اكرا حالىقارالىق شكالا بويىنشا ۇكىمەتتىڭ ۇزاقمەرزىمدى نەسيەلىك رەيتينگىن ۇلتتىق جانە شەتەلدىك ۆاليۋتادا ۆۆۆ+ دەڭگەيىندە, قىسقامەرزىمدى نەسيەلىك رەيتينگىن ۇلتتىق جانە شەتەلدىك ۆاليۋتادا S2 دەڭگەيىندە راستادى. سونداي-اق ۇزاقمەرزىمدى نەسيەلىك رەيتينگ بويىنشا ۆاليۋتالىق بولجام «تۇراقتى». بولجام بويىنشا 12-18 ايلىق كوكجيەكتە رەيتينگتىڭ وزگەرمەۋى ىقتيمالدىعىنىڭ ۇلەسى جوعارى.
باعالاۋدىڭ وڭ فاكتورلارىنا: جالپى ەكونوميكالىق تۇراقتى ديناميكا, الەۋەتتى دەڭگەيدەگى ناقتى ءوسىم, قۇرىلىمى قولايلى مەملەكەتتىك قارىزدىڭ قالىپتى دەڭگەيى, سارابدال اقشا-نەسيە ساياساتى, ينستيتۋتسيونالدىق ورتا ماڭىزىنىڭ كۇشەيۋى جاتادى. سونىمەن بىرگە اگەنتتىك شولۋىندا ەكونوميكانىڭ كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورىنىڭ ەلەۋلى شارتتى مىندەتتەمەلەرى, ونەركاسىپ سەكتورىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ تومەن دەڭگەيى, سىرتقى ساۋدا شەڭبەرىندەگى نەگىزگى تاۋار توپتارىنا جوعارى تاۋەلدىلىك, جوعارى ينفلياتسيا تەرىس فاكتورلار رەتىندە كورسەتىلگەن.
رەسپۋبليكامىزدىڭ BBB+ دەڭگەيىندەگى تاۋەلسىز نەسيەلىك رەيتينگىنە مەملەكەتتىك بورىشتىڭ تومەن دەڭگەيى, ۇلتتىق قورداعى ءوتىمدى اكتيۆتەردىڭ جانە حالىقارالىق رەزەرۆتەردىڭ جەتكىلىكتى كولەمى سىندى تۇبەگەيلى نەگىزدەمەلەر ىقپال ەتكەن. نەسيەلىك رەيتينگكە قىسىم جاسايتىن فاكتورلار ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ تومەن دەڭگەيى, شارتتى مىندەتتەمەلەردى ىسكە اسىرۋ تاۋەكەلى, سونداي-اق ەكونوميكاداعى ينفلياتسيانىڭ سوزىلمالى سيپاتى بولىپ وتىر.
بىلتىر كۇردەلەنە تۇسكەن سىرتقى ساۋداداعى ەكسپورتتىق شيكىزات ونىمدەرىن تاسىمالداۋ مەن لوگيستيكاداعى تاۋەكەلدەر ءىشىنارا تومەندەيدى. سونداي-اق اكرا 2023-2024 جىلدارى ەلىمىزگە ينفلياتسيانىڭ جوعارىلاۋى, قاتاڭ مونەتارلىق ساياسات جانە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ازداپ السىرەۋى ءتان بولادى دەپ بولجايدى.
اگەنتتىكتىڭ ەسەپتەۋىنشە, 2023-2024 جىلدارى مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلىعى وتكەن جىلدىڭ سوڭىنداعى ءجىو-ءنىڭ 2,7-2,5%-ىن قۇرايدى. مەملەكەتتىك بورىش دەڭگەيى وتكەن جىلدىڭ سوڭىنداعى 22,9%-بەن سالىستىرعاندا (ەلدىڭ مونەتارلىق بيلىگىنىڭ بورىشىن ەسەپكە الماعاندا) ءجىو-ءنىڭ 22,5-23,1%-ىن (ۇلتتىق بانك بەرەشەگىن ەسەپكە الماعاندا) قۇراۋى مۇمكىن. اگەنتتىك باعالاۋىنشا, ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن بۇل دەڭگەي قالىپتى, ويتكەنى بولاشاقتا قارسى تسيكلدىك بيۋدجەت ساياساتىن قولدانۋ مۇمكىندىگىن ساقتايدى. ەلدىڭ بيۋدجەت كودەكسىنىڭ كەپىلدى ترانسفەرتتىڭ مولشەرىن ايقىنداۋ بولىگىندە جاڭا بيۋدجەتتىك ەرەجە بەكىتىلىپ, ول كونترتسيكليزمدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. وسى ەرەجەگە سايكەس كەپىلدى ترانسفەرتتىڭ مولشەرى كەسۋ باعاسى كەزىندە ۇب-عا بولجامدى تۇسىمدەردەن اسپاۋعا ءتيىس. بۇل جاڭاشىلدىق فيسكالدىق مانەۆردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتىپ, ەكونوميكانىڭ ىقتيمال سىرتقى كۇيزەلىستەرگە توتەپ بەرۋىنە كومەكتەسەدى.
ۇلتتىق قور ترانسفەرتى بيۋدجەتتىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ءالى دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بىراق ونى ورتا جانە ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بيۋدجەتتىك ماقساتتارعا پايدالانۋدى قىسقارتۋ كوزدەلگەن. اعىمداعى جىلعى ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا ۇق اكتيۆتەرى وتكەن جىلعى ءجىو-ءنىڭ 26%-ىن قۇرادى. سونداي-اق ول ەل بيۋدجەتى ءۇشىن سەنىمدى «قاۋىپسىزدىك كوپشىگىن» قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, مەملەكەتتىك قارىزدىڭ شامامەن 110%-ىن (ۇب قارىزىن ەسەپتەمەگەندە) جاپتى. اگەنتتىك بيۋدجەت شىعىستارى قۇرىلىمىنداعى پايىزدىق تولەمدەر ۇلەسىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى ءوسۋ ءۇردىسىن اتاپ كورسەتكەن. بۇل بيۋدجەتتىك قۇبىلمالىلىق تاۋەكەلىمەن بىرگە نەسيەلىك رەيتينگ بويىنشا بولجامعا قىسىم جاسايدى. ءىس جۇزىندەگى كەيبىر تاۋەكەلدەر ءالى دە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ شارتتى مىندەتتەمەلەرىمەن بايلانىستى, ال سەكتوردىڭ ءوزى بەلسەندى جاڭعىرۋ ساتىسىندا.
ەلىمىزدىڭ سىرتقى پوزيتسياسىنىڭ تۇراقتىلىعى اعىمداعى وپەراتسيالار شوتىنىڭ وڭ ديناميكاسى, نەگىزىنەن تىكەلەي ينۆەستيتسيالارمەن ۇشتاساتىن قارجى شوتى بويىنشا مىندەتتەمەلەر قۇرىلىمى, سونداي-اق حالىقارالىق رەزەرۆتەردىڭ جەتكىلىكتى كولەمى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى. 2022 جىلى تاۋارلار يمپورتىن التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىمەن جابۋ كوەففيتسيەنتى ون ايعا جۋىق ۋاقىتقا جالعاستى. اكرا ورتاشا ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك اياسىندا اعىمداعى جىلى يمپورت كولەمىنىڭ ازداپ ءوسۋىن, تيىسىنشە, يمپورتتى ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىمەن جابۋ كورسەتكىشىنىڭ ءبىرشاما ءوسۋىن بولجايدى.
قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ السىزدىگى, مەملەكەتتىك بيلىك ينستيتۋتتارى قىزمەتىنىڭ تومەندىگى جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ سالىستىرمالى تۇردە تومەن ساپاسى بيزنەس-احۋالعا تەرىس اسەر ەتەدى. دەگەنمەن اگەنتتىكتىڭ اتاپ وتۋىنشە, كەيىنگى كەزدەرى ەلىمىزدەگى قوعامدىق جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار وڭ وزگەرىستەردى باستان كەشىرىپ جاتىر. بۇل رەتتە اكرا ساياسي باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋىن, ينستيتۋتتاردىڭ جاڭارۋىن جانە 2022 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردى اتاپ وتەدى. اكرا سونىمەن قاتار رەفورمالار جونىندەگى جوعارى كەڭەس پەن ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ قۇرىلۋىن وڭ باعالايدى. ويتكەنى بۇل ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋعا دەن قويعانىن كورسەتەدى.
قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن مالىمدەلگەن رەفورمالار شەڭبەرىندە ەلدە ينۆەستيتسيالىق ساياساتتىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن ەنگىزۋ, حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋ, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورعا كوزقاراستى قايتا قاراۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ كەشەندى رەفورماسىن جانە بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى رەفورمالاۋدى جۇرگىزۋ, مەملەكەتتىك كومپانيالاردى جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسىن پىسىقتاۋ, يمپورتتى الماستىرۋدى كۇشەيتۋ, تاۋار قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىن شەشۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك كودەكستى قابىلداۋ ۇسىنىلدى. مالىمدەلگەن رەفورمالار اياسىندا وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلىپ, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا كۇش-جىگەر باعىتتالىپ وتىر.
اكرا تاۋەلسىز مودەلىنىڭ بازالىق بولىگىنە سايكەس ەلىمىزدىڭ ينديكاتيۆتىك رەيتينگى ۆۆۆ دەڭگەيىندە ايقىندالعان. بىرقاتار موديفيكاتورلار ينديكاتيۆتى نەسيە ۇپايىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ولارعا حالىقارالىق شكالا بويىنشا تاۋەلسىز ەميتەنتتەرگە نەسيەلىك رەيتينگ بەرۋ ادىستەمەسىمەن انىقتالعان ەكونوميكالىق ءوسۋ الەۋەتى, تاۋەلسىز قورلار, ۆاليۋتا رەجىمىنىڭ تۇراقتىلىعى, سوڭعى ساياسي شەشىمدەر, سىرتقى قارىزدىڭ تۇراقتىلىعى سياقتى موديفيكاتورلار جاتادى. تەرىس تۇزەتۋ شارتتى مىندەتتەمەلەر جانە ولاردى ىسكە اسىرۋ تاۋەكەلىنە سايكەس جاسالدى.
جوعارىدا كورسەتىلگەن موديفيكاتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ينديكاتيۆتىك نەسيەلىك رەيتينگى جوعارىلايدى. قورىتىندى نەسيەلىك رەيتينگ ۆۆۆ+ دەڭگەيىندە ايقىندالادى. قورىتىندى نەسيەلىك ۇپايلاردى تۇزەتە الاتىن اناليتيكالىق تۇزەتۋلەر مەن شەكتەۋلەر بولماۋىنا بايلانىستى شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى ۇزاقمەرزىمدى رەيتينگ ۆۆۆ+ دەڭگەيىندە راستالدى.
مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىنە جانە ۇزاقمەرزىمدى كەزەڭدەگى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ تۇراقتىلىعىنا ايتارلىقتاي وڭ اسەر ەتەتىن ساياسي رەفورمالار, مەملەكەتتىك قارجىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىعىن جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ الەۋەتىن ەداۋىر ارتتىراتىن جۇيەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق شەشىمدەر قابىلداۋ وڭ رەيتينگتىك ارەكەتكە اكەلەرى ءسوزسىز. ال وعان كەرى جاعدايدىڭ تۋىنداۋى بانك سەكتورىنداعى احۋالدىڭ ايتارلىقتاي جانە كۇرت ناشارلاۋى, ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ايتارلىقتاي جانە ۇزاقمەرزىمدى تومەندەۋى, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ كۇرت السىرەۋى جانە مەملەكەتتىك قارىز قۇنىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن.
