اباي وبلىسىنداعى الاپات ءورت ون ءتورت ادامنىڭ ءومىرىن جالمادى

قاتارىنان بولعان قوس ءورت

وسى جاعدايلاردى ەلەپ-ەكشەگەن مەملەكەت باسشىسى اباي وبلىسىنداعى الاپات ورتكە بايلانىستى 11-13 ماۋسىم كۇندەرى ۆەتنامعا جوسپارلاعان رەسمي ساپارىن كەيىنگە شەگەردى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جان تۇرشىكتىرگەن جاعدايمەن ءجىتى تانىسۋ ءۇشىن جانە شۇعىل ارەكەت ەتۋ شتابىنىڭ وتىرىسىن وتكىزىپ, ءورت كەزىندە قازا تاپقان ورمان شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۋىس­تارىمەن كەزدەسۋگە اباي وڭىرىنە جۇمىس ساپارىمەن كەلدى.

جارتى ايعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىت بۇرىن عانا اباي وبلىسى بورودۋليحا اۋدا­نىندا 3 مىڭ گەكتار القاپتى جال­ماعان ءورت جان-جاقتان شاقى­رىل­عان شۇعىل كومەكتىڭ كۇشىمەن ارەڭ سون­دىرىلگەن ەدى. بۇل ءورتتىڭ اۋەل باستا رە­سەيدىڭ التاي ايماعىنان بەرى ءوتىپ كەت­كەندىگى جايىندا ءبىرسىپىرا ايتى­لىپ تا جازىلىپ تا جاتتى. سونىڭ كە­سى­رىنەن قانشاما اعاشتى ءورت شال­دى, اراسىندا ءوسىپ-ونگەن تىرشىلىك اتاۋ­لىعا قانشاما زالال كەلدى. اۋدان-اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اۋرە-سارساڭى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. قانشاما قىزمەتكەر ءومىر مەن ءولىمنىڭ اراسىندا جانتالاسىپ, قىزىل جالىندى وشىرۋگە كۇش جۇمىلدىردى.

الايدا اراعا از كۇن سالىپ, وتكەن اپتا­نىڭ جۇماسىندا كەشكىسىن بورودۋليحا اۋدا­نىنىڭ ءۇش اۋىلىندا قىزىل جالىن قاي­تا تۇتاندى. سوندا الدىڭعى اپات سا­باق بولماعان با؟ ساقتىق شارالارى نە­گە كۇشەيتىلمەدى؟ كۇن رايىنىڭ كەسىرىنەن دەسەك,­ ول نەگە ەسكەرىلمەدى؟ الدە ءتىلسىز جاۋ­دىڭ تاساسىندا الدەقانداي ءورت تۇتا­تۋشى توپ­ تۇر ما؟ 14 ادامنىڭ ءومىرىن جالماعان الا­پات ورمان ورتىنەن كەيىن وسىنداي ساۋال­دار ەرىكسىز ويعا ورالادى ەكەن...

قابىرعا قايىستىرعان اۋىر قايعى

ەل اۋماعىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكالارى, قۇرىلىمدىق كۇشتەر ءۇستى-ۇستىنە كەلىپ جەتسە دە اپات اۋىزدىقتالماي جاتىر. وقىس وقيعا سالدارىنان ورنى تولماس اۋىر قازا دا ورىن الدى. جالىنمەن ارپالىسقان «سەمەي ورمانى» رەزەرۆاتىنىڭ 14 قىزمەتكەرى ءتىلسىز جاۋمەن ايقاسىپ ءجۇرىپ اجال قۇشتى.

ولار:

1. مەيرامگۇل قۇ­سا­يىن­قى­زى جيەن­­­­باە­­ۆا (33 جاستا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ۋسپەنكا ورمانشىلىعىنىڭ باسشىسى­;
2. سەرىكجان باقىتبەك ۇلى توقتاسىن (27 جاستا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم­ نوۆوشۋلبا فيليالىنىڭ ينجە­نە­رى;­
3. امانگەلدى سپاتاي ۇلى دۇيسەمباەۆ (58 جاستا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالىنىڭ كولىك جۇرگىزۋشىسى;
4. الەكسەي گريگورەۆيچ گۋباەۆ (30 جاستا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ۋسپەنكا ورمان­شى­لىعىنىڭ ورمان شەبەرى – مەملەكەتتىك ينس­پەكتورى;
5. ماكسيم ۆلاديميروۆيچ فومينىح (25 جاستا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ۋسپەنكا ورمانشىلىعىنىڭ اۋماقتى قورعاۋ بو­يىنشا ينسپەكتورى – مەملەكەتتىك ينس­پەكتورى;
6. سايات نۇرجان ۇلى نۇرجىگىتوۆ (50 جاستا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ۋسپەنكا ورمانشىلىعىنىڭ اۋماقتى قورعاۋ بو­يىنشا ينسپەكتورى – مەملەكەتتىك ينس­پەكتورى;
7. كونستانتين سەرگەەۆيچ ناچينيونوۆ (40 جاستا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ۋسپەنكا ورمانشىلىعىنىڭ اۋماقتى قورعاۋ بو­يىنشا ينسپەكتورى – مەملەكەتتىك ينس­پەكتورى;
8. ۆيكتور الەكساندروۆيچ سيدورين (63 جاستا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ۋسپەنكا ورمانشىلىعىنىڭ اۋماقتى قورعاۋ بو­يىنشا ينسپەكتورى – مەملەكەتتىك ينس­پەكتورى;
9. الەكساندر ۆيكتوروۆيچ سيدورين (39 جاس­تا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ۋسپەنكا ورمانشىلىعىنىڭ اۋماقتى قورعاۋ بو­يىنشا ينسپەكتورى – مەملەكەتتىك ينس­پەكتورى;
10. نيكولاي يۆانوۆيچ پۋزىرەۆ (54 جاس­تا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ورتالىق ورمانشىلىعىنىڭ كولىك جۇرگىزۋشىسى;
11. سەرگەي نيكولاەۆيچ پۋزىرەۆ (30 جاستا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ورتا­لىق­ ورمانشىلىعىنىڭ ورمان ءورت ءسون­دى­رۋ­شى­سى;
12. پەتر الەكساندروۆيچ گراجدانكين (51 جاس­تا) – «سەمەي ورمانى» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ۋسپەن ورمان­شى­­لى­­عىنىڭ ورمان ءورت ءسوندىرۋشىسى;
13. الەكساندر ۆيكتوروۆيچ داريباەۆ (48 جاس­تا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى جەرنوۆكا ورمان­شىلىعىنىڭ تراكتورشىسى – ءما­شي­نيسى;
14. دانيل ەۆگەنەۆيچ گانشين (41 جاس­­تا) – «سەمەي ورمانى» موتر» رمم نوۆوشۋلبا فيليالى ورتالىق ورمانشىلىعىنىڭ كولىك جۇرگىزۋشىسى;

ءورت فاكتىسى بويىنشا قىلمىستىق كودەك­سىنىڭ 292-بابىنىڭ 3-بولىگى («اباي­سىز­دا ەكى نەمەسە ودان دا كوپ ادامنىڭ ولى­مىنە اكەپ سوققان ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپ­تا­رىن بۇزۋ») بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەر­گەۋ باستالعانى بەلگىلى بولىپ وتىر.

– ءبىز ورمانشىلاردىڭ وتباسىلارىندا, ۋسپەنكا, بوروۆليانكا اۋىلدا­رىن­دا بولدىق. جاعدايدى سوزبەن جەت­كىزۋ وتە اۋىر. قارا جامىلعان ءار وتبا­سى­نا كىرگەن سايىن جانىڭ كۇيزەلىپ شى­عادى. مەن دە بالامنىڭ مەزگىلسىز ومىر­دەن وتكەنىن باستان وتكەرگەن جانمىن. «قايعىلارىڭىزعا ورتاقپىن» دەپ بار­لىعىنا ايتىپ شىعۋدىڭ ءوزى قانداي ەكە­نىن تۇسىنەتىن بولارسىز. جۇرەگىڭ قان جى­لايدى. قازاقتا «قايعىنى بولىسسەڭ ازايا­دى» دەگەن ءسوز بار عوي. باسقا نە دەي الامىز؟.. اسىرەسە بولاشاعىن ەندى عانا باستاعان سەرىكجاننىڭ قازاعا ۇشى­را­عا­نىن­ ەستىگەندە, كوزىمە ەرىكسىز جاس كەلدى. ءدال سول كۇنى (8 ماۋسىم) ءتۇس ۋاقىتىندا جي­نالىس وتكىزگەن ەدىك. سوندا ورنىنان تۇ­رىپ, ينتەرنەت بايلانىسىنىڭ ساپا­سى ناشار ەكەنىن ايتتى. مەنىڭ بۇل سالاداعى مينيستر كەلگەنىن, مەموراندۋم جاسالعانىن ايتقان ەدىم. ول «مەن اۋىلدا قالعىم كەلەدى. وسىندا جۇمىس ىستەي بەرسەم دەيمىن» دەدى. سەمەيگە شىعىپ بارا جاتقانىمدا, قوڭىراۋ شالىپ, جانىما كەلدى. كوڭىلىندە سونداي ريزاشىلىق بار. قازا بولعانداردىڭ اراسىندا ونىڭ دا بار ەكەنىن ەستىگەن ساتتەن اۋىر كۇيزەلىستى باستان كەشتىم, – دەيدى اباي وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى قۋانىش سۇلەيمەنوۆ.

الاپاتپەن ايقاسقاندار

قازىر جالىن شارپىعان ايماقتا بار­لىق سالا قىزمەتكەرلەرى بارىن سا­لىپ كۇرەسىپ جاتىر. توتەننەن تۇ­تانعان ءتىلسىز جاۋ­دى تىزگىندەۋگە تو­تەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنەن, ور­مان­ شارۋاشىلىعى كوميتەتىنەن, قورعانىس مينيسترلىگىنەن 1500-گە جۋىق ادام, 300-گە جۋىق تەحنيكا جا­نە 11 تىك­ۇشاق جۇمىلدىرىلدى. ءورت وشاق­تا­رى­­نا اۋەدەن 486 رەت 1000 تونناعا جۋىق سۋ­ قورى شاشىلادى.

الماتى قالاسى الماتى وبلىسى تو­تەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتتەرى ج­ى­ب­ەرگەن كۇشتەر مەن قۇرالدار, قا­را­عان­دى جانە الماتى وبلىستارىنىڭ  تجم اسكەري بولىمدەرىنىڭ اسكەري قىز­مەتكەرلەرى ءورتتى سوندىرۋگە كىرىستى. ار­نا­يى جىبەرىلگەن جىلجىمالى باسقارۋ پۋنك­تى ءوز فۋنكتسياسىن اتقارىپ جاتىر.

اتالعان مينيسترلىككە قاراستى اپاتتار مەديتسيناسى ورتالىعىنىڭ بريگادا­سى­ قاجەت بولعان جاعدايدا شۇعىل مەدي­تسي­­نالىق كومەك كورسەتۋگە دايىن تۇر.

انىعىندا, الاپات ءورت رەزەرۆاتتىڭ 5 بولىگىنە جايىلعان. قازىر ۇشەۋىندە جاع­داي تۇراقتالدى. ەندى 2 القاپ ەرەكشە­ با­­قى­لاۋعا الىندى. ەلدى مەكەندەرگە­ ءتو­نىپ تۇر­عان ايتارلىقتاي قاۋىپ جوق. ماماندار اۋا­ رايى جاعدايدى ۋشىق­تىر­ماسا, بىرەر كۇن­دە وتتى تولىق اۋىز­دىق­تاي­مىز دەپ وتىر­. بىراق كەشە جەل تۇرىپ, بىق­سىپ جات­قان شوقتار قايتا تۇتاندى. ال بۇ­گىن سەكۋندىنا 20 مەترگە دەيىن جەل سو­عا­­دى دەگەن بولجام بار. نە دە بولسا, جاق­­سى­­لىق­تان ءۇمىت ەتەيىك...

وقيعا نەگە قايتالاندى؟

وسىدان ون كۇن بۇرىن رەسەيدىڭ ال­تاي­ ايماعىنان بورودۋليحا جەرىنە ءوتىپ كەت­كەندە ءورت 3 مىڭ گەكتار القاپتى شار­پىپ وتكەنى بەلگىلى. سول كەزدە ءورت تو­لىق سوندىرىلمەۋى مۇمكىن ەكەنى تۋرالى دا بولجامدار ايتىلىپ جاتىر.

كەيىنگى ءورت 8 ماۋسىم كۇنى باستالىپ كەت­كەندە, سەمەيدە اباي وبلى­سىنىڭ ءبىر جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ ءىس-شارالارى دا قاتار ءوتىپ جاتىر ەدى. وبلىس اكىمدىگى Telegram كانالىندا 9 ماۋسىمدا عانا اقپارات تاراتىپ, بورودۋليحا ­اۋى­لىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ جانە كوللەدجدىڭ بازاسىندا ەۆاكۋاتسيالىك پۋنك­ت­تەر اشىلعانىن مالىمدەدى. ءورت قاۋپى تونگەن ۋسپەنسكوە, پودنەبەسنوە جانە بارىشەۆكا اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءوز بەتىنشە تۋىستارىنىڭ ءۇيىن پانالاۋعا ءماج­بۇر بولعان.

– 8 ماۋسىم كۇنى ساعات 12:03-تە سە­مەي­دەن 25 شاقىرىم جەردەگى باتپاەۆ ورمان­ شا­رۋاشىلىعىنىڭ 66 كۆارتالىندا ءورت شىق­قانى تۋرالى حابار ءتۇستى. ءورت ەكى رەت نايزاعاي ءتۇسۋى سالدارىنان شىققان. ءورتتى تەز ارادا ءوشىرۋ مۇمكىن بولمادى. سەبەبى «سەمەي ورمانى» مەملەكەتتىك ور­مان تابيعي رەزەرۆاتىنىڭ تەحنيكاسى بيى­ك قۇم توبەلەرى ورنالاسقان ايماققا جە­تە­ المادى. ءورت ورمان شارۋاشىلىعى ورنا­لاس­قان جەردەن 11 شاقىرىمدا بولىپ, تەحنيكا جەتكەنشە 20 گەكتار ورمان ورتكە وراندى. جو­عارى تەمپەراتۋرا مەن قاتتى جەل دە ءتىلسىز جاۋدى كۇشەيتىپ, العاشقى 2 سا­عاتتىڭ وزىندە 200 گەكتاردى ءورت شالدى, – دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى د. گاريكوۆ.

قالاي دەسەك تە بەيبىت كۇندە 14 ور­مان­­شىنىڭ ءومىرىن قيعان وقيعانىڭ تۇبىندە سالعىرتتىق تۇرعانى انىق. ءبىرىنشى كەزەكتە جاز­ ماۋسىمى باستالعاننان ءورت شىعۋى مۇم­كىن ايماقتاردا ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكالارى ساقاداي ساي تۇرۋى كەرەك-ءتىن. ونىڭ ۇستىنە لاۋلاعان جالىننان ەندى عانا كوزىن اشقان بورودۋليحا اۋدانىنىڭ جەرى نەگىزىنەن ورماندى القاپقا جاتا­تى­ن­دىقتان, بارلىق مۇمكىندىكتى جەر­گى­لىك­تى اتقارۋشى بيلىك ءجىتى نازارعا الۋعا ءتيىس ەدى. ءتىلسىز جاۋمەن العاشقى ايقاسقا ورمان­شىلاردىڭ ءتۇسۋىنىڭ ءوزى ءتۇرلى ويعا جەتە­لەيدى.

اپات الدىن الا انىقتالسا...

جىل سايىن رەسپۋبليكا كولەمىندە 1000­-عا جۋىق ورمان جانە دالا ءور­تى­ تىركەلەدى ەكەن. سونىمەن قاتار حا­لىققا, مەنشىككە جانە تابيعاتقا قا­ۋىپ توندىرەتىن 4000 تابيعي ءورت جانە ق­و­سى­لا­دى.

اباي وبلىسىنداعى توتەنشە جاعدايعا باي­لانىستى شۇعىل كەڭەس وتكىزگەن ۇكىمەت ءورتتى ەرتە انىقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جايىن تالقىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ تابيعي ساياباقتار مەن قورىقتاردا ءورتتى ەرتە انىقتاۋ جۇيەسىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋدى تاپسىردى. 

الايدا توتەنشە جاعدايلار مينيستر­لى­گىندە كورسەتىلگەندەي, بۇل جۇيەنى ورنا­تۋ­ وتە باياۋ جۇرگىزىلۋدە. ناتيجەسىندە, جاع­داي كەش انىقتالىپ, سونىڭ كەسىرىنەن ءورت­تى ۇزاق سوندىرۋگە تۋرا كەلەدى.

بيىلعى جىلدىڭ ءورت قاۋىپتى كەزەڭى باس­­­تالعاننان بەرى عانا قازاقستاندا 130-دان­­ اسا تابيعي ءورت تىركەلدى, ءورت اۋما­عى 20 مىڭ گەكتاردان اسا جەردى شارپىدى.

ازىرگە انىقتاۋ جۇيەسى بۋراباي ۇلت­تىق تابيعي پاركى اۋماعىندا جانە «سە­مەي­ ورمانى» مۇتپ ون فيليالىنىڭ بىرىن­دە عانا بار. توتەنشە جاعدايلار مينيستر­لى­گى بۇل جۇيەلەر ءتۇتىن وشاقتارى مەن ورت­تەردى باستاپقى كەزەڭدە انىقتاۋدا ءوزى­نىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى دەپ سەندىرەدى. سوڭ­عى جۇرگىزىلگەن ەسەپتەرگە سايكەس, وسى­ن­داي جۇيەلەردى ورناتۋ ەسەبىنەن ءورت اۋما­عى­نىڭ­ 3 ەسەگە (2023 ج. – 2,3 گا, 2022 ج. – 1,3 گا, ­2021 ج. – 20,5 گا) قىسقارۋ دينا­مي­كاسى­ بايقالعان.

بيىلعى جىلى كوكشەتاۋ, ەرتىس ورمانى مۇتپ جالپى قۇنى 4 ملرد تەڭگەگە وسىن­داي جۇيە ورناتىلماق.

ەل كومەگى – ەسەپسىز

سەمەي وڭىرىنە تۇسكەن سىناق – بۇل­ بۇكىل ەلدىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرت­پا­شى­لىق. الەۋمەتتىك جەلىلەردە قولدان كەل­گەنشە كومەك بەرەمىز دەگەن ەل ازا­مات­تارىنىڭ قاتارى ارتتى. قاي كەزدە­ دە­ قولۇشىن سوزىپ, جاردەم بەرۋگە اسى­عاتىن ەرىكتى ۆولونتەرلەر توبى بۇل­ جولى دا وقيعا ورنىنان تابىلدى. سۋ, تاماق, مەديتسينالىق ءدارى-دار­مەك جيناستىرىپ, جەتكىزۋگە اتسالى­سۋدا. ال كەيبىر جەكەلەگەن كومپانيا­لار ءوز جاردەمدەرىن جاريالاي باستادى.­ ماسەلەن, Halyk Bank اباي وبلى­سىندا ورتتەن قازا تاپقان ورمان شارۋا­شى­لى­عى قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتباسىلارىنا قار­جىلاي كومەك كورسەتەدى, دەپ حابارلايدى بانكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

بانك باسشىلىعى مارقۇمداردىڭ جا­قىن­دارىنا كوڭىل ايتا وتىرىپ, «اباي وب­لىسىندا ءورتتى ءسوندىرۋ كەزىندە قازا تاپ­قانداردىڭ وتباسىلارىنا Halyk Bank-تەن 3 ميلليون تەڭگەدەن بەرىلەدى. سونى­مەن قاتار ورتتەن قازا تاپقان ازامات­تاردىڭ جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشە­لەرىنىڭ Halyk Bank-تەگى نەسيەلەرى ەسەپ­تەن شىعارىلادى», دەپ حابارلاما جا­سادى.

ال «قازتسينك» كومپانياسى قايعىلى جاع­­دايعا دۋشار بولعان ءاربىر ورمان شارۋا­­شىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتباسىنا 1 ملن تەڭگەدەن كومەك بەرۋدى ۇي­عار­­دى.

قانشا وتباسىنا قايعى الىپ كەلگەن قى­زىل جالىن ءالى دە جالعاسىپ جاتىر...

اباي وبلىسىنداعى قايعىلى جاع­داي­عا بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى قا­سىم-جومارت توقاەۆ 12 ماۋسىمدى ۇلتتىق ازا تۇتۋ كۇنى دەپ جاريالادى.

اباي وبلىسى