«بيىل شىمكەنت قالاسىنىڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار ساناتىنا قوسىلعانىنا 5 جىل تولدى. وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن قالا اۋماعىنا ينفراقۇرىلىممەن قامتىلۋ دەڭگەيى تومەن 40-تان اسا ەلدى مەكەن قوسىلعان. قالانىڭ قاجەتتىلىگىنە جەتىسپەيتىن ينفراقۇرىلىم, قوعامدىق كولىك ماسەلەلەرى وزەكتى ەدى. قازىر بۇل سۇراقتار ءبىرشاما شەشىمىن تاپتى.
سوڭعى بەس جىلدا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 492 ملرد تەڭگەدەن 937 ملرد تەڭگەگە جەتتى, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 58 مىڭنان 110 مىڭعا دەيىن ءوستى. قالاعا 2 ترلن تەڭگەدەن اسا ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, بيۋدجەت كولەمى 146 ملرد تەڭگەدەن 613 ملرد تەڭگەگە جەتتى», دەدى مۇرات دۇيسەنبەك ۇلى.
ءسويتىپ, ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردە ءوسىم ديناميكاسى بار ەكەنىن ايتتى. بيىلعى 5 ايدا ينۆەستيتسيا كولەمى – 22 پايىزعا, قۇرىلىس جۇمىستارى – 29 پايىزعا, پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ءۇي الاڭى – 73 پايىزعا, بولشەك ساۋدا كولەمى – 25 پايىزعا ارتقانىن اتاپ ءوتتى.
ورگە باسقان ءوندىرىس
اكىم قالادا ءوندىرىس سالاسى دا وركەن جايىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. «قالادا جالپى اۋماعى 869 گەكتاردى قۇرايتىن 5 وندىرىستىك الاڭ جۇمىس ىستەيدى. وندا 13 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى. ەندى 358 ملرد تەڭگەگە 337 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. بۇگىنگە قولدانىستاعى وندىرىستىك ايماقتاردىڭ تولىمدىلىعى 90 پايىزدان استى. ءوندىرىس الاڭدارىنا قاجەتتىلىكتىڭ ارتۋىنا بايلانىستى, جاڭادان 867 گەكتاردى قۇرايتىن 5 ءوندىرىس اۋماقتارىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
بۇل اۋماقتاردا 400 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 284 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە استى. ال وندا اشىلاتىن جۇمىس ورنى – 12 مىڭعا جۋىق. قۇرىلاتىن اۋماقتاردىڭ ەكەۋىندە قولدانىستاعى وندىرىستىك الاڭدار كەڭەيتىلسە, ۇشەۋى – جاڭا الاڭدار. ونىڭ ىشىندە «جۇلدىز» يندۋستريالىق ايماعى بار. جالپى اۋماعى 306 گەكتار ايماققا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جاڭا يندۋستريالىق ايماقتا ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا, مەتاللۋرگيا, جيھاز ونەركاسىبى, قۇرىلىس يندۋسترياسى سالالارىندا 3 مىڭنان اسا ادامعا جۇمىس بەرىلەدى. 200 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجىعا 50-دەن اسا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسپاق. ول ايماقتا ينۆەستيتسيالىق قۇنى 147 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن, 42 جوبانى ىسكە اسىرۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتىك», دەپ ءسوزىن جالعادى اكىم.
شىمكەنت قالاسىندا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەيتىن ءوندىرىس الاڭدارىن دامىتۋ ماقساتىندا, اۋماعى 132 گەكتاردى قۇرايتىن «بوزارىق» تاماق ونەركاسىبى اگرو-يندۋستريالىق ايماعىندا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. ناتيجەسىندە, 21 جوباعا 23 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 1 800-دەن اسا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولىپتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىعىن كەڭەيتە وتىرىپ, بۇكىل وڭتۇستىك ءوڭىرى ءۇشىن وڭىرلىك حاب قۇرۋ جۇمىستارى باستالدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2023-2027 جىلدار. اتالعان ايماقتا 47 ملرد تەڭگەگە 23 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. اۋماعى 119 گەكتاردى قۇرايتىن جاڭادان «ستاندارت» جەكە يندۋستريالىق ايماعى قۇرىلۋدا. بۇل ايماققا 30 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 150 جوبانى ىسكە اسىرۋ ارقىلى, 2 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. بيىل وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 300-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرىپ, 14 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 14 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلماقشى.
كەرەگەسى كەڭەيگەن كاسىپكەرلىك
شىمكەنتتە مەملەكەت تاراپىنان كاسىپكەرلەرگە اۋقىمدى قولداۋ كورسەتىلۋدە. «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوباسى» اياسىندا 17,9 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جىل باسىنان 3 176 جوباعا 7,9 ملرد تەڭگەنىڭ قولداۋى كورسەتىلدى. ودان باسقا, مەملەكەتتىك باعدارلامادان بولەك, كاسىپكەرلەردى قولداۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى «ىسكەر قالا» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. باعدارلاما اياسىندا 1,4 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جىل باسىنان 153 جوباعا 412 ملن تەڭگەگە قولداۋ كورسەتىلدى.
«بۇل رەتتە, جاستار مەن ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن 1 پايىزدىق مولشەرمەن 10 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيەلەندىرۋ قارالعان. ودان باسقا باعدارلاما اياسىندا كاسىپكەرلەرگە وندىرىسكە باعىتتالعان جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر بەرۋ قاراستىرىلعان, اتاپ ايتقاندا, 2 پايىزدىق مولشەرمەن 50 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيەلەر الۋعا بولادى. ءىس-شارا اياسىندا ونەركاسىپتىك پاركتەردە ءۇش جىل ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن شاعىن كاسىپورىنداردىڭ جالداۋ اقىسىنىڭ شىعىندارى وتەلەدى. ءبىرىنشى جىل – 75%, ەكىنشى جىل – 50%, ءۇشىنشى جىل – 25% مەملەكەت ەسەبىنەن تولەنەدى. «بيزنەسكە ارنالعان ۇكىمەت – Shymkent Invest» بىرىڭعاي ورتالىعىندا 33 مىڭعا جۋىق, جىل باسىنان تاعى 5 مىڭداي كاسىپكەرگە بيزنەس-جوسپاردى ازىرلەۋدەن باستاپ, جوبانى پايدالانۋعا بەرۋگە دەيىنگى قۇجاتتارعا قولداۋ كورسەتىلۋدە. ناتيجەسىندە, بۇگىندە قالادا بەلسەندى جۇمىس جاسايتىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر سانى 124 مىڭنان اسىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 52 پايىزعا ارتتى», دەدى م.ايتەنوۆ.
ءباسى جوعارى ءبىلىم
ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن دامىتۋ ماقساتىندا سوڭعى بەس جىلدا 48 810 ورىندىق 105 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. ونىڭ 80%-ى جەكە ينۆەستور ەسەبىنەن سالىنعان. ەندى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ سانى 19-دان 3-كە, ىڭعايلى مەكتەپ سانى 17-دەن 3-كە ازايدى. بيىل 18 مەكتەپتى پايدالانۋعا بەرىپ, ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ ماسەلەسىن تولىعىمەن شەشۋدى كوزدەپ وتىر ەكەن.
«پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا قالادا 2026 جىلعا دەيىن 28 مىڭ ورىندىق 18 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. سونىمەن قاتار ەكى وقۋشىلار سارايىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. ونىڭ بىرەۋى بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى. ودان باسقا 750 ورىندىق 5 ونەر مەكتەبىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جوسپارلانۋدا», دەدى بايانداماشى.
دەڭگەيى وسكەن دەنساۋلىق
سوڭعى 5 جىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىمەن جاراقتاندىرۋعا 19 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ, قامتۋ دەڭگەيى 67 پايىزدان 79 پايىزعا ارتىپتى. سوڭعى 4 جىلدا 12 جەكە ەمحانا اشىلىپ, مەملەكەتتىك ەمحانالاردىڭ جۇكتەمەسى 30 پايىزعا ازايعان. وتكەن جىلى قالادا جەكە ينۆەستور ەسەبىنەن پەت/كت ساۋلەلى تەراپيا ورتالىعى اشىلىپ, قاتەرلى ىسىك اۋرۋىن باستاپقى ساتىسىندا انىقتاپ, الدىن الا ەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرۋدە.
بيىل جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن 3 جاڭا ەمحانا اشىلدى. وسى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە جىل باسىنان جالپى ءولىم كورسەتكىشى 8%-عا, نارەستە شەتىنەۋى 20,6%-عا تومەندەدى. ال انا ءولىمى تىركەلمەگەن. 2025 جىلعا دەيىن جاڭا زاماناۋي پەرزەنتحانا مەن جەكە ينۆەستورلاردىڭ ەسەبىنەن 800 ورىندىق كلينيكانىڭ قۇرىلىسى جانە 6 مەديتسينالىق ورتالىق اشۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن.
سىننان سۇرىنبەگەن سپورت
بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ماقساتىندا, وسىدان 3 جىل بۇرىن رەسپۋبليكادا العاش بولىپ «شىمكەنت جاستار ليگاسى» اتتى بىرەگەي جوبا باستالعان. جىل سايىن وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ, ليگا اۋقىمى ارتۋدا. بيىل 151 مەكتەپتەن 500-دەن اسا كوماندالار جاساقتالىپ, 6 مىڭعا جۋىق وقۋشى قاتىستى. قالادا سپورت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماقساتىندا بيىل «ۇستەل تەننيسى سپورت كەشەنى» جانە «جاڭا يپپودروم» قۇرىلىسى (دەمەۋشى ەسەبىنەن), «مەتاللۋرگ» ستاديونىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن بيۋدجەت ەسەبىنەن اۋىسىمىنا 250 بالانى قابىلدايتىن 2 سپورت عيماراتى جانە جەكە كاسىپكەر ەسەبىنەن «SPORT LIFE» فۋتبول ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى. بيىل سپورتتىق ۇيىرمەلەرمەن جان باسىنا شاققاندا قارجىلاندىرۋ ارقىلى 19 مىڭنان اسا بالا قامتاماسىز ەتىلگەن.
جۇمىسسىزدىق ازايدى
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءىس-شارالارىنا بيىل 57 مىڭ ادام جوسپارلانىپ, ونىڭ 42 مىڭىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ قاجەت. جىل باسىنان 14 مىڭنان اسا ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىن تاپتى. سوڭعى جىلدارى جۇمىسپەن قامتۋ ءىس-شارالارىن كۇشەيتۋ ارقىلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار سانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 22 پايىزعا ازايىپ, 10 794 وتباسىنى قۇراعان.
يگىلىككە جاراعان ينفراقۇرىلىم
«سوڭعى 5 جىلدا ينجەنەرلىك-ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىنە بيۋدجەتتەن 191 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ, ونىڭ 87 پايىزى نەمەسە 166 ملرد تەڭگەسى سوڭعى ءۇش جىلدا ءبولىندى. ناتيجەسىندە, 1 ماگيسترالدى سۋاعار سالىنىپ, قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 364 مىڭ تەكشە مەترگە جەتتى. ول شامامەن 2030 جىلعا دەيىن جەتەدى. ءتورت پودستانسا سالۋ ارقىلى, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قۋاتتىلىعى 490 مۆت-عا جەتىپ, قالانىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى قاجەتتىلىگى شەشىلدى. گازداندىرۋ سالاسىندا جاڭا اگرس سالۋ ارقىلى, گاز قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 430 مىڭ تەكشە مەترگە جەتىپ, 2030 جىلعا دەيىنگى گاز ماسەلەسى دە ءوز شەشىمىن تاپتى», دەدى مۇرات دۇيسەنبەك ۇلى.
«كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا بولىنەتىن قاراجاتتىڭ كولەمىن بيىل 38,0 ملرد تەڭگەگە جەتكىزىپ, 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 5 ەسەگە ۇلعايتىلدى. سوڭعى 5 جىلدا ۇزاقتىعى 900 شاقىرىمنان اسا اسفالتتالعان جول سالىنىپ, قالانىڭ ورتالىق بولىگىندەگى ءىرى جولايرىق پايدالانۋعا بەرىلدى.
جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, قالاداعى اۆتوبۋستار پاركىن سوڭعى 5 جىلدا 35 پايىزدان 90 پايىزعا دەيىن جاڭارتىپ, شالعايدا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر تولىعىمەن اۆتوبۋسپەن قامتىلدى. جەكە ينۆەستور ەسەبىنەن قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتقان جاڭا اۋەجاي تەرمينالىن جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ كوزدەلگەن.
«ال تەمىرجول ۆوكزالى سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلىپ, جەكە ينۆەستور ەسەبىنەن تولىعىمەن قايتا جاڭارتىلاتىن بولادى. ناتيجەسىندە, اۋەجايدىڭ جولاۋشىلاردى وتكىزۋ قابىلەتى ساعاتىنا 200 ادامنان 2 000 ادامعا, تەمىر جول ۆوكزالىنىڭ قىزمەت كورسەتۋى تاۋلىگىنە 2 000 ادامنان 6 000 ادامعا دەيىن ارتادى», دەدى م.ايتەنوۆ.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى
شىمكەنت قالاسىندا سوڭعى بەس جىلدا 3 ملن 700 مىڭ شارشى مەترگە جۋىق تۇرعىن ءۇي سالىنعان. ونىڭ 2 ميلليونى سوڭعى ەكى جىلدا پايدالانۋعا بەرىلدى. ەندىگى كەزەكتەگى مەجەمىز – جىل سايىنعى تۇرعىن ءۇي كولەمىن 2 ملن شارشى مەترگە جەتكىزۋ. ول ءۇشىن ينفراقۇرىلىممەن دەر كەزىندە قامتۋ قاجەت. قازىر قۇرىلىس اۋماقتارى ايقىندالىپ, ينجەنەرلىك جۇيەلەردى جوبالاۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتكەن.
«بيىل مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندە 4 445 وتباسى باسپانامەن قامتىلادى. مەملەكەتتىك باعدارلامادان تىس قالىپ وتىرعان الەۋمەتتىك ساناتتاعى ازاماتتار دا بار. اتالعان ساناتتاعى ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ ماقساتىندا, «قامقور» جەرگىلىكتى تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى قابىلداندى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا 3 ملرد تەڭگە ءبولىندى», دەدى بۇل جونىندە قالا باسشىسى.
قولايلى قالا قالىپتاستىرۋ
قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا قولايلى قالا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا, اعىمداعى جىلى 9 گۇلزار, 1 ساياباق سالۋ جانە قالا ورتالىعىنداعى قوشقار اتا وزەنى جاعالاۋىن اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن بولىپتى. اۋماعى 42 گەكتاردى قۇرايتىن شىم-سيتي شاعىن اۋدانىندا جاڭا ساياباق قۇرىلىسى باستالعان. قالاداعى دەمالىس ايماقتارىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا, جوسپارعا سايكەس جىل سايىن 10 گۇلزار سالۋ مۇمكىندىك بار.
ء«تيىمدى جانە ناتيجەلى جۇمىس جاساۋ ءۇشىن حالىقپەن كەرى بايلانىس وتە ماڭىزدى. وتكەن جىلدان باستاپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن اكىمدەردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋ وتكىزۋ ءتارتىبى وزگەردى. وسى ورايدا, توقسانىنا 1 رەت قالاداعى 5 اۋدان تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋدىڭ جەلىلىك كەستەسى بەكىتىلدى. وتكەن 5 ايدا قالا اۋماعىنداعى تۇرعىن الاپتار مەن شاعىن اۋدانداردى ارالاپ, 70 كەزدەسۋ وتكىزدىم. اكىمنىڭ جەكە قابىلداۋى بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن كۇنى بويى «اشىق ەسىك» فورماتىندا وتۋدە», دەدى مۇرات دۇيسەنبەك ۇلى.
اكىم حالىقتى تولعاندىراتىن ءاربىر سۇراقتى باقىلاۋعا قويىپ, ونى قاتاڭ قاداعالاۋدى جوسپارعا ەنگىزگەن. جىل باسىنان بەرى قالا اكىمى 6 جەكە قابىلداۋ وتكىزىپ, 629 ادام قابىلداعان. ناتيجەسىندە, ماسەلەلەر بويىنشا 322 تاپسىرما بەرىلىپ, ونىڭ 224 شەشىمىن تاپسا, قالعاندارى زاڭ تالاپتارىنا سايكەس قارالۋدا.
ودان باسقا, تۇرعىنداردى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردىڭ سوڭىنا دەيىن ورىندالۋىنا قول جەتكىزۋ, اشىق جانە ءتيىمدى جۇمىس جاساۋ ءۇشىن ءار ەلدى مەكەننەن بەلسەندى ازاماتتاردىڭ باقىلاۋى ەسكەرىلەدى. بۇل تاجىريبە حالىقپەن كەرى بايلانىستى كۇشەيتىپ, قازىردىڭ وزىندە تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر.
