بىلتىر ءتىلسىز جاۋ قوستاناي وبلىسىنىڭ 43 مىڭ گەكتاردان استام ورمانىن جالماپ, بىرنەشە اۋىلدى وتقا وراسا, بيىل اباي وبلىسىندا باستالعان ورمان ءورتى ودان دا ۇلكەن القاپقا جايىلىپ, 60 مىڭ گەكتاردان استام جەردى تىپ-تيپىل ەتتى. ءورت ءالى تولىق سوندىرىلگەن جوق.
قازاق جەرى ونسىز دا ورمانعا باي ەمەس ەدى. تازدىڭ باسىنا شىققان سەلدىر شاشتاي سيرەك توعايلارىمىز وسىلايشا ءتىلسىز جاۋدىڭ قۇربانى بولىپ جاتىر. اباي وبلىسىندا تۇتانعان الاپات ءورت قايدان شىقتى؟ بىرەۋ ادەيى ورتەدى مە, الدە ابايسىزدا بولعان جاعداي ما؟ الدىڭعى كۇنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولعان باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ توتەنشە جاعداي بويىنشا قوزعالعان قىلمىستىق ىسكە قاتىستى تەرگەۋ امالدارى ءجۇرىپ جاتقانىن باياندادى. باس پروكۋرور ورىنباسارىنىڭ باسشىلىعىمەن قۇقىق قورعاۋ جانە ارناۋلى ورگانداردىڭ تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەرىنەن سالاارالىق جەدەل-تەرگەۋ توبى قۇرىلعان. تەكسەرىس قورىتىندىسى بويىنشا لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ارەكەتتەرى مەن ارەكەتسىزدىگىنە قۇقىقتىق باعا بەرىلمەك.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي وبلىسىنداعى شۇعىل ارەكەت ەتۋ شتابىنىڭ وتىرىسىندا: «ەلىمىزدە تاعى دا الاپات ءورت بولىپ جاتىر. وكىنىشكە قاراي, ءتىلسىز جاۋمەن كۇرەس كەزىندە ازاماتتارىمىز قايتىس بولدى. 14 ادام قىزمەتتىك مىندەتىن اتقارىپ ءجۇرىپ ەرلىكپەن قازا تاپتى. مەن جاڭا عانا بۇل ادامداردىڭ تۋىسقاندارىمەن كەزدەستىم. وتە اۋىر اڭگىمە بولدى. جۇرت جىلاپ وتىر. ۇكىمەتكە نارازىلىعىن ايتىپ جاتىر. مارقۇمداردىڭ وتباسىلارىنا جانە جاقىندارىنا قايعىرا كوڭىل ايتامىن» دەي كەلە, ءتيىستى ورگاندار تاراپىنان ورەسكەل قاتەلىككە جول بەرىلۋىن «قىلمىستىق سالعىرتتىق» دەپ اتادى.
سول كۇنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىمىمەن اباي وبلىسىنداعى ورمان ءورتىنىڭ سالدارىنان ادامداردىڭ قازاعا ۇشىراۋىنا بايلانىستى 12 ماۋسىم ەلىمىزدە جالپىۇلتتىق ازا تۇتۋ كۇنى بولىپ جاريالاندى. سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ توتەنشە جاعدايدا كورسەتكەن ەرلىگى مەن جانقيارلىعى ءۇشىن قىزمەت بابىندا قازا تاپقان 14 ادامدى «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتاۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.
بۇدان بولەك, 10 ماۋسىمدا جوعالىپ كەتكەن تراكتورشى سەرگەي ارحيپوۆتىڭ دەنەسى ءۇش كۇن وتكەننەن كەيىن تابىلعان بولاتىن. ول «سەمەي ورمانى» شارۋاشىلىعىنداعى ءورتتى سوندىرۋگە بارا جاتقان جولدا جۇرەك تالماسىنان كوز جۇمعان. كەشەگى سەنات وتىرىسىنان كەيىن جۋرناليستەردىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرگەن توتەنشە جاعدايلار ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى يبراگيم كۇلشىمباەۆ تراكتورشىنىڭ دا توتەنشە جاعداي كەزىندە قىزمەت بابىندا قايتىس بولعاندار قاتارىنا جاتقىزىلاتىنىن ايتتى.
ەلىمىزدە ەكىنشى جىل قاتارىنان وسىنشا كەڭ اۋقىمداعى دالا ءورتى تۇتانىپ, ازاماتتارىمىزدىڭ قازا بولۋىنا جول بەرىلۋى – ەڭ بىرىنشىدەن توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتىنە ۇلكەن سىن. پرەزيدەنت ايتقانداي, ەلىمىزدىڭ ورتكە قارسى قىزمەت قۇرىلىمدارىندا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتاۋ جاعى شىن مانىندە كەمشىن ەكەنىن توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى دە اشىق مويىنداپ وتىر. ۆەدومستۆو ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى يبراگيم كۇلشىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىكتىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋ دەڭگەيى – 80 پايىز, الايدا ولاردىڭ ءبىراز بولىگى قاتتى ەسكىرگەن. «قازىرگى كەزدە 3200 تەحنيكا بار. ءالى 430 تەحنيكا كەرەك. 470 تەحنيكانىڭ مەرزىمى 20 جىلدان اسىپ كەتكەن», دەدى ول كەشەگى سەنات وتىرىسىندا. سونىمەن قاتار ەلىمىزدە قازىرگى كۇنى 426 ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن, ال ءتىلسىز جاۋعا تولىققاندى تويتارىس بەرۋ ءۇشىن ءالى 121 ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
دەگەنمەن, «كىم كىنالى؟» جانە «نە سەبەپ بولدى؟» دەگەن سۇراقتاردىڭ جاۋابىن انىقتاۋ – الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندە. باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ ايتقانداي, ارنايى قۇرىلعان ۆەدومستۆوارالىق جەدەل تەرگەۋ توبى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا جاۋاپتى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءىس-ارەكەتىنە باعا بەرە جاتار. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى دە ورتكە قارسى جاساقتارىنىڭ تەحنيكالىق جابدىقتالۋىن ءالى دە ويلانار. ال ءدال بۇگىن كۇن تارتىبىندە تۇرعان مىندەت: قولدا بار قۇرالداردىڭ كومەگىمەن ءورتتىڭ ءارى قاراي تارالۋىنا جول بەرمەي, تولىققاندى ءوشىرۋ.
كەشە تجم ورتكە قارسى قىزمەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇربولات دەربىسوۆ اباي وبلىسىنداعى ءورتتىڭ بەتى قايتقانىن حابارلادى. بىراق بۇل ءورت تولىق ءسوندىرىلدى دەگەن ءسوز ەمەس, تەك ونىڭ تارالۋىنا جول بەرمەيتىندەي جان-جاعىنان قورشاۋعا الىنعان.
– 14 ماۋسىم كۇنى كەشكى ساعات 21:00-دە اباي وبلىسىنداعى ورمان ءورتى تولىق وقشاۋلانىپ, باقىلاۋعا الىندى. قازىرگى تاڭدا بارلىق كەلگەن كۇشتىك قۇرالار مەن تەحنيكالار وقشاۋلانعان اۋماقتارداعى ورتتەردى سوندىرۋگە جۇمىلدىرىلدى. جاقىندا كۇندەرى ءتىلسىز جاۋ وشاقتارىن تولىق ءوشىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز, – دەدى ول.
الدىڭعى كۇنى «سەمەي ورمانى» موتر اۋماعىنا اەروۆيزۋالدى تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ەلدى مەكەندەردىڭ ورتتەن قورعالۋ جاعدايىن باقىلاعان توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپحانوۆ تابيعي اپات ايماعىنا جاقىن ورنالاسقان اۋىلدارعا ەشقانداي قاۋىپ جوق ەكەنىن ءمالىم ەتكەن ەدى. ول بارلىق كۇش پەن قۇرال ورمان ورتتەرىنىڭ ەلدى مەكەندەرگە وتۋىنە جول بەرمەۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى كۇنى ءورتتى سوندىرۋگە تجم, ورمان شارۋاشىلىعى كوميتەتىنەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان جانە قورعانىس مينيسترلىگىنەن 1 900-دان اسا ادام, 360-قا جۋىق تەحنيكا جۇمىلدىرىلعان. 13 ماۋسىمدا ءورت سەمەي قالاسىنا قاراي باعىت العانى بايقالعان بولاتىن. الايدا ۋاقتىلى قابىلدانعان جەدەل ءىس-شارالاردىڭ ارقاسىندا ءورت قالادان 30 كم جەردە توقتاتىلدى.
ءورت سوندىرۋشىلەر مەن كومەككە كەلگەن وزگە دە كۇش قۇرالدارىنىڭ جانقيارلىقپەن جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارىنا قاراماستان, ءتىلسىز جاۋدى تەز ارادا اۋىزدىقتاۋ مۇمكىن بولماي وتىر. وعان اۋا رايى جاعدايى دا كەرى اسەر ەتۋدە. «ماسەلەن, سوڭعى كۇندەرى وڭىردە جاۋىن-شاشىن بولعان جوق جانە سولتۇستىكتەن, سولتۇستىك-باتىستان سەكۋندىنا 14 مەتر جىلدامدىقپەن جەل سوعىپ تۇر. كەي ۋاقىتتا ونىڭ جىلدامدىعى 20 مەترگە دەيىن جەتىپ جاتىر. بۇل ءورتتىڭ ودان سايىن ورشەلەنە تۇسۋىنە ىقپال ەتەدى», دەيدى ماماندار. ونىڭ ۇستىنە جالىن شارپىعان جەرلەردە تەمپەراتۋرا +270-تەن +320-عا دەيىن جەتەدى. بۇل جاعداي دا ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ ەركىن ءىس-ارەكەت ەتۋىنە ءوز كەدەرگىسىن كەلتىرەدى.
سول سەبەپتى دە قازىرگى كۇنى نەگىزىنەن اۆياتورلاردىڭ ەڭبەگى ءوز ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى. ءورتتى سوندىرۋگە 60-تان اسا تجم اۆياتورى جۇمىلدىرىلعان, ولاردىڭ ىشىندە ۇشۋ قىزمەتىنىڭ تاجىريبەلى ماماندارىنىڭ 11 ەكيپاجى, اۋە كەمەلەرىندە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە ورىنداۋ جونىندەگى ينجەنەرلىك-اۆياتسيالىق قىزمەتتەردىڭ 33 قىزمەتكەرى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ جانە جابدىقتاۋ ماماندارى, وڭىرلىك بولىمشەلەردىڭ ديرەكتورلارى بار.
كۇن سايىن تاڭعى ساعات 04:00-دە كوككە كوتەرىلگەن تىكۇشاقتار تۇنگى 23:00-گە دەيىن ۇشاقپەن سۋ تاسىپ, ونى ورمان ءورتىنىڭ ۇستىنەن بۇركىپ جاتىر. ءتىلسىز جاۋعا قارسى اۆياتسيانى قولدانۋدىڭ پايدالى تۇسى – ۇشاققا ىلىنگەن سۋ توگەتىن قۇرىلعىلارمەن تىكەلەي ءسوندىرۋدىڭ مۇمكىندىگى. بۇل قۇرىلعىلار 10-15 سەكۋند ىشىندە 5 تونناعا دەيىن سۋ الۋعا جانە 6 سەكۋند ىشىندە ءورت وشاقتارىنا سۋدى توگۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ول اسىرەسە وسىنداي كەڭ اۋقىمداعى ورمان القاپتارى ورتەنگەن كەزدە وتە ءتيىمدى. اباي وبلىسىندا ءورت باستالعالى بەرى اۆياتورلار 2 100 رەت سۋ تاسىپ, 6 مىڭ توننادان اسا سۋدى ورتكە توككەن.
قازىرگى ۋاقىتتا تارتىلعان كۇشتەر مەن قۇرالدار ءتورت ۋچاسكەدە; پودنەبەسنوە, جەرنوۆكا اۋىلدارىندا, شۋلبينسك كەنتىندە, كاشتاك ورمانشىلىعىندا ءورتتى ءسوندىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرىپ جاتىر. ورتكە قارسى اراقاشىقتىق پەن مينەرالداندىرىلعان جولاقتاردى جاساۋ, ءورت وشاقتارى مەن ءورتتىڭ پەريمەترى بويىنشا جيەكتەرگە سۋ توگۋ, ءورتتىڭ جيەگىن توپىراقپەن جابۋ جانە تولتىرۋ ءىس-شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
كەشە اباي وبلىسى اكىمدىگى ءورت سالدارىنان قازا تاپقان 14 ادامنىڭ وتباسىنا, سونداي-اق تراكتورشى س.ارحيپوۆتىڭ وتباسىنا سەمەي قالاسى قاراعايلى شاعىن اۋدانىنداعى جاڭا پاتەرلەردىڭ كىلتتەرى تابىستالعانىن حابارلادى. اباي وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان ۇرانحاەۆ قايتىس بولعان سايات نۇرجىگىتوۆ پەن امانگەلدى دۇيسەمباەۆتىڭ وتباسىلارىنا 2 جانە 3 بولمەلى پاتەرلەردىڭ كىلتتەرىن تاپسىردى.
«ورتتە زارداپ شەككەندەردىڭ وتباسىلارىن قولداۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار ءبىزدىڭ تۇراقتى باقىلاۋىمىزدا. بۇگىن ءبىز تاپسىراتىن جاڭا پاتەرلەر بارلىق قاجەتتى جيھازبەن جانە تۇرمىستىق تەحنيكامەن تولىق جابدىقتالعان. ءبىز قوسىمشا كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرامىز», دەپ اتاپ ءوتتى وبلىس اكىمى. قازا تاپقانداردىڭ تۋىستارى مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن كومەك پەن قولداۋ ءۇشىن ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
