الەم • 26 ماۋسىم, 2023

رەسەيدەگى ب ۇلىك: سەبەبى مەن سالدارى

1774 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن دەمالىس كۇندەرى بۇكىل الەم رەسەيگە كوز تىكتى. ءتىپتى ەلدە ازامات­تىق سوعىس ءورتى تۇتانۋى مۇمكىن دەگەن دە اڭگىمە ايتىلدى. بىراق سولتۇس­تىكتەگى كورشىمىزدى دۇرلىكتىرگەن وقيعا ماسەلەنىڭ تىم ۋشىعىپ كەتكەنىن كورسەتتى. دەيتۇرعانمەن الەمدىك باق رەسەيدەگى ءبىر كۇنگى ب ۇلىكتىڭ سەبەپ-سالدارىن ءالى تالقىلاپ جاتىر.

رەسەيدەگى ب ۇلىك: سەبەبى مەن سالدارى

ماسەلەنىڭ ءبارى جۇما كۇنى كەشقۇ­رىم باستالعان-دى. «ۆاگنەر» جەكە اس­كەري كومپانيانىڭ جەتەكشىسى ەۆگە­ني پريگوجين تەلەگرامداعى ارناسىندا «ادىلدىك جورىعىنا» شىعاتىنىن جاريالادى. مۇنىڭ سەبەبى رەتىندە ول ۆاگ­نەرلىكتەر لاگەرىنە رەسەي قور­عانىس ءمينيسترى سەر­گەي شويگۋدىڭ بۇي­رى­عىمەن قارۋ­لى كۇشتەر راكە­تالىق شا­بۋىل جاسالۋىن اتاپ ءوتتى. «ۆاگنەر جاك كومانديرلەرىنىڭ كەڭەسى شەشىم قابىلدادى. ەلدىڭ اسكەري باسشىلىعى جۇرگىزىپ وتىرعان ز ۇلىمدىقتى توقتاتۋ كەرەك», دەپ مالىمدەدى ە.پريگوجين.

وسىدان كەيىن ۆاگنەرلىكتەردىڭ اسكەري تەحنيكاسى روستوۆ قالاسىنا بەتتەگەنى حابارلاندى. فەدەرالدى قاۋىپسىزدىك قىزمەتى قارۋلى كوتەرىلىسكە شاقىرۋ بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعاپ, «زاڭ­سىز ارە­كەتتەردى دەرەۋ توقتاتۋدى» تالاپ ەتتى. رەسەي باس پروكۋراتۋراسى ب ۇلىك ۇيىم­داستىرعانى ءۇشىن 12 جىلدان 20 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ­ايىرۋ جازاسى بار ەكەنىن ەسكەرتتى.

كرەملدىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دميتري پەسكوۆ پرەزيدەنت پۋتين وقي­­عادان حاباردار ەكەنىن جەتكىزدى. سو­دان كەيىن ماسكەۋ, روستوۆ جانە بەل­گورودتا ارنايى قاۋىپسىزدىك شارالارى قابىلداندى. ماسەلەن, «كرە­پوست» جوس­پارى جاريالاندى. ىشكى ىستەر مي­نيسترلىگى, فەدەرالدى قاۋىپسىزدىك قىز­مەتى جانە فەدەرالدى جازانى اتقارۋ قىزمەتىنىڭ ماڭىزدى نىساندارى ەرەكشە قورعاۋعا الىندى. روستوۆتان باس­تاپ ماسكەۋگە دەيىن­گى بىرنەشە قالاعا اس­كەري تەحنيكا كىرگىزىلدى. ماسكەۋگە بارا­تىن ۇلكەن تراسسانىڭ بويىنا ارنايى بوگەتتەر ورناتىلدى.

«ۆاگنەر جاۋىنگەرلەرىن ورنى تولماس قاتەلىك جاساماۋعا, ورىس حالقىنا قارسى كەز كەلگەن زورلىق-زومبىلىق ارە­كەتىن توقتاتۋعا, پري­گوجيننىڭ قىل­مىس­تىق جانە ساتقىن­دىق بۇيرىعىن ورىن­داماۋعا, ونى ۇستاۋعا شاقىرامىز», دەپ مالىمدەدى فەدەرالدى قاۋىپسىزدىك قىزمەتى.

سونداي-اق روستوۆقا بەتتەگەن «ۆاگ­نەر» كولونناسىنا قورعانىس مي­نيسترلىگىنە تيەسىلى اسكەر تىكۇشاقتان وق جاۋدىرعانى تۋرالى حابار تارادى. قاقتىعىس كەزىندە جالدامالى اسكەري­لەر بىرنەشە تىكۇشاقتى, سونىمەن قا­تار ءبىر ۇشاقتى اتىپ قۇلاتقانى ايتىلادى. سا­راپ­شى­لاردىڭ ايتۋىنشا, قورعانىس مينيسترلىگى تاراپىنان شامامەن 20-عا جۋىق جاۋىنگەر قازا تاپقان. بۇدان بولەك, روستوۆتاعى جانارماي قويماسى دا وتقا وراندى.

ۆاگنەرلىكتەر روستوۆقا كىر­گەن­­نەن كەيىن قالاداعى بىرقاتار ماڭىز­دى اسكەري نىساندى باقىل­اۋى­نا الدى. ە.پريگوجيندى جاقتاي­تىن بىرنەشە تەلەگرام كانال اسكەري­لەر كوتەرىلىسشىلەرگە قارسىلىق كورسەتپەگەنىن, قۇشاق جايا قارسى العانىن حابارلادى. ماسكەۋ قالاسى, ماسكەۋ وبلىسى, ۆورونەج وبلىسىندا تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل وپەراتسياسى جاريالاندى.

وسى وقيعادان كەيىن رەسەي پرە­زي­دەنتى ۆلاديمير پۋتين توتەنشە ۇندەۋ جاساپ, ۆاگنەرلىكتەردىڭ ارەكەتىن تەرروريزمگە بالادى. كرەمل باسشىسى ءوز ءسوزىن «ورىستارعا, اسكەريلەر مەن قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنا, الاياقتىق پەن قوقان-لوققىمەن قارۋلى كوتەرىلىس جولىنا تۇسكەندەرگە» ۇندەيتىنىن اتاپ ءوتتى. «ادەيى ساتقىندىق جولىنا تۇسكەن, قارۋلى ب ۇلىك دايىنداپ, ب ۇلىك جاساعان جانە لاڭكەستىك ءادىستى قولدانعانداردىڭ بارلىعى ءسوزسىز جازاعا تارتىلادى, زاڭ الدىندا جانە حالقىمىزدىڭ الدىندا جاۋاپ بەرەدى», دەدى رەسەي پرەزيدەنتى.

ول جالدامالى جاساقتىڭ ارەكەتىن «تۋ سىرتىنان پىشاق سىلتەگەن» سات­قىندىققا تەڭەپ, جاعدايدى 1917 جىلعى قازان­داعى وقيعامەن سالىستىردى. ء«بىز ونىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەيمىز, حال­قىمىزدى دا, مەملەكەتتىگىمىزدى دە كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەردەن قورعايمىز», دەدى ۆ.پۋتين.

سونىمەن قاتار كرەمل باسشىسى بىرقاتار مەملەكەتتىڭ پرەزيدەنتتەرىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى. اتاپ ايت­قان­دا, قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن تىلدەسىپ, سول ەلدەگى احۋال تۋرالى اڭگىمەلەستى. قاسىم-جو­مارت توقاەۆ قازىر بولىپ جاتقان وقيعا رەسەيدىڭ ىشكى ماسەلەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كونستيتۋتسيالىق ءتارتىپ پەن زاڭ ۇستەمدىگى – ەلدەگى قۇقىقتىق ءتار­تىپ­تى ساقتاۋدىڭ باستى شارتى. بۇل – قو­عامنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ونىڭ تابىس­تى دامۋىنىڭ نەگىزى ەكەنىن جەت­كى­زدى. ۆلاديمير پۋتين رەسەي فەدەرا­تسياسىنداعى قالىپتاسقان جاعدايعا قازاقستاننىڭ تۇسىنىستىك تانىتقانى ءۇشىن العىس ايتتى.

بۇدان كەيىن رەسەيدىڭ كوپتەگەن قو­عام جانە مەملەكەت قايراتكەرى ەلدى, اسىرەسە جالدامالى جاساق وكىلدەرىن سابىرعا شاقىردى. الايدا ە.پريگو­جين توقتامايتىنىن مالىمدەدى. سون­داي-اق الەۋمەتتىك جەلىلەردە ۆاگنەرلىك­تەر ماسكەۋگە قاراي بەتتەگەنى تۋرالى اقپارات تارادى.

سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا «ۆاگ­­نەر» ۇيىمىنىڭ وفيسىنە ءتىنتۋ جۇر­­گىزىلىپ, عيمارات ماڭىنان مول كو­لەم­دە اقشا تيەلگەن جۇك كولىگى, التىن قۇيمالار, ەۆگەني پريگوجينگە تيە­سىلى دەلىنەتىن بىرنەشە جالعان قۇجات تار­كىلەندى. «Reuters» اگەنتتىگى ۇيىمنىڭ نە­گىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى دميتري ۋتكين باستاعان 5 مىڭعا جۋىق جالدامالى سارباز مىنگەن «ۆاگنەر» كولونناسى ماسكەۋدىڭ شەتىنە جاقىنداپ قالعانىن حابارلادى. وسىلايشا, بۇكىل الەم رەسەيدەگى احۋال قالاي وزگەرەتىنىن اسىعا كۇتىپ وتىرعاندا, ە.پريگوجين تەلەگرامدا كەزەكتى اۋديوسىن جاريالادى. وندا ۇيىم باسشىسى كولوننا «ماسكەۋگە جەتپەي, ءبىر كۇندە 200 شاقىرىم جول ءجۇرىپ وتكەنىن», وسى ۋاقىت ىشىندە «جاۋىنگەرلەردىڭ ءبىر تامشى دا قانىن توكپەگەنىن» ايتقان. سونىمەن قاتار جاعدايدى ۋشىقتىرماۋ ءۇشىن «ۆاگنەر» اسكەرى كەرى قايتاتىنىن اتاپ ءوتتى.

كوپ ۇزاماي-اق بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى ارنايى مالىمدەمە تاراتىپ, پريگوجينمەن كەلىسىم جاسالعانىن حابارلادى. «كۇنى بويىنا سوزىلعان كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە ەۆگەني پريگوجين الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ رەسەي اۋماعىندا «ۆاگنەر» جاساعىنىڭ قوزعالىسىن توقتاتۋ جانە شيەلەنىستى ازايتۋ, ودان ءارى شارالار قابىلداۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قابىلدادى», دەلىنگەن. سونداي-اق مالىمدەمەدە جالدامالى جاساققا تاعىلعان بۇكىل ايىپ الىناتىنى, ال ە.پريگوجين بەلارۋسكە باراتىنى ايتىلدى.

ريا نوۆوستي اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دميتري پەسكوۆ ەۆگەني پريگوجينگە قاتىستى قىلمىستىق ءىس توق­تاتىلاتىنىن مالىمدەگەن. ال «ۆاگنەر» باسشىسى بەلارۋسكە كەتەتىنىن حابارلادى. «پريگوجيننىڭ بەلارۋسكە كەتە الاتىنىنا رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ ءسوزى كەپىل», دەدى د.پەسكوۆ.

بۇدان كەيىن بىرقاتار قالادا اسكەري نىساندى كۇزەتىپ تۇرعان «ۆاگنەر» جال­دامالى جاساعىنىڭ جاۋىنگەرلەرى اس­كەري تەحنيكاسىنا ءمىنىپ, كەتە باستادى. سونىمەن قاتار جاريالانعان اسكەري جاع­داي الىنىپ تاستالدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

استانا قالاسىنىڭ پروكۋرورى اۋىستى

تاعايىنداۋ • بۇگىن, 11:35