سونىمەن قاتار ۇناعان كىتاپتارىن جەڭىلدىكپەن ساتىپ الۋ نەمەسە كەيبىرەۋىن تەگىن الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
– اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ كىتاپحاناسىنا كىتاپ كوپ جەتكىزىلە بەرمەيتىنى بەلگىلى. سونى ەسكەرىپ «اۋىلعا كىتاپ» باستاماسىن قولعا الدىق. ياعني فەستيۆالگە كەلگەن ءاربىر قوناق, وزىمەن بىرگە كىتاپ اكەلۋىنە نە بولماسا جارمەڭكەدەن ساتىپ العان كىتاپتارىن «اۋىلعا كىتاپ» دەگەن سورەگە قويسا بولادى. ارتىنان جينالعان كىتاپتاردى شالعاي اۋداندارداعى مەكتەپتەردىڭ كىتاپحاناسىنا جەتكىزىپ بەرەمىز. بۇعان تەك ءبىرلى-جارىم ادام عانا ەمەس, ۇلكەن كومپانيالاردىڭ دا قاتىسۋىنا بولادى. وعان قوسا, فەستيۆال اياسىندا ۇلكەن كىتاپ الماسۋ ءىس-شاراسى ءوتتى. قوناققا كەلۋشىلەر قولىنداعى كىتابىن باسقا وقىرماننىڭ كىتابىمەن الماستىرا الادى. ءتىپتى بالالارعا ارنالعان ويىن-ساۋىق تا ويلاستىرىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءاربىر كەلگەن وقىرمان وزىنە كەرەكتى دۇنيەسىن الىپ, ۋاقىتىن قىزىقتى وتكىزەدى دەپ سەنەمىز, دەدى ايتۋلى اكتسيا ماقساتىن كەڭىنەن اڭگىمەلەپ بەرگەن جوبا ۇيلەستىرۋشىسى مايرا ءالجانوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ تاماشا تاجىريبە بولۋمەن قاتار, قازىرگى ادەبيەتتىڭ قاي سالاسىنىڭ اقساپ تۇرعانىن دا انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى: – الەمدىك جازۋشىلاردىڭ سانىمەن سالىستىرساق, ارينە, بىزدە جازۋشىلار وتە از. ول تەك بالالار ادەبيەتىندە عانا ەمەس, بۇكىل جانر بويىنشا سولاي. مىسالى, كەز كەلگەن كىتاپ دۇكەنىنە كىرسەڭىز, كىتاپ ءتىزىلىپ تۇرعان ون شاقتى سورەنىڭ تەك بىرەۋى عانا قازاقتىلدى تۋىندىلارعا ارنالعان. وسىعان قاراپ-اق, ءبىز ءالى دە جان-جاقتى جۇمىس ىستەپ, كوپ دۇنيە جازىپ, جارىققا شىعارۋ قاجەت ەكەنىن تۇسىنەمىز. قازىر جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان ادەبيەت ءتىپتى جوقتىڭ قاسى. بار بولسا دا, شەتەلدىك ادەبيەتتەن اۋدارىلعان كىتاپتار. دەسە دە, قۋانتارلىعى – وتكەنمەن سالىستىرعاندا بۇگىندە ءبىرشاما العا جىلجۋ بار. ءبىر عانا مىسال, 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا قازىر كىتاپ وقيتىنداردىڭ سانى ارتتى. سەبەبى فەستيۆالگە العاشقى جىلدارى 500-1000 ادام كەلسە, سوڭعى كىتاپ فەستيۆالىنە 10 مىڭعا دەيىن ادام قاتىستى. كىتاپ دۇكەندەرىندە دە جاستاردىڭ قاراسى قالىڭ. دەمەك ماقساتىمىز ورىندالدى, دەدى مايرا ءالجانوۆا.
ءيا, جوبا ۇيلەستىرۋشى اتاپ وتكەندەي, قازىر وتاندىق ادەبيەتپەن قاتار شەتەل ادەبيەتىن قازاق تىلىنە اۋدارىپ, جارىققا شىعارىپ جاتقان باسپا ۇيلەرى بار. مىسالى, «Qasym», «Steppe & World Publishing», «Abay Books», «Meloman Publishing» جانە تاعى دا باسقا باسپا ۇيلەرىنىڭ وقىرمان سۇرانىسىنا ساي ءسىڭىرىپ جاتقان ەڭبەگى ەرەن. اتقارىلعان قىرۋار جۇمىستىڭ جەمىسىن Kitap Fest سورەلەرىنە قويىلعان مۇقاباسى كوز تارتارلىق تاماشا تۋىندىلاردىڭ سانى مەن ساپاسىنان دا ايقىن اڭعارۋعا بولادى.
سونداي-اق بيىلعى كىتاپ فەستيۆالىندە ءارتۇرلى جانرداعى 2000-عا جۋىق كىتاپ تەگىن تاراتىلدى. ال فەستيۆالگە كەلگەن ەڭ كىشكەنتاي كەلۋشىلەردى ءتۇرلى ويىن, كۆەست, شەبەرلىك سىنىپتارى مەن انيماتورلار قۋانتتى. قۋىرشاق تەاترى ۇسىنعان «الدار كوسە» ەرتەگىسىنىڭ ءىس-شارا قوناقتارىنا, اسىرەسە بالدىرعاندارعا سىيلاعان قۋانىشى مول. تابىستى تامامدالعان جوبا الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاۋىپ, جاڭاشىل باستامالارىمەن وقىرمانىن قۋانتۋعا اسىق. بىزدىڭشە, Kitap Fest-ءتىڭ ەڭ ۇلكەن جەڭىسى دە وسى.
