وندا باعانى تۇراقتاندىرۋ, تىركەلگەن باعالاردى بەلگىلەۋ جانە ەكسپورتقا باعىتتالعان كومپانيالاردى قولداۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى فورۆاردتىق قارجىلاندىرۋ الگوريتمدەرى تالقىلاندى.
«ەلىمىزدە وسىمەن ەكى اپتا قاتارىنان الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىندەگى باعا ءوسىمى تىركەلگەن جوق. «جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ جالپى تۇتىنۋ باعالارىنىڭ يندەكسى 4,3%-دى قۇرادى, بۇل جاقسى كورسەتكىشتى جارتى جىلدىقتىڭ سوڭىنا دەيىن ساقتاۋ قاجەت. باعا تۇراقتىلىعىنا ءامات توبىنىڭ نەعۇرلىم پروبلەمالى تاۋارلارى بويىنشا ماقساتتى جۇمىس ارقىلى قول جەتكىزىلدى», دەدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر وڭىرلەردە دەفلياتسيا جانە ۇاقق باعا يندەكسىنىڭ تومەندەۋى بايقالادى. قازىرگى ۋاقىتتا اكىمدىكتەر مەن اكك اراسىندا جاسالعان كەلىسىمدەرگە تالداۋ جۇرگىزىلىپ كەلەدى, ولاردى باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ جاڭا الگوريتمىنە تارتۋ ءۇشىن نەعۇرلىم بەلسەندى, الەۋمەتتىك باعدارلانعان وندىرۋشىلەر انىقتالىپ وتىر. باعا يندەكسىنىڭ ەڭ جوعارى ءوسىمدى تۋدىراتىن تاۋارلارى: سيىر ەتى مەن جۇمىرتقاعا – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىندە «اينالىم سحەماسى» شەڭبەرىندە وندىرۋشىلەرگە نەسيە بەرۋ تەتىگى ازىرلەندى. كولەم قورلارى تەك وندىرۋشىلەرمەن شارتتارعا قول قويۋ ارقىلى – ساتىپ الۋ باعاسىنا دا, بولشەك ساۋدا باعاسىنا دا شارتتىڭ بۇكىل قولدانىلۋ مەرزىمىنە باعانى بەلگىلەۋ شارتىمەن جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەربول تاسجۇرەكوۆ كۇزگى-قىسقى كەزەڭگە ارنالعان ونىمدەردىڭ وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ رەزەرۆتەرىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جۇمىستىڭ ناتيجەلەرىن باياندادى. تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا كولەمى 94,5 مىڭ توننا كۇزگى كارتوپ, 27,4 مىڭ توننا ءسابىز, 27,7 مىڭ توننا پياز, 19,1 مىڭ توننا قىرىققابات جەتكىزۋگە شارتتار جاسالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, فورۆاردتىق شارتتار جاساسۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن ءامات ءتىزىمى كەڭەيتىلدى, قاراقۇمىق, كۇرىش, كۇنباعىس مايى, ۇن جانە قانت وندىرىسىنە فورۆاردتىق قارجىلاندىرۋ ەنگىزىلدى.
«فورۆاردتىق قارجىلاندىرۋدىڭ الدىن الا سوماسى 18,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. اكك شوتتارىندا وسى ماقساتتارعا باعىتتالۋى مۇمكىن 35,6 ملرد تەڭگە بار. باعدارلاماعا تاۋار وندىرۋشىلەردى كوبىرەك تارتۋ جانە دەلدالداردى شەتتەتۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ 70%-ى تىكەلەي اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر مەن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا بولىنەتىن بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى ەربول تاسجۇرەكوۆ.
2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە زاماناۋي فورماتتا ساۋدا نىساندارىن سالۋ, كەڭەيتۋ, جاڭعىرتۋ جوبالارى بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ كوزدەلگەن. الايدا, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بيزنەستەن وسى ماقساتتارعا مەملەكەتتىك قولداۋ الۋعا بىردە-ءبىر ءوتىنىم تۇسكەن جوق.
بۇل رەتتە 2023 جىلعا 15 بازاردى جاڭعىرتۋ جوسپارلانعان: الماتى قالاسىندا – 6, شىمكەنت قالاسىندا – 1, جامبىل وبلىسىندا – 2 جانە تۇركىستان وبلىسىندا – 6. قازىرگى تاڭدا وڭىرلەردەگى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جول كارتاسىندا بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن ارتتا قالىپ وتىر.
«QazTrade» اق اتقارۋشى ديرەكتورى رۋستام اسۋلبەك قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ تۋرالى ايتتى.
2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستاعى وڭدەلگەن ءونىم اينالىمى 323 ملن دوللارعا جەتىپ, ونىڭ 143 ملن دوللارى ەكسپورتقا شىعارىلدى.
«بۇگىندە ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – قىزىلوردا وبلىسىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋ. مۇندا 67 مىڭنان استام شاعىن جانە ورتا كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. قىزىلوردا بۇكىل ەلدى كۇرىشپەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋدا دا بەرىك ورىن الادى. وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىنىڭ 143 ملن دوللا-
رى, ياعني 35%-ى كۇرىش جەتكىزىلىمىنە تيەسىلى. كۇرىشتىڭ جەرگىلىكتى ءوندىرىس بازالارىنىڭ بولۋى وسى ءونىمدى شەتەلگە ەكسپورتتاۋدى ارتتىرۋدىڭ تاماشا شارتى بولىپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى «QazTrade» باسشىسى.
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋارلارىنىڭ ىشىندە كۇرىشتەن باسقا ۋران (جالپى ەكسپورتتىڭ ۇلەسىندە – 40,8%), تسەمەنت (7,3%), بالىق (5,8%), تۇز (3,5%) بار.
قىزىلوردا كۇرىشىنىڭ نەگىزگى يمپورتتاۋشىلارى – تاجىكستان, رەسەي, ازەربايجان, تۇرىكمەنستان.
كەڭەس بارىسىندا سەرىك جۇمانعارين اكك پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ كوكونىستەرگە كەلىسىمشارت جاساۋ, قاجەتسىز دەلدالداردى انىقتاۋ جانە بازارلاردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن سىنعا الدى.
